Türkiye 'çalıkuşu'nu kaybetti

Türkiye 'çalıkuşu'nu kaybetti
Türkiye 'çalıkuşu'nu kaybetti

Mualla Eyüboğlu ?Bizden memleketi sevmek, gerisi boş? diyordu.

Türkiye'nin ilk kadın mimarlarından, restoratör Mualla Eyüboğlu önceki gün öldü. Köy Enstitüleri için Anadolu'yu gezen Eyüboğlu, çok sayıda tarihi eseri restore etmişti
Haber: BETÜL KOTAN / Arşivi

ANKARA - Cumhuriyet’in kuruluş yıllarında eğitim seferberliğinin simgesi olan Köy Enstitüleri’nin mimarı, başta Rumeli Hisarı ve Topkapı Sarayı Harem dairesi olmak üzere sayısız tarihi eserin restoratörü, Anadolu, Rumeli ve İstanbul’daki Osmanlı mirasını bugüne taşımakla geçen asırlık ömrün canlı anıtı... Aynı zamanda da Türk Aydınlanması’nın öncülerinden Sabahattin Eyüboğlu ile ressam ve şair Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun kız kardeşi Mualla Eyüboğlu Anhegger, sessiz sedasız ama dolu dolu yaşadığı dünyadan yine sessiz sedasız ayrıldı. Kalp yetmezliği nedeniyle İstanbul’da, 90 yaşında ölen Mualla Eyüboğlu, bugün Teşvikiye Camisi’nde öğle namazını müteakip kılınacak cenaze namazının ardından Topkapı Merkez Efendi Mezarlığı’nde defnedilecek.
Tuba Çandar’ın, Mualla Eyüboğlu’nun yaşamını kaleme aldığı, Doğan Yayıncılıktan çıkan kitabı ‘Hitit Güneşi’nde de dillendirdiği gibi o farklı bir Cumhuriyet kızıydı. Köy Enstitülerinin kurucularından ağabeyi Sabahattin Eyuboğlu’nun ardı sıra, kendi deyimiyle Anadolu’nun sesine kulak verip, 21 köyde ‘yapı öğretmeni olarak’ bir yandan çocuklara mimarlık hevesi aşılamış, bir yandan da bizzat o okulların binalarının yapımında kendi yetiştirdiği çocuklarla birlikte çalışmıştı.
Erzurum Aziziye’de 1919 yılında doğan Mualla Eyüboğlu, 1942’de Güzel Sanatlar Akademisi Mimari Bölümü’nden mezun olduğunda 23 yaşındaydı. 

Köy köy dolaştı
Cumhuriyet döneminin ilk kadın mimarlarından biri olan Mualla Eyüboğlu, Ağabeyi Sabahattin Eyüboğlu’nun kurucuları arasında yer aldığı ‘Köy Enstitüleri’ programı kapsamında mesleğini Anadolu çocuklarına öğretmek için tam 21 köy dolaştı. Eyüboğlu, tıpkı Çalıkuşu Feride gibi o dönem aynı zamanda bir aşk acısından kaçıyordu. İsmail Hakkı Tonguç tarafından Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsü’ne Yapı Kolu Başkanı olarak tayin edilen Mualla Eyüboğlu, çizdiği projelerin uygulamasında da kendi yetiştirdiği öğrencilerle birlikte bir inşaat sorumlusu, bir öğretmen olarak bizzat çalışıyordu. 28 yaşında yakalandığı zehirli sıtma, onu İstanbul’a geri dönmek zorunda bıraktı.
Geleneklere ve dine bağlı bir aileden gelen Mualla Eyüboğlu, Yaşar Kemal’den Ruhi Su’ya kadar çok sayıda sevdalısı olduğu halde 40 yaşına kadar evlenmedi. Başta Rumeli Hisarı ve Topkapı Sarayı Harem dairesi olmak üzere sayısız tarihi eserin restorasyonuna imza attı, Anadolu, Rumeli ve İstabul’daki Osmanlı mirasına projeleriyle sahip çıktı. 2001’de Alman Türkolog Dr. Robert Anhegeer ile evlendi. Eşi Anhegeer ile 42 yıllık birlikteliklerine özellikle Mevlevilerle kurdukları dostluk damgasını vurmuştu. Mualla Eyüboğlu, hayat arkadışını kaybettiğinde 82 yaşındaydı.
Önceki gün yaşamını yitiren Mualla Eyüboğlu, kendini eleştirenlere, yaşamının anlatıldığı Hitit Güneşi’nde işte şu yanıtı veriyor:
“Köy enstitüleri yüzünden adımızı komüniste çıkardılar. Mevlevi şeyhleriyle dostluğumuzdan dolayı gericiye. Her boyaya boyandık anlayacağın. Hepsine de gülüp geçtik. Sabahattin ağabeyimin dediği gibi, “Bizden memleketi sevmek. Gerisi boş...”