Ya yaparız ya yıkılır

50 bin can kaybı
Deprem Konseyi'nin İstanbul milletvekillerine
verdiği brifingde, 30 yıl içinde olması muhtemel depremin sonuçları anlatıldı. Buna göre, 7.5 büyüklüğündeki bir deprem, 50 bin can kaybına yol açabilir; yaralı sayısı 300 bini geçer.
12 milyar dolar
Brifingde kentin büyük kısmının yeniden yapılandırılması gerektiği vurgulandı. Aksi halde hasar 12 milyar doları bulacak. Fatih, Mihrimah Sultan Camii ile Ayasofya gibi yapılar tahrip olacak.
Haber: CANAN GEDİK / Arşivi
AYFER SELAMOĞLU / Arşivi

ANKARA - Deprem Konseyi'nin İstanbul milletvekillerine verdiği brifing, ürkütücü gerçeği bir kez daha ancak bu kez resmi olarak gözler önüne serdi.
Deprem Konseyi Başkan Yardımcısı Prof. Aykut Barka başkanlığındaki heyetin iki gün önce verdiği brifingde, İstanbul'un 30 yıl içinde 7 şiddetinin üzerinde bir deprem riski altında bulunduğu vurgulanarak, fay hattı üzerindeki semtlerde kamu binaları başta olmak üzere tüm yapıların güçlendirilmesi, tarihi eserler için özel önlemler alınması, ulaşım ve haberleşme sisteminin en az etkilenmesi için hızla proje hazırlanması gereğine dikkat çekildi. Konseyin milletvekillerine dağıttığı raporlarda, 7.5 büyüklüğündeki bir depremin İstanbul'a vereceği hasar şöyle anlatıldı:

  • Marmara fayı yanal karakterli iki parçadan oluşmaktadır. Yüksek bir sismik aktiviteye sahne olan batı parçası 80 kilometre uzunluğundadır. 65 kilometre
    uzunluğundaki doğu parçası birbirinden 10 kilometre uzaklıkta paralel uzanan iki koldan meydana gelmektedir. Kollardan kuzeyde olanı Çınarcık çukurunun ortasından geçmekte, güneyde olanı ise çukurun güney yamacının eteğinde bulunmaktadır. Marmara fay hattının doğu parçası 250, batı parçası da 500 yıldan beri kırılmamıştır. Marmara fayı tek parça halinde kırılırsa depremin büyüklüğü 7.6'yı bulabilecektir.
    'Yassı kadayıf' gibi...
  • İstanbul'un 2000 yıla yayılan tarihi deprem verileri incelendiğinde kentin ortalama her 50 yılda orta şiddette, her 300 yılda bir de yüksek şiddette bir depremden etkilendiği görülmektedir.
  • Marmara Denizi'ndeki strese göre
    İstanbul'u etkileyebilecek büyüklüğü 7'den büyük bir deprem ihtimali yüzde 65'tir.
  • Hazırlanan 'İstanbul senaryosu'nda depreminin büyüklüğü 7.5 olarak belirlenmiştir.
  • Yapılardan özellikle Fatih Camii ve Edirnekapı Mihrimah Sultan Camii, depremlerden sürekli olarak etkilenmiştir. Önlem alınmazsa gelecekteki İstanbul depreminde bu yapıların ağır hasar görmesi çok büyük bir olasılıktır.
  • Ayasofya'nın deprem davranışı 1990 yılından beri Boğaziçi ve Princeton üniversitelerince incelenmektedir. Ayasofya'nın son 500 yıl içinde en az iki kez 0,4 G'lik yer ivmesinde ağır bir şiddete maruz kaldığı söylenebilir.
  • Modern binalarda sınırlı yapısal hasar oluşsa da içinde bulunan makine ve ekipmanların zarar görmesi sebebiyle fonksiyon kaybına bağlı ekonomik kayıplar meydana gelebilir. Araştırma labaratuvarlarında, hastanelerde,
    ofislerde, doğru bir şekilde sabitlenmemiş cihazlar depremde büyük hasara uğrayabilir. Benzer şekilde müzelerde ve sanat galerilerinde sergilenen ya da depolarda bulunan eserler de geri dönüşü olmayacak şekilde etkilenebilirler. Bu durumda gerekli tedbirler alınmazsa küçük bir deprem sırasında bile büyük fiziksel ve ekonomik
    kayıpların meydana gelmesi kaçınılmaz olmaktadır.
  • Türkiye'deki betonarme yapı stokunun hasar görebilirlik oranları dünyadaki gelişmiş ülkelerden yaklaşık 10 kat daha fazladır.
  • İstanbul kentinde meydana gelebilecek deprem kayıpları şu şekilde tahmin edilebilir. 40-50 bin bina ağır hasara uğrayacak ya da yıkılacaktır. Bu binalardan beş altı bini tümüyle çökecektir (Yassı kadayıf tipi göçmeyle).
  • Yaklaşık 1 milyon 200 bin kişi (240 bin aile) acil konut ihtiyacı içinde olacaktır. Can kaybı 40-50 bin civarında olacaktır. Yaralı sayısı ise 300 bin kişi olarak tahmin edilmektedir.
  • Yalnızca bina hasarına bağlı fiziksel kayıpların 12 milyar dolar olacağı sanılmaktadır.
  • Bu kayıplar, 7.5 büyüklüğünde bir depremin İstanbul'a olabilecek en yakın mesafede meydana gelmesi halinde beklenmektedir.
    ***
    Acil proje sumenaltı
    Raporda, İstanbul'daki konutların güçlendirilmesine ilişkin herhangi bir çalışma yapılmadığına dikkat çekilerek,
    "Genel kapsamlı bir güçlendirme kampanyası olanaksız olduğu için bu husustaki çabaların en az bir yatırımla en fazla insan hayatının kurtarılmasının mümkün olduğu yapılara yönelmesi gerekmektedir" denildi. Bu yapıldığı takdirde can kaybının yüzde 70 azalacağına dikkat çekilerek, böyle bir sınırlı güçlendirme için daire başına 4 bin dolar gerektiği vurgulandı.
    Brifingde, hastane, sağlık ocağı, itfaiye ve okul gibi kamu binalarının güçlendirilmesinin
    de önemine değinilerek, İstanbul'daki 56 hastanenin ve 500 kamu binasının depreme dayanıklı hale getirilmesi için Dünya Bankası tarafından hazırlanan projenin aylardır Başbakanlık'ta beklediğine dikkat çekildi.