Patatesteki tehlike

Çiftçiler uyarılmıyor
Patates üreticisinin sorunlarına çözüm bulmak için kurulan TBMM Araştırma Komisyonu'nu bilgilendiren Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi öğretim üyesi Prof. Dr. Sait Gezgin, herkesin severek yediği patatesteki tehlikeye işaret etti. Yetkililerin üreticilere gerekli uyarıları yapmadığını belirten Prof. Gezgin, "Çiftçilerin patatese verdiği saf azot miktarı Dünya Sağlık Örgütü değerinin çok üstünde" dedi.
Bir de metal kirliliği var
Saf azot yüzünden patateste nitrat oranının yükseldiğini söyleyen Gezgin, "Nitratlı patates kansere neden oluyor" diye konuştu. Gezgin, tarımdaki bir başka tehlikenin de ağır metal kirliliği olduğunu belirterek şöyle devam etti: "Kirliliğe fosforlu gübreler neden oluyor. Benzer bir kirlilik nedeniyle Japonya'da toplu ölümler yaşanmıştı. Denetim şart."
Haber: YURDAGÜL ŞİMŞEK / Arşivi
TARIK IŞIK / Arşivi

ANKARA - Bilinçsiz gübre kullanımının toprakta büyük tahribat yaptığı ve kanser riskini artırdığı açıklandı. Patates üreticisinin sorunlarını ve alınması gereken önlemleri saptamak için oluşturulan TBMM Araştırma Komisyonu, çalışmalarında sona yaklaştı. Komisyona sunulan raporlar ve bilim adamlarınca yapılan açıklamalar, 'toprak katliamı' ve 'bilinçsiz üretimin' boyutlarını ortaya koydu.
'Laboratuvarların suçu'
Selçuk Üniversitesi Ziraat Fakültesi'nden Prof. Dr. Sait Gezgin, komisyondaki açıklamasında, toprak analizleri yapan laboratuvarların birçoğunun çiftçilere 'gübreleme' konusunda gerekli uyarılarda bulunmamasından yakındı. Türkiye'de rastgele gübreleme yapıldığını belirten Gezgin, çiftçilerin patatese verdiği saf azot miktarının Dünya Sağlık Örgütü'nün belirlediği miktarın çok üstünde olduğunu söyledi. Gezgin, "Gıdalar aracılığıyla alınan fazla nitrat, kansere neden oluyor. Yani kanserli patates kansere neden olmuyor ama, nitratlı patates kansere neden oluyor. Böyle bir patatesi şu anda Avrupa ülkelerine satamıyoruz" dedi.
Ağır metal kirliliği
Ağır metal kirliliğinin de bölge topraklarını tehdit ettiğini vurgulayan Gezgin, şu bilgileri verdi: "Bölge topraklarının yüzde 60'ında kadmiyum, bazı yerlerde de arsenik, kurşun ve krom kirliliği var. Patates kanseri çözülür, nitrat azotu kirliliği de çözülür. Ama bu ağır metal kirliliğini kısa zamanda çözmek zor. Çünkü topraktan yıkayarak uzaklaştıramazsınız. Bu ağır metaller, sadece patateste değil, patatesin yerine ekilen buğday ya da başka bir bitkide de problem oluşturacak. Ağır metal kirliliğine, metal madenciliği ya da fabrikalar değil, fosforlu gübreler neden oluyor. Orta Anadolu'da, dekara 20 ile 50 kg. civarında saf fosfor kullanılıyor. Bu nedenle toprakların yüzde 62'sinde fosfor birikimi var.
Özellikle AB ülkelerinde, fosforlu gübre üretimi yapan fabrikaların kullandığı hammadelere bazı standartlar getirildi, ham kaya fosfatının içindeki kadmiyum içeriğin 500 ppm'den daha az olması şart koşuldu. Ham kaya fosfatının içindeki kadmiyum, fosforlu gübreyle araziye gidiyor. Tarım topraklarında müsaade edilebilir kadmiyum miktarı 3 ppm, yani 1 kilogram toprakta 3 miligram olabilir deniliyor. Dünyada yapılan çalışmalar ortalama 0,1 ppm civarında. Burada bu bölgede 0.14 ile 11 ppm arasında değişiyor. Topraklarımızın yüzde 60'ında kadmiyum problemi var."
Fazla kadmiyum alımının insanda böbrek, karaciğer rahatsızlığına, görme bozukluğuna, kansızlık ve yüksek tansiyona neden olduğunu belirten Gezgin, 1960' larda Japonya'nın Troyama kentinde meydana gelen kitle ölümlerinin, sulamada kullanılan kent atıklarının çeltikte oluşturduğu kadmiyum kirliliğinden kaynaklandığının ortaya çıktığını söyledi.
'Yıllardır kullanılıyor'
Komisyona verdiği bilgilerden sonra Radikal'in sorularını yanıtlayan Prof. Gezgin, "Patateslerin yüzde kaçının nitratlı olduğu yönünde bir şey söyleyemem. Çalışmalar sürüyor. Denetim yeterli olmadığı için Türkiye'nin her yerinde nitratlı patates yetiştirilebilir. Ancak bu üreticinin bilgisizliğinden kaynaklanıyor. Çünkü bu patateslerin üreticiye de zararı var. Maliyeti artırıyor" diye konuştu.
Gezgin, komisyonda bahsettiği, topraklarının yüzde 60'ında kadmiyum, bazı yerlerde de arsenik, kurşun ve krom kirliliği bulunan bölgenin Niğde-Nevşehir olduğunu söyledi. Gezgin, patates kanseri nedeniyle bu bölgede patates tarımının yasaklandığını ve yasağın 30 yıl sürebileceğini kaydetti.
Araştırma Komisyonu Başkanı Erdoğan Özegen ise, "Komisyonda böyle bir şey konuşulmadı. Türkiye'de patatesin herhangi bir grubunda kanser riski olduğuna dair ilmi hiçbir veri yok" dedi.