Söz şimdi liderlerin

Temel haklar
Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı sivil Anayasa değişikliğinde gözler liderlerde. 37 maddelik paketle temel hak ve özgürlükler genişliyor, idam cezası sınırlandırılıyor, devlete karşı suçlara da af yolu açılıyor.
İlk kez uzlaşma
Uzlaşma Komisyonu Başkanı Arseven, ilk kez parti temsilcilerinin 37 madde üzerinde anlaştığına dikkat çekti. Arseven, "Liderlerin benimsemesi halinde paket yaz tatilinden önce Meclis'ten çıkarılabilir" dedi.

37 maddede yeni Türkiye
ANKARA - Cumhuriyet tarihinin en geniş kapsamlı Anayasa değişikliği paketi için önemli bir adım atıldı. AB ile uyum sürecinde siyasi parti temsilcilerinin oluşturduğu Uzlaşma Komisyonu tarafından benimsenen 37 maddelik Anayasa değişikliği paketinin hızla yasalaştırılması konusunda gözler liderlere çevrildi.
Değişikliklerle temel hak ve hürriyetler genişletilirken, idam cezaları sınırlandırılıyor, devlete karşı işlenen suçlar için af yolu açılıyor, milletvekili dokunulmazlığı kısmen sınırlandırılıyor, seçim harcamaları denetim altına alınıyor, parti kapatmalar zorlaştırılıyor, Milli Güvenlik Kurulu sivilleştiriliyor, Kürtçe yayın hakkı getiriliyor. Anayasa değişikliği paketine MHP'nin isteği üzerine eklenen bir madde ile idam hükümlüsü Abdullah Öcalan'ın cezasının infazı yolu açık tutuldu.
Anayasa değişikliği paketini açıklayan Uzlaşma Komisyonu Başkanı Nejat Arseven, Türkiye'nin çok önemli bir siyasi dönemeçten geçtiğini belirterek, "Yapılan ekonomik reformlar, kalıcı siyasi reformlarla desteklenmezse, bu yönde ciddi düzenlemeler yapılmazsa ekonomik refahın sağlanması konusunda netice alınması mümkün olmaz" dedi. Arseven, ilk kez siyasi parti temsilcilerinin 37 maddelik değişiklik üzerinde uzlaştıklarına dikkat çekerek, liderlerin de benimsemesi halinde paketin yaz tatilinden önce TBMM'den çıkarılabileceğini söyledi. Arseven, Uzlaşma Komisyonu'nun değişiklik çalışmalarını sürdüreceğini, diğer Anayasa değişikliği maddelerinin de ayrı paketler halinde geleceğini söyledi.
***
DÜŞÜNCE YERİNE EYLEM
Başlangıç bölümü
5. fıkrada yer alan, 'hiçbir düşünce ve mülahazanın Türk milli menfaatlerinin, varlığının, devletin ülkesiyle bölünmezliği esasına aykırı olamayacağı'na
ilişkin bölüm, 'hiçbir eylemin' biçiminde düzenlendi.

  • Böylece Anayasa'nın başlangıç bölümünde yer alan, düşünce özgürlüğüne ilişkin kısıtlama kaldırılmış oldu.
    TEMEL HAK VE HÜRRİYETLER
    Madde 13: "Temel hak ve hürriyetler yalnızca Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar Anayasa'nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz."
  • Bu düzenlemeyle 1982 Anayasası'nda yer alan temel hak ve hürriyetlerin, 'devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğü, milli egemenlik, Cumhuriyetin, milli güvenliğin, kamu düzeninin, genel asayişin, kamu yararının, genel ahlakın ve genel sağlığın korunması amacıyla' kanunla sınırlanabileceği yolundaki düzenlemeye son verildi. Temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasının kapsamı daraltıldı.
    TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİN KÖTÜYE KULLANILMAMASI
    Madde 14: "Anayasa'da yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmayı ve insan haklarına dayanan demokratik ve laik Cumhuriyeti ortadan kaldırmayı amaçlayan eylemler biçiminde kullanılamaz. Bu Anayasa hükümlerinden hiçbiri devlete ve kişilere bu yasada tanınan temel hak ve hürriyetlerin yok edilmesini veya Anayasa'da belirtilenden daha geniş şekilde sınırlandırılmasını amaçlayan bir faaliyette bulunmayı mümkün kılacak şekilde yorumlanamaz."
  • 1982 Anayasası'ndaki temel hak ve hürriyetlerin, 'devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmak, Türk devletinin ve Cumhuriyetinin varlığını tehlikeye düşürmek, temel hak ve hürriyetleri yok etmek, devletin bir kişi ya da zümre tarafından yönetilmesi veya sosyal bir sınıfın diğer sosyal sınıflar üzerinde egemenliğini sağlamak veya ırk, din, dil ve mezhep ayrımı yaratmak' amacıyla kullanılamayacağına ilişkin hüküm değiştirildi. Yeni düzenlemeyle sınırlamalar daraltıldı.
    TUTUKLULARA TAZMİNAT HAKKI
    Madde 19: "Yakalanan veya tutuklanan kişi toplu olarak işlenen suçlarda en çok yedi gün, diğer suçlarda tutulma yerine en yakın mahkemeye gönderilmesi için gerekli süre hariç en geç 48 saat içinde hâkim önüne çıkarılır. Bu zarar tazminat hukukunun genel prensiplerine göre devletçe ödenir.
    Devlet zarara sebebiyet verenlere rücu
    eder. Bu husus kanunla düzenlenir."
  • 1982 Anayasası'nda toplu işlenen suçlarda 15 gün olan gözaltı süresi yediye indirildi. Ayrıca, yanlış gözaltı kararlarına karşı devletin tazminat ödemesi ve bu tazminatı Emniyet görevlilerine yüklemesi ilkesi getirildi.
    ÖZEL HAYATTA YAZILI EMİR
    Madde 20: "Milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve ahlakın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden bir ya da birkaçına bağlı olarak usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça, yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça kimsenin üstü, özel kâğıtları ve özel eşyası aranamaz ve bunlara el konulamaz. En geç 48 saat içinde hâkim onayına sunulmayan el koyma kendiliğinden kalkar."
  • Mevcut maddede, 'Adli soruşturma ve kovuşturmanın gerektirdiği istisnalar hariçtir' hükmü kaldırıldı. Kişinin üst ve özel eşyalarının aranma ve müsaderesi için yetkili merciin yazılı emir şartı getirildi. Bu şart 48 saate bağlandı.
    KONUT DOKUNULMAZLIĞI
    Madde 21: "Kimsenin konut hakkına dokunulamaz. Milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlakın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça, yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kılınmış mercinin yazılı emri bulunmadıkça kimsenin konutuna girilemez, arama yapılamaz ve buradaki eşyalara el konulamaz. En geç 48 saat içinde hâkim onayına sunulmayan el koyma kendiliğinden kalkar."
  • Mevcut Anayasa'da da yer alan yetkili merciin emri, 'yazılı emir ve 48 saat içinde hâkim kararı' koşuluna bağlandı.
    İLETİŞİM HÜRRİYETİ VE YAZILI EMİR
    Madde 22: "Herkes, iletişim hürriyetine sahiptir. İletişimin gizliliği esastır.
    Milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlakın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı
    olarak usulüne göre verilmiş hâkim kararı olmadıkça yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili merciin yazılı emri bulunmadıkça iletişim engellenemez, gizliliğine dokunulamaz."
  • Mevcut Anayasa'daki, 'yetkili merciin emri' hükmü 'yazılı emir' şartına bağlandı.
    YURTDIŞINA ÇIKIŞ SERBESTİSİ
    Madde 23: "Vatandaşın yurtdışına çıkma hürriyeti, vatandaşlık ödevi ya da ceza soruşturması veya kovuşturması sebebiyle sınırlanabilir."
  • 1982 Anayasası'nda yer alan, yurtdışına çıkış hürriyetinin, 'ülkenin ekonomik durumu' nedeniyle sınırlanabileceği hükmü metinden çıkarıldı.
    KÜRTÇE YAYIN SERBESTİSİ
    Madde 26:(Maddenin düşünceyi açıklama hakkına ilişkin birinci fıkrası korunuyor.)
    "Bu hürriyetlerin kullanılması, milli güvenlik, kamu düzeni, kamu güvenliği, bölünmez bütünlüğün korunması, suçların önlenmesi, suçluların cezalandırılması, devlet sırrı olarak usulünce belirtilmiş bilgilerin açıklanmaması, başkalarının şöhret veya haklarının, özel ve aile hayatlarının yahut kanunun öngördüğü meslek sırlarının korunması veya yargılama görevinin gereğine uygun olarak yerine getirilmesi amacıyla sınırlanabilir. Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti Anayasa'nın 1, 2. ve 3. madde hükümlerini değiştirilmesini sağlamak amacıyla kullanılamaz. Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetinin kullanılmasında uygulanmasında kullanılacak şekil, şart ve usuller kanunla düzenlenir."
  • Bu maddeyle düşüncelerin açıklanmasında kanunla yasaklanmış herhangi bir dilin kullanılamayacağı hükmü kaldırıldı. Sakıncalı yazılı kâğıt, plak, ses ve görüntü bantlarının toplattırılmasına ilişkin düzenleme yasaya bırakıldı.
    BASIN HÜRRİYETİ
    Madde 28: Mevcut Anayasa'da yer alan, 'Kanunla yasaklanmış olan herhangi bir dilde yayın yapılamaz' hükmü çıkarıldı.
  • Böylece Kürtçe dahil her dilde yazılı, sözlü ve görsel yayın yolu açıldı.
    BASIN ARAÇLARININ KORUNMASI
    Madde 31: "Kanun, milli güvenlik, kamu düzeni, genel ahlak ve sağlığın korunması sebepleri dışında halkın bu araçlarla haber almasını, düşünce ve kanaatlara ulaşmasını ve kamuoyunun serbestçe oluşmasını engelleyici kayıtlar koyamaz."
  • Böylece mevcut Anayasa'nın 13. maddesine gönderme yapılan sınırlayıcı hükümler kaldırıldı.
    ÖRGÜTLENME HAKKI
    Madde 33: "Herkes önceden izin almaksızın dernek kurma ve bunlara üye olma ya da üyelikten çıkma hürriyetine sahiptir. Hiç kimse bir derneğe üye olmaya ve dernekte üye kalmaya zorlanamaz. Dernek kurma hürriyeti ancak milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve ahlak ile başkalarının hürriyetlerinin korunması sebebiyle sağlanabilir. Dernek kurma hürriyetinde kullanılmasın-
    da uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunla gösterilir. Birinci fıkra hükmü, Silahlı Kuvvetler ve kolluk kuvvetleri mensuplarına ve görevlerinin gerektirdiği ölçüde devlet memurlarına kanunla sınırlamalar getirmesine engel değildir. Bu madde hükümleri vakıflarla ilgili olarak da uygulanır."
  • Mevcut Anayasa'da derneklerin kurulması ve faaliyetini sürdürmesine yönelik kısıtlamalar kaldırıldı.
    TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞLERİ
    Madde 34: "Herkes önceden izin almadan silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri düzenleme hakkına sahiptir. Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı ancak milli güvenlik ve kamu düzeni sebebiyle kanunla sınırlanabilir."
  • Mevcut Anayasa'da toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin, 'Şehir düzeninin bozulmasını önlemek amacıyla yetkili idari mercii yer ve güzergâhı tespit edebilir' hükmü kaldırıldı. Ayrıca dernek, vakıf, sendikalar ve meslek kuruluşlarının kendi konu ve amaçları dışında toplantı ve gösteri yapamayacaklarına ilişkin hüküm metinden çıkarıldı.
    ADİL YARGILANMA
    Madde 36
  • Herkesin iddia ve savunma hakkına sahip olmasının yanı sıra, 'adil yargılanma hakkı' da getirildi.
    İDAM CEZALARINA SINIRLAMA
    Madde 38: "Genel müsadereyle savaş, yakın savaş ve terör suçları halleri dışında ölüm cezası verilemez.
    Kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular delil olarak kabul edilemez.
    Hiç kimse yalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesinden dolayı özgürlüğünden alıkonulamaz."
  • Böylece idam cezaları, savaş, yakın savaş ve terör suçları şartına bağlandı. Bu durumlar dışında idam cezalarının uygulanmayacağı ilk kez Anayasa'ya girdi.
    Ayrıca, yasalara aykırı olarak elde edilmiş bulguların delil sayılamayacağı hükmü de ilk kez Anayasa'ya girdi.
    TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİN KORUNMASI
    Madde 40: "Devlet işlemlerinde ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır."
  • Eklenen bu hükümle ilk kez devletin uygulamalarıyla ilgili olarak vatandaşa yasal başvuru yollarını açıklama zorunluluğu getiriliyor.
    KADIN-ERKEK EŞİTLİĞİ
    Madde 41: "Aile Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır."
  • Böylece kadın-erkek eşitliği Anayasa'ya giriyor.
    KAMULAŞTIRMA BEDELLERİ VE FAİZ
    Madde 46: "Devlet ve kamu tüzelkişileri, kamu yararının gerektirdiği hallerde gerçek karşılıklarını peşin ödemek şartıyla özel mülkiyette bulunan taşınmaz malların tamamını veya bir kısmını kanunla gösterilen esas ve usullere göre kamulaştırmaya ve bunlar üzerinde idari irtifaklar kurmaya yetkilidir. Kamulaştırma bedeli ile kesin hükme bağlanan artırım bedeli nakden ve peşin olarak ödenir. Ancak tarım reformunun uygulanması, büyük enerji ve sulama projeleriyle iskân projelerinin gerçekleştirilmesi, yeni ormanların yetiştirilmesi, kıyıların korunması ve turizm amacıyla kamulaştırılan toprakların bedellerinin ödenme şekli kanunla gösterilir. Kanunun taksitle ödemeyi öngörebileceği bu hallerde taksitlendirme süresi beş yılı aşamaz. Bu takdirde taksitler eşit olarak ödenir. Kamulaştırılan topraktan o toprağı doğrudan doğruya işleten küçük çiftçiye ait olanların bedeli her halûkârda peşin ödenir. Taksitlendirmelerde ve her nasılsa ödenmemiş kamulaştırma bedellerinde kamu alacakları için öngörülen en yüksek faiz uygulanır."
  • Bu düzenlemeyle ödenmesi yıllar süren kamulaştırma bedelleri beş yılla sınırlandırıldı. Ayrıca ilk kez gecikmede yüksek faiz ödemesi öngörüldü.
    DEVLET İŞSİZLERİ KORUYACAK
    Madde 49: "Devlet çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratma ve çalışma barışını sağlama için gerekli tedbirleri alır."
  • Bu düzenlemeyle ilk defa devletin işsizleri de koruyucu önlemler alması hükme bağlandı.
    MEMURLARA SENDİKA HAKKI
    Madde 51: "Çalışanlar ve işverenler önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurmak, bunlara serbestçe üye olmak ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir. Hiçkimse bir sendikaya üye olmaya ya da üyelikten ayrılmaya zorlanamaz. Sendika kurma hakkı ancak milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve ahlak ile başkalarının hürriyetlerinin korunması sebebiyle sınırlanabilir. Sendika kurma hakkının kullanılmasında uygulanacak şekil şart ve usuller kanunla gösterilir. Aynı zamanda ve aynı işkolunda birden fazla sendikaya üye olunamaz. Sendikalar
    üzerindeki devlet denetimi, sendikaların kuruluş ve faaliyetlerinin kanunlara uygunluğunu sağlamak amacıyla ve sendika bağımsızlığı ilkesini zedelemeyecek bir biçimde düzenlenir. İşçi niteliği taşımayan kamu görevlilerinin bu alandaki haklarının kapsam, istisna ve sınırları gördükleri hizmetin niteliğine uygun olarak kanunla düzenlenir. Sendika ve üst kuruluşlarının tüzükleri yönetim ve işleyişleri demokrasi esaslarına aykırı olamaz."
  • Bu düzenlemeyle, memurlara sendika kurma hakkı Anayasa'ya konuldu.
    ÇALIŞANLARIN GEÇİM ŞARTI
    Madde 55: "Asgari ücretin tespitinde çalışanların geçim şartları ile ülkenin ekonomik durumu da göz önünde bulundurulur."
  • Asgari ücretin tespitinde 'ülke ekonomisi'nin yanı sıra ilk kez 'çalışanların
    geçim şartları' da Anayasa'ya girdi.
    SOSYAL VE EKONOMİK HAKLARIN SINIRI
    Madde 65: "Devlet sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek mali kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir."
  • Bu maddeyle devletin alacağı ekonomik ve sosyal tedbirlerde daha korumacı ve vatandaşın önceliklerine dikkat etmesi hükme bağlanıyor.
    'TÜRK VATANDAŞLIĞI'
    Madde 66
  • 'Yabancı babadan ve Türk anadan olan çocuğun vatandaşlığı kanunla düzenlenir' hükmü Anayasa'dan çıkarıldı.
    SEÇİM YASALARIYLA OYNANMAYACAK
    Madde 67: "Seçime bir yıldan az bir süre kaldığı zaman içinde seçim kanunlarında yapılacak değişiklikler, izleyen seçimden sonra yürürlüğe girer."
  • Bu maddede yapılan düzenlemeyle, taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç cezaevlerinde bulunan hükümlülere oy kullanma hakkı tanındı. Ayrıca, 'Seçim kanunları temsilde adalet ve yönetimde istikrar ilkelerini bağdaştıracak biçimde düzenlenir' hükmü Anayasa metninden çıktı, seçim yasalarındaki değişikliğin seçimlerden sonra uygulanması ilkesi getirildi.
    PARTİ KAPATMA ZORLAŞTIRILIYOR
    Madde 69: "Bir siyasi parti bu nitelikteki fiiller o partinin üyelerince yoğun bir şekilde işlendiği ve bu durum o partinin büyük kongre, genel başkan, merkez karar ve yönetim organları veya TBMM'deki Grup Genel Kurulu veya grup yönetim kurulunce zımnen veya açıkça benimsendiği yahut bu fiiller doğrudan doğruya anılan parti organlarınca kararlılık içinde işlendiği takdirde söz konusu fiillerin odağı haline gelmiş sayılır. Anayasa Mahkemesi yukarıdaki fıkralara göre temelli kapatma yerine dava konusu fiillerin ağırlığına göre ilgili siyasi partinin devlet yardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakılmasına karar verebilir. Siyasi partilerin kuruluş ve çalışmaları, denetlenmeleri, kapatılmaları ya da devlet yardımından kısmen ya da tamamen yoksun bırakılmaları ile siyasi partilerin ve adayların seçim harcamaları ve usulleri yukarıdaki esaslar çerçevesinde kanunla düzenlenir."
  • Yapılan bu düzenlemelerle parti kapatmalarında esas alınacak, 'odak' tanımı yeniden yapılırken kapatma öncesi partilere Anayasa Mahkemesi tarafından Hazine yardımının kesilmesi cezası verilebilmesinin yolunu açıyor. Ayrıca partilerin ve adayların seçim harcamalarına denetim getiriliyor.
    YABANCILARA DİLEKÇE HAKKI
    Madde 74: "Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetmek kaydıyla Türkiye'de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamuyla ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında yetkili makamlara ve TBMM'ye yazıyla başvurma hakkına sahiptirler.
    Kendileriyle ilgili başvurmaları sonucu, gecikmeksizin dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir."
  • Böylece Türkiye'de ikamet eden yabancılara da şikâyet ve dilekçe hakkı tanındı.
    MİLLETVEKİLLERİ İÇİN EYLEME KATILMA
    Madde 76: Milletvekili seçilmeye engel olan nitelikler arasında sayılan, 'ideolojik veya anarşik eylemlere katılma' yerine, 'terör eylemlerine katılma' ibaresi getirildi.
  • Buna göre ideolojik nitelikli protesto gösterilere katılmaları nedeniyle hüküm giyen kişilere de milletvekilliği yolu açıldı.
    MİLLETVEKİLİNE DOKUNULACAK
    Madde 83: Maddede yer alan, 'TBMM üyesi hakkında seçimden önce veya sonra verilmiş bir ceza hükmünün yerine getirilmesi üyelik sıfatının sona ermesine bırakılır. Üyelik süresince zaman aşımı işlemez' hükmü çıkarıldı. Bunun yerine şu fıkralar eklendi:
    "Dokunulmazlıkla ilgili işler TBMM'ye ulaşma tarihinden itibaren en geç üç ay içinde sonuçlandırılır. Dokunulmazlıkla ilgili oylama Genel Kurul'da gizli olarak yapılır. Milletvekilleri hakkındaki ceza davaları Yargıtay'da görülür. Bu davalarla ilgili hazırlık soruşturmasının yürütülmesi, kamu davasının açılması, hükmün temyizi ve diğer yargılama esasları kanunla düzenlenir."
  • Bu düzenlemeye göre milletvekiline üyelik sıfatı sürerken yargılanma yolu açıldı. Hakkında dava süren milletvekili yeniden seçildiği takdirde de açılan davaya devam edilebilecek.
    MİLLETVEKİLİ EMEKLİLİĞİNE YASA GÜVENCESİ
    Madde 86: "TBMM üyelerinin ödenek, yolluk ve emeklilik işleri kanunla düzenlenir. TBMM üyeleriyle bunların emeklileri TC Emekli Sandığı ile ilişkilendirilirler ve üyeliği sona erenlerin istekleri halinde ilgileri devam eder."
  • Bu şekilde milletvekillerinin maaşlarının Anayasa'dan ayrı olarak sadece kanunlarla düzenlenmesi öngörüldü.
    DEVLETE YÖNELİK SUÇLARA AF
    Madde 87: Meclis'in af yetkisi sayılırken devlete yönelik suçları düzenleyen, 'Anayasa'nın 14. maddesindeki fiillerden dolayı hüküm giyenler hariç olmak üzere' ibaresi kaldırıldı. Ve özel ve genel af ilanı TBMM'nin 5'te 3 (330) çoğunluğunun oyuna bağlandı.
  • Böylece TBMM Anayasa'nın 14. maddesinde belirtilen, 'Bölücülük, devlet ve Cumhuriyetin varlığını tehlikeye düşürme, temel hak ve hürriyetleri yok etme, devletin bir kişi veya zümre tarafından yönetilmesi ya da sosyal bir sınıfın diğer sosyal sınıfa egemenliğini sağlama, dil-ırk-din ve mezhep ayrımı yaratarak devlet düzenini değiştirmek' suçlarını da kapsayacak kısmi ya da genel af çıkarabilecek. Ancak bu af kanunları için 330 milletvekilinin oyu gerekecek.
    CUMHURBAŞKANINA KISMİ VETO HAKKI
    Madde 89: "Cumhurbaşkanı yayınlanmasını kısmen veya tamamen uygun bulmadığı kanunları bir daha görüşülmek üzere bu hususta gösterdiği gerekçeyle birlikte aynı süre içerisinde TBMM' ye geri gönderir. Cumhurbaşkanınca kısmen uygun bulunmama durumunda TBMM sadece uygun bulunmayan maddeleri görüşebilir."
    l Cumhurbaşkanına yasaların maddelerini veto edebilmesi hakkı tanınıyor.
    MİLLETLERARASI ANLAŞMALARI UYGUN BULMA
    Madde 90: "Kanunlar ile milletlerarası andlaşmaların çatışması halinde milletlerarası andlaşmalar esas alınır."
  • Bu hüküm, Türkiye'nin başta AB olmak üzere uluslararası kuruluşlarla yapacağı anlaşmaların iç hukukta uygulanmasının önünü açmak için Anayasa'ya konuldu.
    BAŞKANLIK DİVANI
    Madde 94
  • Seçimlerden sonra, TBMM başkan adaylarının başvuru süresi 10 günden 5 güne indirildi.
    SORUŞTURMALAR HIZLANIYOR
    Madde 100
  • Meclis soruşturma önergelerinin Genel Kurul tarafından gizli oyla karara bağlanması öngörülürken soruşturma komisyonu raporlarının verilecek iki aylık ek süre ile birlikte en geç dört ay içerisinde TBMM Başkanlığı'na teslim edilmesi zorunluluğu getirildi. Ayrıca, "Rapor başkanlığa verildiği tarihten itibaren 10 gün içinde dağıtılır, dağıtımından itibaren 10 gün içinde görüşülür. Ve gerek görüldüğü takdirde ilgilinin Yüce Divan'a sevkine karar verilir. Yüce Divan'a sevk kararı ancak üye tamsayısının salt çoğunluğunun gizli oyuyla alınır" fıkrası eklendi.
    MGK'YA SİVİL ÜYE
    Madde 118: "Milli Güvenlik Kurulu, Cumhurbaşkanı'nın başkanlığında Başbakan, Başbakan yardımcıları, Genelkurmay Başkanı, Milli Savunma, İçişleri, Dışişleri, Adalet bakanları, Kara, Deniz ve Hava komutanları ve Jandarma Genel Komutanı'ndan kurulur. MGK devletin milli güvenlik siyasetinin tayini, tespiti ve uygulaması ile alınan tavsiye kararları ve gerekli koordinasyonun sağlanması konusundaki görüşlerini Bakanlar Kurulu'na bildirir."
  • Yapılan değişiklikle Adalet Bakanı, MGK'nın asıl üyesi haline getirilirken Başbakan yardımcılarına oy hakkı getirildi. Mevcut Anayasa'daki MGK kararlarının,
    'Öncelikle dikkate alınır' hükmü,
    'Değerlendirilir' şeklinde değiştirildi.
    PARTİ KAPATMA ZORLAŞIYOR
    Madde 149: "Anayasa Mahkemesi, başkan ve 10 üye ile toplanır. Salt çoğunlukla karar verir.
    Anayasa değişikliklerinde iptale, siyasi parti davalarında kapatılmaya karar verebilmesi için 5'te 3 oy çokluğu şarttır."
  • Bu düzenlemeyle Anayasa değişikliklerinin iptal edilmesi ve parti kapatılması zorlaştırılıyor. Böyle durumlarda Anayasa Mahkemesi'nin yedi üyesinin kabul oyu kullanması gerekecek. Mevcut Anayasa'ya göre altı üyenin oyu yeterli.
    12 EYLÜL YASALARI
    Geçici 15. madde
  • 12 Eylül döneminde çıkarılan kanun, KHK' lerin Anayasa'ya aykırılığının iddia edilemeyeceğine ilişkin fıkra kaldırıldı. Böylece 12 Eylül hukukuna yargı yolu açılmış oldu.
    ÖCALAN'A İNFAZ YOLU AÇIK
    Geçici madde: "Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 87. maddesinde öngörülen değişiklik bu kanunun yürürlük tarihinden önce Anayasa'nın 14. maddesindeki fiilleri işleyenler hakkında uygulanmaz."
  • Buna göre devlet aleyhine suçlardan idam cezasına çarptırılanların bu cezalarının TBMM'de onaylanmasında getirilen 330 oy şartına uyulmayacağı öngörüldü. MHP'nin ısrarı üzerine eklenen geçici maddeyle, idam hükümlüsü Abdullah Öcalan'ın infazı yolu açık tutuldu.