@omererbil

Nezih Başgelen: Sarayın altındaki tiyatronun basamaklarını gördüm

Nezih Başgelen: Sarayın altındaki tiyatronun basamaklarını gördüm
Nezih Başgelen: Sarayın altındaki tiyatronun basamaklarını gördüm

Arkeoloji ve Sanat Dergisi Editörü ve arkeolog Nezih Başgelen ile Dr. Nezih Fıratlı tiyatroyu beraber yerinde inceledikleri gün İstanbul Arkeoloji Müzesi nin girişinde 1978 Arkeoloji ve Sanat Dergisi için poz verdiler.

Arkeoloji ve Sanat Dergisi Editörü ve arkeolog Nezih Başgelen tarihi tiyatronun basamaklarını Topkapı Sarayı'nın altında Sarayburnu'na bakan yamaçta gördüğünü ileri sürdü.
Haber: ÖMER ERBİL - omer.erbil@radikal.com.tr / Arşivi

İstanbul’un antik tiyatrosunun yeri ile ilgili tartışma arkeoloji dünyasında büyük yankı uyandırdı. Radikal’in dün gündeme getirdiği geçmişi 8500 yıl geriye giden İstanbul’da kazma vurulan her yerden kültür varlığı çıkarken tiyatro ile ilgili henüz bir bulguya rastlanılmaması aslında tarihi tiyatronun yeri konusunda antik kaynakları doğruluyor. Tiyatro Topkapı Sarayı'nın bulunduğu akropolden Sarayburnu'na inen yamaçta bulunuyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın kullanımında bulunan arazide olduğu arkeologlarca da doğrulanan antik tiyatro için bakanlığın çalışma yapıp yapmayacağı ise merak konusu oldu. Arkeoloji ve Sanat Dergisi Editörü ve arkeolog Nezih Başgelen ile tarihi tiyatronun yerini konuştuk. Başgelen tiyatronun basamaklarını Topkapı Sarayı’nın altında Sarayburnu’na bakan yamaçta gördüğünü ileri sürdü. Tiyatronun bir an önce bilimsel araştırmalarının yapılmasını isteyen Başgelen’in tiyatronun bulunması ile ilgili şunları dile getirdi:

 TESADÜF BULUNDU!

Arkeoloji ve Sanat Dergisi'nin hazırlıklarını sürdürdüğüm 1976 yılı sonbaharında bir hafta sonu sevgili arkadaşım rahmetli Engin Akyüz'le hafta sonu Tarihi Yarımada da yaptığımız Antik İstanbul'u keşif gezilerimizden dönerken Sarayburnu'nda Atatürk heykelinin civarında çalışan dozerlerin geniş kanallar açarak buradaki arkeolojik dolguları altüst ettiğini gördük. Pek çok mermer sütün başlıkları, mimari bloklar  sütün parçaları kırılmış  ve çeşitli antik yapı kalıntıları tahrip ediliyordu. Çalışmaların başındakilerden  DSİ 14. Bölge Müdürlüğü'nün  Ömerli Barajı'ndan Avrupa yakasına su getirebilmek için Salacak- Sarayburnu arasında "Boğaz Denizaltı Boru Hattı" geçirdiğini ve Gülhane parkının sahil kesiminden itibaren de hatla bağlantılı kanalların açılmakta olduğunu öğrendik. Anlaşıldığı kadarıyla DSİ İstanbul Arkeoloji Müzelerine haber vermeden burada çalışmaya başlamış inanılmaz bir tahribata da neden olmuştu. Böyle durumlarda daha öncede yaptığım gibi hemen İstanbul Arkeoloji Müzelerini haberdar ettim. Müze hemen yerine uzman göndererek çalışmaları durdurup yapılanları kontrol altına aldı ve daha sonra yapılan sistematik kazılarla erken döneme ait bir kule kalıntısını gün ışığına çıkardı. Daha sonra kanal açma çalışmaları Müze denetiminde Topkapı Sarayı ile demiryolu arasındaki askerlerin kontrolündeki alanda da sürdürüldü.

İstanbul'un antik tiyatrosu nerede?

BASAMAKLARI YERİNDE GÖRDÜM

1978 yılında Arkeoloji ve Sanat Dergisi'nin ilk sayısını çıkardığım dönemde rahmetli Dr. Nezih Fıratlı ile alandaki çalışmaları yerinde incelemeye birlikte gittik. Topkapı Sarayı Mutfaklarının yanından söz konusu alana inerken Nezih Bey'le Sarayburnu'nun tarihi topoğrafya açısından önemini R. Demangel ile E. Mamboury'nin bu alanda yaptıkları kazıları konuşurken söz burada yer aldığı düşünülen İstanbul'un büyük Tiyatrosuna gelmişti. Bu tiyatro nerede olabilir diye sorduğumda Nezih Bey  Topkapı Sarayı’nın 2. avlusunda, Saray mutfaklarının bağlı eski Yağhane ve Arşiv binalarının bulunduğu yerde yapılan kazılarda yerinde korunmuş vaziyette mermerden çok sayıda oturma sırasının bulunduğunu bazı yerinde örneklerin ise Saray Mutfakları ile Fatih Köşkünün olduğu sırtın yamaçlarında vaktiyle görüldüğünden bahsetmişti. Söz konusu yere tırmanıp ulaştığımda konumunun aynen yamaçtaki Bergama tiyatrosuna benzediğini bizzat gözlemlemiştim. 1938 yılında Teatrum Maius - Büyük Tiyatro konusunda kısa bir değerlendirme kaleme alan G. Martiny de bu yönde görüş belirtmektedir. Gene Sarayburnu bölgesinde olduğu düşünülen  küçük antik tiyatronun ise Gotlar Sütununun civarında olduğunu ortaya koyabilecek bazı izlere  1913'te burada yapılan kazılarda  rastlanmıştır.   Bunun yanı sıra Galata- Pera'da da bir antik tiyatronun varlığı antik kaynaklardan  bilinmektedir. Bugüne kadar ayrıntılı bilimsel bir araştırmanın yapılmamış olması büyük bir kayıptır.