Atalarımız çıldırmış olmalı!

Atasözleri geçmiş nesillerin, gelecekle iletişim kurmasını sağlayan birer araçtır. Ama kimi zaman benzer durumlara ilişkin birbirinin tam zıttı önermeler içeren atasözlerine de rastlamak mümkün. Bu yüzden bazen "Atalarımız çıldırmış olmalı" dedirtecek kadar, kafa karışıklığı da olmuyor değil.

Sözlük anlamlarına göre atalarımızdan günümüze kadar ulaşan, uzun gözlem ve tecrübelerden sonra varılmış hükümleri, hikmetli bir tarzda kısa olarak ifade eden, söyleyeni belli olmayan ve düz konuşma içinde kullanıldığında anlamsal bir bütünlük ya da önerme içeren sözlere “atasözü” diyoruz.

Atasözü hemen hemen her toplumda karşımıza çıkar. İçinde barındırdığı önermeler ile toplumu ya da bireyi yanlış davranmaktan veya tutum geliştirmekten korurlar.

Atasözleri bir bakıma ait olduğu toplumun aynası gibidirler. Atasözlerine bakıp, bir toplumun yaşantısı ya da kültürü hakkında bir fikir geliştirebilirsiniz.

Atasözleri geçmiş nesillerin gelecekle iletişim kurmasındaki birer araçtır. Bu yönü ile geleceğin şekillenmesinde, geçmişin de rol alması sağlarlar bir bakıma.

Ama kimi zaman benzer durumlara ilişkin birbirinin tam zıttı önermeler içeren atasözlerine de rastlamak mümkün. Bu yüzden bazen “Atalarımız çıldırmış olmalı” dedirtecek kadar, kafa karışıklığı da olmuyor değil.

“Acaba aynı konuda söylenmiş birbirinin zıttı atasözleri hangileri?” diye kısa bir araştırma yaptım.

Bakın birbiri ile tezat aynı konuda hangi atasözlerine rastladım:

“Damlaya damlaya göl olur” X “Taşıma suyla değirmen dönmez”

“İyi insan lafın üstüne gelir” X “İti an çomağı hazırla”

“Bir elin nesi var iki elin sesi var” X “Nerede çokluk orda bokluk”

“Fazla mal göz çıkarmaz” X “Azıcık aşım ağrısız başım”

“Kervan yolda düzelir” X “Balık baştan kokar”

“Söz gümüşse, sükut altındır” X “Sükut ikrardan gelir”

“Harama uçkur çözülmez” X “Güzele bakmak sevaptır”

“İki gönül bir olunca samanlık seyran olur” X “İki çıplak bir hamama yakışır”

“Bülbülün çektiği dili belası” X “Bilmemek ayıp değil sormamak ayıp”

“Eşeğe altın semer vursan da eşek yine eşektir” X “Ye kürküm ye”

“Eğri otur doğru söyle” X “Doğru söyleyeni dokuz köyden kovarlar”

“Düşenin dostu olmaz” X “Dost kara günde belli olur”

“Ava giden avlanır” X “Atın ölümü arpadan olsun”

“Erken kalkan yol alır” X “Acele işe şeytan karışır”

“Birlikten kuvvet doğar” X “Körler sağırlar, birbirlerini ağırlar”

“Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır” X “Lafla peynir gemisi yürümez”

“Gün ola harman ola” X “Perşembenin gelişi çarşambadan bellidir”

“Ya olduğun gibi görün ya göründüğün gibi ol” X “Hocanın dediğini yap, yaptığını yapma”

“İyilik yap denize at” X “Merhametten maraz doğar”

“Zararın neresinden dönülse kardır” X “Gelen gideni aratır”

“Yüzü güzel olanın huyu da güzel olur” X “Yüzü güzel olanı değil huyu güzel olanı sev”

“Akıl akıldan üstündür” X “Aklın yolu birdir”

“El elden üstündür” X “Alet işler, el övünür”

“Acı patlıcanı kırağı çalmaz” X “Yaşın yanında kuru da yanar”

“Zorla güzellik olmaz” X “Zora dağlar dayanmaz”

“Öfke baldan tatlıdır” X “Öfke ile kalkan zararla oturur”

“İşleyen demir ışıldar” X “İnsan yedisinde neyse yetmişinde de odur”

“Fazla mal göz çıkarmaz” X “Azı karar çoğu zarar”

“İnsan kıymetini insan bilir” X “İnsanoğlu çiğ süt emmiş”

“Anasına bak kızını al, kenarına bak bezini al” X “Beş parmağın beşi birbirine benzemez”

“Olmaz olmaz deme, olmaz olmaz” X “İş olacağına varır”

“Eski dost düşman olmaz” X “Güvenme dostuna saman doldurur postuna”

“Harama el uzatılmaz” X ‘Üzümü ye bağını sorma”

“Zararın neresinden dönülse kardır” X “Gelen gideni aratır”

Başımıza bir şey geldiğinde ya da aldığımız bir karar veya sergilediğimiz bir davranışın sonuçları kötü olduğunda, pat diye yüzümüzE yapıştırıveriyorlar, “Bak atalarımız ne demiş?” diye.

Peki, biz hangi atasözüne inanacağız?

Her halde atalarımız her duruma ve her ortama uygun bir söz söylemiş. Bir nevi gelişine, sözü gediğine oturtmuş.

Yoksa her atasözüne genel bir anlam yüklersek, zıttı önerme içeren başka bir atasözü ile karşılaştığımızda kendi davranışımız ya da kararımızdan şüpheye düşmemek elde değil…