HES'ler yeni köy romanları yazıyor

Doğa yok olunca, Türkiye edebiyatı köyleri hatırlayıp romanlar yazar mı?

“Erzurum’un Tortum ilçesine bağlı Bağbaşı beldesi Ödük Vadisi’nde yapılmak istenen HES’e tepki gösteren bir grup ile güvenlik kuvvetleri arasında arbede çıktı. Aralarında kadın ve çocukların da bulunduğu yaklaşık 200 kişi, iş makinelerinin önünde oturarak çalışma yapılmasına izin vermedi...” Bu hafta en son okuduğum HES protestosu haberi bu. Daha önce Trabzon Çaykara’da, Rize Fındıklı’da, Antalya Akseki’de de benzerleri oldu. Dereleri tünellere kapatıp üzerine elektrik santralı yaparak Türkiye’nin enerji açığını kapatmak parlak bir fikir gibi görünüyor. Ne de olsa boşa akıp giden binlerce dere var bu ülkede. Ama o akarsuyun çevresinde yaşayan insanlar hiç de aynı fikirde görünmüyor. Bırakın tarlasını, merasını kaybedecek olmasını, kenarında nefes aldığı, serinlediği, köyünün güzelliğiyle övünmesini sağlayan akar suyu kaybetmeyi istemiyorlar. “İstemiyoruz” diyorlar, dinleyen yok. Onlar da çıkıp kendilerini iş makinelerinin önüne atıyor. Hem de “Tesisler bize iş kapısı olur, köyümüz hareketlenir” filan gibi kör bir faydacılığa kapılmadan, sahip olduğu nimetleri, kendinden sonrakilerin geleceğini korumak için yapıyorlar bunu.
Köylünün, gelişme adına kendi hayatını mahvedecek büyük yatırımlara karşı böyle direnmesinden etkilenmemek mümkün değil. Bana 50-60 yıl önce yazılan köy romanlarının kahramanlarını hatırlatıyorlar. Yaşar Kemal’in ‘kemikli sivrisinekleri’ çocuklarını sıtma yapmasın diye çeltik tarlalarına karşı çıkan köylüleri var ya; sanki bugünkü köylüler de onlarla aynı damardan geliyor.
Çarşamba günü Güven Eken, Radikal’deki köşesinde yazdı, “Ne vicdan, ne bilim, ne de adalet… Bunların hiçbiri bu süreçte yok. (...) Adaletin bu mu Türkiye?” diye. Hakikaten orada yaşayanlara rağmen “Sizin için bu iyidir, memleket için hayırlıdır” diyerek yapılan şeyi kabul etmek mümkün değil. Anadolu’nun her tarafına HES’ler yayıldıkça, protestolar, yürüyüşler, arbede haberleri de yayılıyor.
Her şeye rağmen bir gün bu HES inşaatları biterse, çevresindeki doğa da bitecek. O yerleşim yerleri mutsuz insanların yaşadığı köylere dönüşecek. Acaba o zaman Türk edebiyatı köylüleri hatırlayıp onların yeni romanlarını yazar mı? Belki...

Tekrarı zor bir sergi
Bienal çıkışı vakit bulabilirseniz mutlaka İstanbul Modern’e de gidin. Ben ilk teşebbüsümde kapıda kaldıktan sonra (malum 18.00’de kapanıyor), ikincisinde gezdim. ‘Hayal ve Hakikat’ Bienal dışında açılan sergilerin en iyilerinden biri. Sadece kadın sanatçılara ayrılmış bir sergi olması, bizzat katılan sanatçılarda bile bir tereddüt oluşturuyor. Evet, günümüz Türkiye sanatında kadınlar da erkekler kadar aktif ve sanatçıların cinsiyetinin hiçbir önemi yok. Ama böylesi bir pozitif ayrımcılık hoş bir enerji doğuruyor. Herkes birkaç yıl önce Paris’teki ünlü müzede açılan Pompidou’nun Kadınları sergisini hatırlıyor; hakikaten o da çok etkileyiciydi. İşin içine erkekler girmeyince biraz gölgede kalmış bazı sanatçıların da görünmesi mümkün oluyor. Mesela Hale Asaf, Maide Arel, Zerrin Bölükbaşı gibi imzaları hatırlamak, Aliye Berger’in ünlü ‘Güneşin Doğuşu’ resmini görmek çok iyi bir fırsat. Ben Handan Börüteçene’nin hemen girişteki etkileyici enstalasyonunu, Hale Tenger’in en sevdiğim işlerinden biri olan ‘S.kimden Aşşa Kasımpaşa Ekolü’nü, birde Kezban Arca Batıbeki’nin Kafesi’ni kaçırmayın derim. Çünkü bu enstelasyonları tekrar tekrar görmek kolay değil. Bir de her ne kadar sizi kapıda karşılıyorsa olsa bile, Ayşe Erkmen’e kahve falı bakan Fatih Özgüven’i, sakın ha atlamayın...

141 milyon kitap!
Türkiye’de yirmi yılda kitap dünyası çok büyüdü. Sektörün içinde olanlar bunu gösteren rakamlara çok aşina. Ama hâlâ kulağında “Türkiye okumuyor...” yakınması takılı kalanlar bu rakamları görünce etkileniyor. Tabii rakamların içinde ders kitapları da var ve ne kadarının kültür kitabı olduğunu anlamak zor. Yayımlanan kitap çeşidinin yirmi yılda on kat arttığı bir gerçek. İşte 2010 rakamları:
Faal yayıncı sayısı: 1.711 (1990’da 156)
Yayımlanan kitap çeşidi: 35.750 (1990’da 3.423)
Çeviri kitap sayısı: 6.009
Basılan kitap: 141.314.419