Doðu ile Batý arasýnda köprü olan Türkiye Filistin-Ýsrail sorunuyla ilgili olarak BM'den kamuya açýk görüþmelerin baþlatýlmasýný isteyebilir

27/06/2004 (278 defa okundu)

JOHN CONNOLY
Doðu ile Batý, Ýslam dünyasý ile laik dünya arasýnda bir köprü olarak Türkiye'nin rolü, hiçbir zaman þu anki kadar önemli olmamýþtýr. G-8 zirvesi çerçevesindeki geliþmeler bunu bir kez daha kanýtlamaktadýr.
Bu geliþmelerin bir sonucu Türkiye'nin Ortadoðu'da 'demokrasi diyaloðuna' yardýma çaðrýlmasýdýr.
Bu kritik dönemde, dünyanýn dikkati Ýsrail-Filistin anlaþmazlýðý üzerinde yoðunlaþmýþken, Türk liderlerden bu önemli soruna çok belirli bir yaklaþýmla katýlmalarý istenmiþtir. Türk liderler sorunun çözümüne yönelik olarak BM Güvenlik Konseyi'ne þu ana noktayý içeren bir karar çaðrýsý yapabilir: "Yapýlan özel müzakereler tamamen çýkmaza girdiðinden, BM kamuya açýk görüþmeleri teþvik etmelidir."
Bu BM kararý, yeni bir müzakere biçiminin temel yapýsýný oluþturacaktýr. Bu biçim de ABD, AB, BM ve Rusya tarafýndan desteklenen Ortadoðu giriþimiyle tutarlýdýr. Bu politik sürecin temel aracý, ulusal ve/veya uluslararasý gazeteler veya dergiler aracýlýðýyla pek çok ülkenin baþkentine daðýtýlacak yaklaþýk on iki sayfalýk 'tartýþma belgeleri' olacaktýr.
BM bu genel müzakere sürecinin sýnýrlarýný ve koþullarýný belirleyecektir. Ýsrailli ve Filistinli liderler kendi resmi belgelerini oluþturacak ve karþý tarafý ayný yolla karþýlýk vermeye teþvik edecektir. Bu süreçte karþý tarafýn katýlým garantisi yoktur.

Daðýtým ayný anda
Bu kamuya açýk süreç ilk tartýþma belgesinde her iki tarafýn da tarih yorumlarýný, manevi tartýþmalarýný, temel çýkarlarý ve müzakere pozisyonlarýný kapsamasýný þart koþabilir. Her iki taraf da katýlýmda uzlaþýrsa taraflara ait ilk belgeler ayný anda daðýtýlabilir. Daha sonra taraflar her iki haftada bir sýrayla tanýmlanmýþ formatta, kendi tartýþma belgeleriyle karþý tarafa karþýlýk vererek ilerleyecektir. Eðer iki taraf birden uzlaþmazsa, bir taraf tek taraflý olarak ilerleyebilir. Taraflarýn bu barýþ sürecine katýlmasýnda rol oynayacak güdü, belirsiz bir iyi niyet kavramý deðil, dünya çapýnda kamuoyu desteðini özellikle de ABD desteðini korumaya çalýþmak olacaktýr.
Bu kamuya açýk sürece katýlmayý reddetmek ayný zamanda diðer tarafýn tarih yorumunun uluslararasý alanda kabul edilmesi riskini doðuracaktýr.
Pratik bir mesele olarak, Ýsrail ve Filistinlilerden herhangi biri bu süreci baþlatýrsa, diðer taraf için katýlýma itiraz etmek çok zor olacaktýr. Kamuoyunun görüþünü etkilemek dünya genelinde önemli bir itici güç olduðundan BM'nin desteklediði bir tartýþmaya karþýlýk vermemek uygun olmayacaktýr.
Kamuya açýk süreç her iki tarafýn da görüþlerini meþru bir þekilde ifade etmesini teþvik edecektir. Böylece Ýsrail ve Filistin vatandaþlarýnýn uzlaþma için gerekli olan zor tavizleri bütün açýklýðýyla görmeleri saðlanacaktýr. Bu süreç, karara varmak için gerekli olan karmaþýk ve ayrýntýlý dengeleri seçmenlerine gösterebilecekleri için liderlere politik bir koruma saðlayacaktýr. Buna karþýlýk gizli görüþmelere katýlan liderler, basit meseleleri büyük bir ihanet olarak deðerlendirebilecek aþýrý uçlar tarafýndan suçlanmaya açýktýr.
Bu doðrudan ve saf haber kaynaðý, yýllardýr yaþadýðýmýz çatýþmalara iliþkin haberlere taban tabana zýt yeni bir medya oluþturacaktýr. Bu süreç TV, gazeteler, dergiler, radyo ve internette önemli ölçüde yer bulacaktýr. Böyle çok boyutlu bir bakýþ açýsýnýn ilgi göreceði kesindir.
Bireysel liderler arasýnda kiþisel güven daha az önemli olacaktýr, çünkü vaatler tüm taraflarýn tanýk olacaðý biçimde tek tek açýklanacaktýr. Pratikte bu yüz yüze görüþmelerden daha uzak ve nesnel bir süreçtir. Böylece bir Filistinli grubun resmi olarak tartýþma belgesinde tanýmlanmasýna izin verecektir. Tek bir liderin verici bir tarafla iliþkilendirildiði özel görüþmelerden farklý olarak bu kamuya açýk görüþmeler sorumluluðun birkaç kiþiye daðýlmasýný saðlayacaktýr. Böylece bu süreçle Ýsrail gerçek ve tamamen güvenilir bir müzakere ortaðýna sahip olacaktýr.
Her iki tarafýn bu tanýmlanmýþ format içinde savlarýný öne sürmeleri bazýlarýný olaylarý kendi istedikleri gibi yorumlamaya itebilir.
Yine de fikirlerin bu biçimde doðrudan, eþit þartlar altýnda çarpýþmasý, propagandanýn tam tersine bugünün medya ortamýnda kamuoyuna gerçekleri daha iyi tanýma olanaðý verebilir.
Eðer bu kamuya açýk görüþme süreci, eski karþýtlarýn imzasýný koyacaðý tek bir belgeyle son bulur ve bu belge dünyaya daðýtýlýrsa üzerinde karara varýlan maddelere baðlý kalýnacaðýna iliþkin güven artacaktýr ki bu Ýsrail için önemli bir konudur. Benzer þekilde anlaþmanýn maddelerinin gerçekten kesin bir sapma gösterecek þekilde yeniden yorumlanmayacaðýna dair güven artacaktýr ki bu da Filistin için önemli bir konudur.
Türk hükümeti ABD'nin Ortadoðu'daki her yeni diplomatik giriþime gösterdiði tepkiyi dikkatle izleyecektir. Normal zamanlarda Bush hükümetinin BM'nin sponsorluðunu yaptýðý bu süreci veto edeceði öne sürülebilir. Ayrýca bir grup dýþ politika elitinin diplomatik gizliliði güçlü bir biçimde savunmasý da beklenebilir.
Ancak bugün dünya sahnesinde geniþ kapsamlý etkileri olan bir fikir çatýþmasý biçimlenmektedir. Ýki tarafa eþit davranan yeni bir çatýþma çözüm stratejisi çoðunluk tarafýndan tarihsel gerçeklerin kamuoyu tarafýndan anlaþýlmasýný destekleyici görülecektir.
Þu anda ABD etkin bir biçimde Irak'ta BM katýlýmýný savunmaktadýr.
Bu nedenle de Irak'ta demokrasiyi savunan ama kamuoyunun toplumlar arasýndaki çatýþmayý daha iyi anlama hakkýna karþý çýkanlar sürdürülemez bir ikiyüzlülük yapýsý yaratacaklardýr. Diplomatik saydamlýðý temsil eden kamu müzakere süreci ABD'nin geniþ çapta ticari þeffaflýðý teþvik eden politikalarýyla uyumludur.

Diyalog ilerler
Sonuç olarak Amerikalýlarýn büyük çoðunluðu hem Ýsrail'in yasal güvenlik ihtiyaçlarýný hem de Filistinlilerin haklarýný ifade edecek bir politik süreç lehine olan savlara açýk olacaktýr. Bütün bu nedenlerden ötürü, makul olarak, ithilaflý bir tartýþmanýn doruk noktasýnda ABD'nin, BM tarafýndan tasarlanmýþ düzeyli bir iletiþim yaklaþýmýný veto etmemesi beklenebilir.
Müzakere kavramýna getirilen bu yeni yaklaþýmýn Batý, Ýslam dünyasý ve ABD'nin saygý duyduðu bir ülke olan Türkiye tarafýndan önerilmesi giriþimi çok daha çekici kýlacaktýr. Bu adým Türkiye'nin demokrasi ilkelerine olan baðlýlýðýný vurgulayarak dünya liderleri arasýnda güçlü bir yanký bulacaktýr. Böylelikle bu öne sürülen BM tasarýsý ayný zamanda Ortadoðu'da demokrasi diyaloðunu da ilerletmiþ olacaktýr.
(Institute of Public Dialogue adlý Amerikan kuruluþunun kurucusu ve direktörü, Radikal'e özel)

Bu habere kaç puan verirdiniz?

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10