Yasaya göre pazarlık esas

İlaç skandalında İhale Yasası'nı suçlayan yetkilileri, İhale Kurumu Başkanı Sener Akkaynak yanıtladı: Yasa pazarlık kapılarını sonuna dek açıyor.
Haber: HANİFE ŞENYÜZ / Arşivi

ANKARA - Kamu İhale Yasası, SSK'nın pahalı ilaç alımında 'günah keçisi' olarak ilan edilirken, kurum başkanı Osman Sener Akkaynak, yasanın kurumların 'pazarlık gücünü' ortadan kaldırmadığını, ancak SSK'nın pazar araştırması görevini yerine getirmediğini söyledi. Akkaynak, İhale Yasası'nda esneklik taleplerine de tepki gösterdi: "İlaç ve tıbbi malzeme alımları toplam kamu alımlarının yüzde 60'ı. Esneklik istemek, yasa uygulanmasın demektir."
Roche firmasının ecza deposuna 88 milyon, Başkent Üniversitesi Hastanesi'ine 172 milyon liraya sattığı ilacı SSK'ya 230 milyon liraya satmasının ortaya çıkması üzerine, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Murat Başesgioğlu, sorunun Kamu İhale Yasası'ndan kaynaklandığını öne sürmüştü. Başesgioğlu, yasada esneklik yapılması gerektiğini söylemişti. Kamu İhale Kurumu Başkanı Akkaynak ise, kamunun mal alımlarının yüzde 60'ının ilaç ve tıbbi malzeme dalında olduğuna dikkati çekti. Akkaynak, şunları söyledi:
"Kim alıyor bunu? Hemen hemen yüzde 100'ünü devlet alıyor. Yüzde 100 alıcısı devlet olan bir işi esnetmek istiyorsunuz. Siz devletin ihalelerini niye kontrol altında tutmak istiyorsunuz o zaman? Hepsini serbest bırakın. Böylesine iki büyüklüğü yan yana koyduğunuzda bu esneklik talebi 'Kamu İhale Kanunu'nu uygulamayın' demektir.
O zaman kanun, istisnalar kanunu olur. Biz bu kanunu uygulamak istemiyoruz demenin kulağı farklı gösterme şekli."
'Maliyet belirlenmeli'
Mevcut yasanın alım yapan kurumlara 'her halükârda pazarlık etme gücü' verdiğine işaret eden Akkaynak, "Eski sistemde daha çok indirim sağlıyorduk" eleştirilerine de, "İdare görevini tam yerine getirmemiş görünüyor. Pazarlık etme imkânı var. Nasıl Kamu İhale Kanunu'ndan önce protokollerle pazarlık edip daha ucuza alma imkânı sağlıyorsun, yine pazarlık edebilirsin. Kanun buna engel değil" yanınıtı verdi.
Akkaynak, SSK'nın ihaleye çıkarken pazar araştırması yaparak 'yaklaşık maliyet' belirlemesi gerektiğini, ancak bunun yerine Sağlık Bakanlığı'nca belirlenen fiyatın baz alındığını anlattı. Tek satıcının olduğu ihalelerde pazarlık usulüyle alım yapıldığını, çok satıcı olması halinde ise açık ihale yönteminin devreye girdiğini belirten Akkaynak, alım yapan kurumların piyasa araştırması yaparak, ihaleye çıkmadan önce yaklaşık maliyeti saptadıklarını ve alımları bu fiyatı baz alarak yaptıklarını söyledi. Akkaynak, ihaleye yeterli katılımın olması durumunda fiyatların da oldukça aşağı düştüğüne dikkati çekerken, "Yaklaşık maliyeti doğru tespit etmek gerekiyor. Piyasada kaça satıldığını bilmeniz gerekli" diye konuştu.
Akkaynak, şöyle devam etti: "Açık ihale yöntemiyle gerçekleştirilen kamu alımlarında yüzde 200 pahalı almayı bırakın, yüzde 20 daha ucuza alırsınız. Bu yargıya nereden varıyorum? Bizim açık ihalelerimizin sonuçlarına bakarak. 100 liralık bir malın fiyatı 80 liraya kadar düşüyor. Zarar etmeyi bırak 20 lira kâr ediyor devlet."
SSK hastanelerinin alımlarda 'başıboş' bırakıldığını ve her hastanenin kendi ihtiyaçlarını karşılamada serbest bırakıldığını belirten Akkaynak, tek tek müşteri olmanın toptan alıma göre de fiyatı artırıcı etki yarattığına dikkat çekti. Akkaynak, ayrı ayrı alım yapan birimleri kontrol imkânı da bulunduğunu vurguladı. Bu sayede alımların en fazla bir defa pahalı yapılacağını, ikincisinde bunun engellenebileceğini ifade eden Akkaynak, "Böyle bir fiyat analizi yapılmaksızın piyasaya gider, 'Al parayı, ver malı' dersen kazık yememek mümkün değil" dedi.
İlaç fiyatı örneğinde, durumun hem alıcı hem de satıcı açısından irdelenmesi gerektiğine işaret eden Akkaynak, Sağlık Bakanlığı'nın fiyat belirleme politikasını da eleştirdi. Ecza deposuna 88 milyon liraya satılan ilacın yüzde 10 kârla ecza deposuna verildiği varsayıldığında, bu ilacın 80 milyon liraya ithal edilmiş olabileceğini hesaplayan Akkaynak, şöyle devam etti: "80 milyon liraya ithal edilen bu ilacın fiyatını sağlık Bakanlığı nasıl olur da 230 milyon lira olarak belirler? Burada bir abartı, bir yanlışlık var. Sağlık bakanlığı nasıl fiyat belirler. İthal ilaçlarda yurtdışı fiyat araştırmasına gerek var mı? Gümrük beyannamesi var, faturalar var. Biri Gümrük Bakanlığı diğeri Sağlık Bakanlığı nasıl olur da birbirinden bu kadar habersiz olur."
Akkaynak, yaşanan olayda, bir de satıcı yönü bulunduğunu vurguladı: "Firma ilacı ithal ediyor ve bunu depoya 88 milyon, Başkent Hastenesi'ne 172 milyona, SSK Aydın Hastenesi'ne 230 milyon liraya veriyor. Tüccar gibi düşünelim, 88'e bunu ana depoya veren firmanın kârı sıfır değil, yüzde 10'la depoya veriyor. O kaça satıyor ya 172'ye, ya 230'a. O ithalatçı firma enayi mi ki 88 milyona depoya verecek, yüzde 250'ye varan kârla satmak varken. Dolayısıyla işin içinde başka bağlantılar var."
'Önlemler alınıyor'
Sorunlu ihalelerle ilgili olarak bu yılbaşında toplantılar düzenlediklerini ve ikincisini Nisan'da sağlık alanında yaptıklarını söyleyen Akkaynak, Sağlık Bakanı'nın da bizzat katıldığı toplantılarda, sorunların çözümü için bir mutabakat sağlandığını açıkladı. İlaç fiyatlarının belli prensiplere bağlanması, tıbbi malzemelerde kod sistemine geçilmesi ile rekabet ve saydamlığın sağlanabileceği kanaatine varıldığını belirten Akkaynak, bu konuda çalışmaları Sağlık Bakanlığı'nın yürüttüğünü anlattı.