Ýster karidesle, pirzolayla, isterse tarhana çorbasý ve ekmekle beslensin, tüm annelerin sütünün kalitesi ayný. Kötü beslenmenin zararý emziren anneye. Süt miktarýný artýransa su, uyku ve huzur

09/02/2003 (25333 defa okundu)

Ferhan Kaya POROY

Baþlarken...
Sýrt üstü uzanmýþ her seferinde ne kadar küçük ve ne kadar sevimli olduðuna þaþtýðýnýz parmaklarýyla beceriksiz hareketler yapýyor, yüzünden aðlama, kýkýrdama, þaþkýnlýk, hatta sapþallýk.. komik komik ifadeler gelip geçerken dünyayý tanýmaya çalýþýyor. Peki siz onu tanýyor musunuz? 'Bebeðin
Saðlýk Günlüðü', çocuk bakýmý konusunda, annelerin, babalarýn ya da bu konuyla ilgilenen herkesin merak edebileceði sorulara yanýt getiriyor.

Süt için huzur, uyku ve su
Yanlýþ inanýþlar hayatýmýzýn her döneminde olduðu gibi annelikte de yaygýn. Birçok anne, sütü artsýn diye gereksiz yere tatlý ve komposto yiyerek kilo alýyor. Emzirme, anne sütü ve bebek bakýmý konusunda sorularýmýzý yanýtlayan Dr. Kadir Tuðcu ise "Annenin sütü su içerek, uyuyarak ve yüksek moralle artýyor" diyor.
Annenin sütü olmasý için ne yapmasý gerekir?
Ýnsan memesi inek memesi yapýsýnda deðildir, bu nedenle uzun süreli süt biriktirmez. Çocuk emmeye baþladýðý anda süt yapýlýr. Nasýl gözyaþý aðladýðýmýz zaman akýyorsa, yani bir yerde toplanmýyorsa süt de böyledir. Süt hücrelerinden anýnda süt yapýlýr ve bebek emdikçe de gelir. Süt olayý tamamen psikolojiktir.
Kadýnýn yerli yersiz üzüntülerle dolmamýþ olmasý gerekir. Niyet de önemli. Annenin bebeðini emzirmek istemesi önem taþýr.
Birçok anne lohusalýk döneminde komposto, bol þekerli meyve sularý içerek veya tatlýyla süt miktarýný artýrmaya çalýþýyor. Bu mümkün mü? Süt yapan yiyecek var mý?
Süt yapýcý gýda diye bir þey olmaz. Süt yapýcý diye annelere zorla içirdikleri veya yedirdikleri þeylere dikkat ederseniz, hepsi susama isteði uyandýran maddelerdir. Anne bunlarý yiyince bol bol su içme arzusu hisseder. Bol bol su içince de süt miktarý artar.
Yani keramet helva, tatlý, soðan, pekmez veya kompostoda deðil bunlarý yedikten sonra hararetten dolayý içtiði sudadýr.
Küçük göðüs ve süt
'Küçük göðüslü kadýnýn sütü olmaz' deniyor, doðru mu?
Bu da yalandýr. Göðüsün büyüklüðü, memenin ucu veya þekliyle sütün akýþý ve geliþi deðiþmez. Memesi küçük kadýndan gürül gürül süt gelebilir.
Sütün kalitesi yemeðe göre deðiþir mi? Et, karides, meyve, sebze yiyenle ekmek ve çorbayla beslenen anne arasýnda süt farký olur mu?
Sütün kalitesi hiçbir zaman deðiþmez. Ýyi beslenen anne ile kötü beslenen anne arasýnda süt kalitesi açýsýndan fark olmaz. Ancak iyi beslenen anne kendisine fayda saðlar, kötü beslenen annenin zararý kendisinedir. Çünkü süt yapmak için belli miktarda mineral vücuttan alýnýr. Bu minarellerin vücutta az ya da çok olmasý, kalan miktarýn anneye yetip yetmediði meselesine bakýlmadan vücut ayný miktar minerali anneden süt için
alýr. Yani zarar anneye olur.
Ancak sütün kalitesi aylara göre deðiþir. Ýlk aylarda gelen süt farklýdýr, bir ay sonra, iki ay sonra, altý ay sonra gelen süt farklýdýr. Ýþte bu nedenle mamalarýn da bir ay, iki ay, üç ay ve sonrasý için farklý tipleri yapýlmýþtýr.
Mesela prematüre doðum yapmýþ bir kadýnýn sütü ancak prematüre bebeðe iyi gelir. Onlarýn sütü normal doðum yapmýþ bir annenin sütünden çok farklýdýr. Yoksa annenin yediði içtiði ile hiçbir ilgisi yoktur. Fakir kadýnýn da zengin kadýnýn da sütü aynýdýr.
Gazýn ilacý hareket
Annelerin diðer bir korkulu rüyasý da gaz yapýcý gýdalar. Annenin yediði þeylerden gaz bebeðe geçer mi?
Gaz yapýcý gýdalar annenin baðýrsaðýnda gaz yapar. Hiçbir zaman annenin baðýrsaðýnda oluþan gaz, kana karýþýp, kanla memeye gidip, memeden de çocuða geçmez. Bu tamamýyla bir uydurmadýr ve hurafedir.
Peki gaz neden olur?
Gaz, çocuðun sütü emerken yuttuðu havadýr. Gazýn az olmasý için memenin siyah kýsmýnýn olduðu gibi bebeðin aðzýna girmesi gerekir. Biz yetiþkinler de yemek yerken hava yutarýz, ama biz hareket ettiðimiz için gazýmýzý rahat çýkarýrýz. Bebekler gazlarýný hareket edemedikleri için çýkaramazlar.
Gaz çocuðun doðduðu gün deðil, yaklaþýk 20'inci günde baþlar ve dördüncü, beþinci ayýna kadar yani dönme hareketleri baþladýðý zaman da biter.
Eðer çocuðu çok kucaða alýrsanýz, hareket ettirirseniz çocukta gaz olmayacaktýr. Ameliyat sonrasý hastayý yataktan kaldýrýp yürütmelerinin nedeni de iþte budur. Hasta vücut hareket kazanýnca gazý çýkar. Çünkü kiþi kalýp gibi yatarsa gaz olacaktýr.
Ayný þey çocukta da yaþanýr. Gaz hadisesi kalýp gibi yatmaktan oluþur. Eski insanlar bunu salýncak ve beþikle çözümlemiþler. Yani çocuða hereket kazandýrmýþlar. Çocuðu kucaða alacaksýnýz, yürüyeceksiniz veya masaj yapacaksýnýz ki gazý çýksýn.
Bir de halk arasýnda sýkça söylenen; 'Emziren kadýn ayaðýný üþütürse sütü de üþür, gaz olur' sözü vardýr...
Böyle bir þey yoktur. Bunlar tamamen hurafedir.
Peki gazý iyi çýkmayan çocuk ne yapar?
Gazý çýkmayan çocuk annesine üç tane haberci gönderir. Çok hýçkýrýk tutar, emerken karnýndan gurul gurul sesler gelir ve aþaðýdan çok gaz çýkarýr. Rahatsýz olan bebek, aðlayarak annesinden intikamýný alýr.
Gazý önleyen ilaçlar var mý?
Midede baðýrsakta oluþmuþ havayý yok edecek bir ilaç yeryüzünde henüz bulunmamýþtýr. Bu iþ için rezene ve benzeri pek çok otlar kullanýlýr. Bunlarýn en büyük özelliði potasyum elementinden zengin olmalarýdýr. Potasyum da baðýrsak hareketlerini artýrýr. Baðýrsak hareketleri artýnca da çocuðun gazýný alttan çýkarmasý kolay olur. Ama oraya gelene kadar gaz yine aðrýsýný ve sancýsýný çocuða yapmýþ olur.
Nasýl gaz çýkarýlýr?
Çocuðun gazýný çýkarmak için poposunun hemen üzerine belinin altýna elle masaj yapmak ve rutin hareketlerle vurmak gerekir. Çocuðun canýnýn acýmamasý için elin iç kýsmýnýn kullanýlmamasý, ele yay þekli verilerek içeride hava biriktirip yastýk görevi yapýlmasý önemlidir.
Bebek doydu mu?
Doyduðunu nasýl anlarsýnýz, aðlama açlýk iþareti mi?
Doyan çocuk, su içmesini sevmez, su verdiðiniz zaman iðrenir gibi yapacaktýr ve içmeyecektir.
Ýkincisi idrar sayýsý günde dörtten fazla olacaktýr. Üçüncüsü ise kakasýnýn sarý hardal rengi ve cývýk olmasýdýr. Bunlar varsa çocuk iyi besleniyor demektir.
Az yiyen çocuk kestane kestane, top top sert kakalar yapacaktýr. Lüzumundan fazla yedirilirse de yeþil renkte kaka yapacaktýr. Eskilerin dediði gibi yeþil kaka yapan çocuk, ayaklarýný üþütmüþ anlamýna gelmez.
Ýshal harici yeþil kaka yapan çocuk 'çok yemek yiyor' anlamýna gelir. Bu durumda ishal sancýsý gibi bir hazýmsýzlýk sancýsý oluþacak ve bebek aðlayacaktýr. Bu durumu çözmek çok daha zordur. Çünkü gaz çýkarmak iyi gelmeyecektir
Emzirmenin süresi var mý?
Yeni doðan bir bebek genellikle bir memedeki sütün yarýsýný üç dakikada, diðer yarýsýný da yorulduðu için beþ dakikada içer. Yani sekiz dakikada bir memedeki sütü bitirir. Diðer yarýsýna da 10 dakika dersek arada bir gaz çýkardýktan sonra ikinci memeye geçersek bu çocuk için yeterli.
Fakat zamanla anneler bir öðün bir göðüsten diðer öðün diðer göðüsten meme verebilir.
Ama bu herkes için geçerli deðildir. Anne ile bebeði arasýnda farklý zamanlamalar oluþabilir.
Kucaða alýnan çocuk hep kucak ister mi?
Bu da eskilerden gelen bir hurafedir. Bebek kucaða tabii ki alýnacaktýr. Özellikle de ilk aylarda hem gaz sorunu hem bebeðin duygusal geliþimi açýsýndan bebeðin buna ihtiyacý vardýr.
Kucaða almanýn alýþkanlýk yaratýcý hikâyesinin kökeni Osmanlýlara kadar uzanýr. Gelinle kaynana o dönemlerde ayný evi paylaþýrdý. Gelin sürekli çocuðu kucaðýna alýp dolaþýnca da iþler kaynanaya kalýrdý. Ýþte bu nedenle de, gelin çocuðu kucaðýna alýp iþleri aksatmasýn iþler de kaynanaya kalmasýn diye kaynanalar bu yalaný uydurdu! Bir de 'Çocuk sonra kucaða alýþýr' sözü eklenip olay süslenince bu yanlýþ kaný yýllar boyunca sürüp gitti.

Doðurmayan kadýn da emzirebilir
Dr. Kadir Tuðcu, emzirmenin kadýnýn beyninde oluþan bir hadise olduðunu belirtiyor: "Bir kadýnýn emzirebilmesi için doðurmasý da þart deðildir. Bir genç kýz veya yaþlý bir kadýn, örneðin anneanne veya babaanne bile bebeði emzirse bir süre sonra süt gelir. 'Süt nine' lafý da buradan gelir. Çocuðun annesi doðumda ölür. Süt verecek yeni doðum yapmýþ bir kadýn bulunamazsa anneanne veya babaanne emzirir. Çünkü beyinde ilgili hormonun salgýlanmasýyla süt gelmeye baþlar."

Dr. Kadir Tuðcu kimdir?
1944 Antalya doðumlu. 1963'te Kadýköy Anadolu Lisesi'ni, 1970 yýlýnda
Ýstanbul Üniversitesi Cerrahpaþa Týp Fakültesi'ni bitirdi. 1973-77 yýllarý arasýnda Hacettepe Üniversitesi'nde Çocuk Hastalýklarý Bölümü'nde ihtisasýný tamamladý. 1977-1978 yýllarý arasýnda Hacettepe Çocuk Hastanesi'nde baþasistan olarak görev yaptý. 1980'de Cerrahpaþa Üniversitesi Mikrobiyoloji, Tropikal ve Enfeksiyon Hastalýklarý Kürsüsü'nde
asistan olarak çalýþtý. 1988'den beri The New York Academy of Sciences ve American Academy of Pediatrics üyesi. Çok iyi derecede Ýngilizce, iyi derecede Almanca bilen Dr. Tuðcu'nun çok sayýda yayýmlanmýþ makalesi bulunuyor. 1982'den beri serbest çalýþan Tuðcu evli ve iki çocuk babasý.
* * * * * * *
YARIN: Üþüyerek hasta olunmaz

Bu habere kaç puan verirdiniz?

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10