Allianoi antik kentindeki kazý çalýþmalarý Dr. Ahmet Yaraþ tarafýndan iki yýldýr sürdürülüyor.

Tarihi Allianoi kenti þu anda Yortanlý Barajý'nýn sularý altýnda kalma tehlikesiyle karþý karþýya. Kentteki eserlerin kurtarýlmasý için yürütülen kazý çalýþmalarýna bugünlerde iyice hýz verildi

02/08/2001 (1040 defa okundu)

ÝBRAHÝM GÜNEL
BERGAMA - Tanrý Apollon, oðlu Ask- lepios'u yarý at, yarý insan Khiron'a emanet eder. Khiron, Asklepios'a okumayý, yazmayý, bilgeliði ve en önemlisi de deðiþik hastalýklarý tedavi eden ilaçlarýn fomüllerini öðretir.
Engin týp bilgisini Khiron'dan alan Asklepios'un ünü, kýsa sürede tüm Yunanistan'a yayýlýr ve binlerce insan onun elinden þifa bulmaya gelir. Ancak Asklepios'un hüneri yalnýzca hastalarý tedavi etmekle kalmaz, ölüleri de diriltmeye baþlar. Bu duruma sinirlenen yeraltý tanrýsý Hades, çok geçmeden Asklepios'u baþtanrý Zeus'a þikâyet eder. Asklepios'un bu hareketini 'küstahlýk' olarak deðerlendiren Zeus da, onu öldürür.
Ölümünden sonra Asklepios'a tanrý gibi tapan Yunanlýlar, adýný yaþatmak için, içinde tapýnaklar ve sunaklar bulunan, her ihtiyacýn karþýlandýðý saðlýk merkezleri kurar. Bu merkezlere de 'Asklepion' adýný verirler.
Asklepios kültü, MÖ 6'ncý yüzyýlda baþ-lar ve geç antik çaða kadar sürer. Roma mitolojisinde 'Esculapis' olarak karþýmýza çýkan kültün en eski izlerine Peloponnesos'ta rastlanýr. Kökeninin Messenia ve Argolis'te olduðu varsayýlan kültün, Yunanistan'dan çýkýp Anadolu'ya, oradan da Helenistik dönemin Mýsýr'ýna kadar yayýldýðý görülür.
Dünyanýn en önemli Asklepionlarý ise, Kýta Yunanistan'da Epidaurus ve Korint, Kos (Istanköy) ve Anadolu'da Bergama'da ortaya çýkarýldý. Beþincisi de, antik Pergamon kentini Ývrindi'ye baðlayan karayolunun 23 kilometre kuzeydoðusunda bulunan Allianoi kenti ile gün ýþýðýna çýkarýldý.

Yüzyýllardýr bilinmiyordu
Bergama Müze Müdürlüðü'nce yürütülen kazýlar, yüzyýllardýr yeri bile saptanmamýþ bir antik yerleþmeyi ortaya çýkardý. Elde edilen bulgular ýþýðýnda, bu yerleþmenin MS 2'nci yüzyýlda yaþamýþ olan Hadrianotherai' lý (Balýkesir) P. Aelius Aristides'in Hieroi Logoi (Kutsal Söz) adlý yapýtýnda sözünü ettiði, ancak günümüze kadar bilinmeyen Alilanoi kenti olduðu anlaþýldý. Zaten, Balýkesir'den yola çýkan Aristides yolda hastalanmýþ ve burada tedavi olarak þifa bulmuþtur.

En parlak dönem
Helenistik çaðda kurulan ve en parlak dönemini MS 2'nci yüzyýlda Roma Ýmparatoru Hadrianus'la yaþayan kentin, Asklepionlardan biri olduðu anlaþýldý. Kent Hadrianus döneminde büyük bir bayýndýrlýk hareketi yaþadý. Kazýlar ayrýca, Allianoi'un MS 11'inci yüzyýlýn sonuna kadar Bakýrçay havzasýnda önemli bir saðlýk yurdu olduðunu ve burada hydroterapi (suyla tedavi) uygulandýðý görüþlerini güçlendirdi.
Geç antik çaðda yaþanan göçlerin de etkisiyle zamanla ekonomik açýdan zayýflayan Allianoi, Bizans döneminde önemini yitirdi. Ancak Batý Anadolu'nun en önemli termal kaynaklarýndan biri olduðu için, günümüze kadar havuzlarý ýlýca olarak kullanýldý.
DSÝ tarafýndan sulama amaçlý kurulacak Yortanlý Barajý'nýn gölet alanýnda kalan bu antik kentte 1998 yýlýndan bu yana Trakya Üniversitesi öðretim üyelerinden Dr. Ahmet Yaraþ baþkanlýðýnda kurtarma kazýlarý sürdürülüyor. Ýki yýldýr da, Philip Morris-Sabancý þirketinin sponsorluðunda sürdürülen kazýlarda, bu yýl kentin sýnýrlarýný saptamaya yönelik çalýþmalar yürütülüyor.

Kurtarmak olasý
Allianoi kazýlarýnda bugüne kadar son derece gösteriþli ve anýtsal mimari yapýlar ortaya çýkardýklarýný anlatan Yaraþ, zamana karþý yarýþtýklarýný söyledi. Ýzmir'in Bergama ilçesi Paþa Ilýcasý mevkiinde bulunan antik kenti kurtarmanýn mümkün olduðunu belirten Yaraþ, "Geçen yýl Harita Mühendisleri Odasý bir proje hazýrlayarak DSÝ'ye baþvurdu. Buna göre eski Roma köprüsü ve ilerideki yeni köprüye iki sedde yapýlýrsa, antik kent sular altýnda kalmaktan kurtarýlacak. Göletin içerisinde bir ada gibi kalmasý olasý ama, bugüne kadar DSÝ'den hiçbir yanýt gelmedi. Sular altýnda kalýrsa, zamanla taþýnan topraklarla iyice tarihe gömülecek" dedi.
Kentin kurtarýlmasý durumunda turizme hizmet edeceðine de, dikkat çeken Yaraþ, "Zaten Paþa Ilýcalarý hâlâ aktif olarak çalýþýyor. Ilýcalarýn arkasýndaki tepeye tesisler inþa edilerek, yeniden saðlýk turizmine açabilirsiniz. Kazýlarla çýkarýlan antik kalýntýlarla birlikte tarih ve kültür turizmine de hizmet etmiþ olursunuz" diye konuþtu.
Yaraþ, kurtarma kazýlarýnda 9 bin 700 metrekarelik termal yapý, köprü, caddeler, konut ve hastane yapýlarýndan oluþan 30 bin metrekarelik alana yayýlmýþ antik kent saptandýðýný anlattý. 2001 yýlý kurtarma kazýlarýna 15 Haziran'da baþladýklarýný anlatan Yaraþ, "Bu yýlki kazý çalýþmalarýnda,
bu yapýnýn tümünü ortaya çýkarmaya çalýþacaðýz. Bu yýl ayrýca, kült merkezinin çevre baðlantýlarý ve Bergama'ya su getiren hat ile Pergamon' un ilk yerleþim bölgeleri araþtýrýlacak" dedi.
***

Gün ýþýðýna çýkarýlan tarihi yapýtlar
Allianoi'da bugüne kadar çýkarýlan son derece gösteriþli ve anýtsal mimari yapýlarýn yanýnda eþsiz tarihi yapýtlar da bulundu. Gün ýþýðýna çýkarýlan tarihi yapýtlar þöyle: