'Bakara-makara'yı emsal gösterdik

'Dini değerleri aşağılamak'tan ceza alan ve hükmün açıklanması ertelenen Ekşi Sözlük kurucusu Sedat Kapanoğlu, "Mahkeme beni susturmayı başardı gibi. Farklı fikirlere tahammülsüzlük boyut atladı" diyor. Kapanoğlu'nun ceza kararına itirazında ise 'Bakara-makara' örneği var.
'Bakara-makara'yı emsal gösterdik

Fotoğraf: Muhsin Akgün

Neden 

En eski sosyal medya mecralarından Ekşi Sözlük’ün kurucusu ve yönetim kurulu başkanı Sedat Kapanoğlu, avukat Canan Tan, Fazıl Say ve Sevan Nişanyan’dan sonra 216. maddeden (216/3) yani ‘halkın bir kesiminin benimsediği dinî değerleri alenen aşağılamak, bu fiil ile kamu barışını bozmak’ suçundan ceza aldı. Sebep Ekşi Sözlük’te din kavramı ile ilgili fikir ve eleştirilerini paylaşmasıydı. Kapanoğlu’nun yaşadıkları ‘yeni 301’imiz’ haline gelen 216. maddenin keyfiyete göre nasıl etkili bir sansür aracına dönüştüğünün iyi bir kanıtı.
 

Başınıza gelenin hukuki tarifi nedir?


Ekşi Sözlük’te yazdığım dinle ilgili metinlerden dolayı yargılandım ve ceza aldım. Nasıl bir ceza… Önce şu farkı anlatmak gerek: Bir ‘cezanın ertelenmesi’ var, bir de ‘hükmün açıklanmasının geri bırakılması’. Bu da bir nevi erteleme ama hükmü açıklamayarak aslında davayı bitirmiyor. Benim başıma gelen bu. Önümdeki 5 yıl içerisinde aynı suçu işlersem hükmü açıklayacak. Halbuki kovuşturmanın ertelenmesi ya da beraat vermesi gerekiyordu çünkü yazdığım yazıların tamamı 2011 ve öncesine ait. Yani 3. Yargı paketinde buna imkân veren maddenin kapsamında var. Bu arada Ekşi Sözlük yazarı olan 40 kişi aynı davada yargılandık. Bir kişiye beraat, geri kalan 37’sine kovuşturmanın ertelemesi verdi, bir tek ben ve bir kişi daha hükmün açıklanmasının geri bırakılması aldı.

Bunun sebebi nedir?

Hâkim açıklamıyor ki yazılı olarak, bilmiyorum. Ağır eleştiri sıralaması yapılsa benimki sözkonusu yazılar arasında hafif olanlar arasında sayılır. 

Peki asıl meseleye gelelim… Ekşi Sözlük’teki hangi yazılarınız nedeniyle ceza aldınız?

Davaya sebep olan yazdıklarımın konuları Tanrı kavramı, din, dinlerde ceza şeklindeydi. Bu konularla ilgili eleştirel yazılar yazmışım ama hiçbirinde hakaret yok. Zaten Tanrı ile ilgili yazdıklarım belli bir dine özel değil. Dinle ilgili olanlar da zaten fıkıhta olan, tartışılan konular. Yani benim kafamdan uydurduğum tartışma konuları değil. Fakat şu anda bundan daha fazla da ayrıntıya giremiyorum ne yazdığımla ilgili.

Neden?

Demokles’in ceza kılıcını kafama diktikleri için. Bunları yazdım diye detaylı anlatırsam bir daha aynı ‘suçu’ işlemiş sayılabilirim, ya da sayılır mıyım emin değilim. O nedenle risk almıyorum. Ben sözkonusu eleştirileri yazdığım dönem ne hakaret kastı güdüyordum ne de bu konularda yargılanabileceğime dair bir ihtimale kafamda yer ayırmıştım. Bir sıkıntı olmaz diye düşünüyordum. Çünkü böyle şeyler bu uslupla tartışılır. O metinlerde alaycı ya da küçümser bir ifade dahi bulamazsınız. İki din adamı da arasında bunları konuşabilir, yine benim yazıdaki uslubumla. Ben de zamanında böyle düşünerek yazmıştım fakat şimdi bunlar suç konusu edildiği ve ceza ertelendiği için bir daha aynı şeyler nedeniyle ceza alırsam hapse girme ihtimalim var. Dolayısıyla mahkeme bu kararıyla beni susturmayı başardı gibi.

Mahkeme size tam olarak ne dedi?

216’ncı maddeyi işletti. Yani dedi ki; halkın belli bir kesiminin benimsediği dini değerlere hakaret ettin. Yazdığım şeylerde bırakın hakareti, halkın belli bir kesiminin benimsediği din dahi yok. Dava açılan 40 kişiden birinin aynı konu içerisinde hem Hıristiyanlığı hem Müslümanlığı rencide ettiği iddiası var. Hıristiyanlığı aşağıladığı söylenen kişi de savunmasında Hıristiyan olduğunu, yazdıklarının hakaret içermediğini, kendi dinine hakaret etme niyeti olmadığını anlattı. Duruşmanın bazı yerlerinde isyan edenler oldu, ‘Yahu ben bu yazdığımla aslında dini savunuyorum, niye buradayım’ diye…

40 kişinin yazdıklarının hepsinden siz mi sorumlu tutuldunuz acaba?

Ekşi Sözlük yıllardır Twitter gibi Facebook gibi bir mecra olduğunu kanıtlamaya çalışıyor. Yani biz yönetim kurulu olarak Ekşi’de yazılanlardan sorumlu değiliz, sadece bir yazma ve depolama alanı sağlıyoruz. Yazılanların ne editörlüğünü yapıyoruz ne de bir editör istihdam etmiş durumdayız. Aynı Twitter gibi. En temel farkımız şirketimiz burada kurulduğu için Türkiye’nin ceza kanunlarına ve özgürlük anlayışına tabi olmamız. Yine Ekşi Sözlük olanaklar el verdiği sürece fikir özgürlüğünün en rahat yaşandığı yerlerden biri olarak görülür çünkü farklı görüşlerden kimseler buluşup tartışabilir. Biz de hukuken sıkıntı yaratmadığı sürece her tür içeriğe izin veririz.

Bu davanın açılmasına mahal veren şikâyetçi kişi kim?

Ali Emre Bukağılı… Daha önce Richard Dawkins’in kitabıyla ilgili yayınevi ve daha sonra Fazıl Say hakkında da şikâyetçi olmuştu. Adnan Oktar ile yakınlığı bilinen biri. Adnan Oktar ile bizim hikâyemiz çok zaten. Defalarca bana dava açtı, hakaret ettiğim gerekçesiyle. Çünkü ona yobaz ve cahil demiştim. Mahkemede kendisinin yobaz ve cahil olduğunu kanıtladık, dolayısıyla hakaret değil gerçeklerin tespiti haline geldi sözlerim. Beraat etmiştim.

Yargılandığınız 216’ncı maddede halkın bir kesimini diğerine karşı tahrik ederek kamu için açık ve yakın bir tehlike oluşturma şartı var. Siz bu şartı nasıl yerine getirmişsiniz hâkime göre?

Dediğim gibi hâkimin yazılı bir gerekçesi yok ama gayet açık ki yazdıklarım nedeniyle kamu için bir tehlike oluşmuş değil. Benim Ekşi’deki yazılarım nedeniyle memleket ateşe filan verilmedi. Somut olarak bir tehlike yaratmış olmam gerekiyordu. Güncel bir örnek… “En iyi Kürt ölü Kürt’tür” diyen adam için bir mahkeme takipsizlik kararı verdi. Nasıl? Bu cümleyle kamuya tehlike oluşmadı diyerek. Dolayısıyla aslında sırf bu somut tehlikenin yokluğu nedeniyle kovuşturmanın ertelenmesi kararı vermesi gerekiyordu. O yüzden verdiği karar hukuksuz bir karar.

Peki bu karara itiraz ettiniz mi?

Elbette. İtiraz dilekçemizde de ‘Bakara-makara’yı emsal gösterdik.

Gerçekten mi?

Tabii tabii. Çünkü “Açıyorum Google’ı, Bakara-makara bişey sallıyorum” diyen Egemen Bağış hakkında, tehlike oluşmadığı için ortada suç yoktur diye takipsizlik verildi. Ki çok da doğru bir karar. Çünkü suçun gerçekleşmesi için gerekli şart, somut tehlike oluşturmak.

Dinle ilgili yazdıklarınızın sorun yaratacağını tahmin etmeyecek kadar bu ülkeyi tanımadığınızı düşünüyor musunuz?

Benim tanıdığım ülkenin çok değiştiğini düşünüyorum. Ben bunları yazdığım zaman 2007 yılıydı, hatta 2004’te yazdıklarım bile var. Bu konuları tartışmanın hep belli bir seviyesi vardı. Şimdi deniliyor ki bu konuları hiç açmaya yeltenme. Zaten ben yeltenemem. Çünkü yaparsan sana patlatırız bir şey deniliyor. Yani ben bunu anlıyorum. Artık kesinlikle sınırlarımı bilmiyorum.

Nasıl yani?

Ne dersem suç sayılır, ne dersem eleştiri sınırları içinde kalır, ne dersem fikir ifade özgürlüğü kapsamına girer… Bunların arasındaki ayrım şu anda benim tarafımdan bilinmiyor! Çünkü hakkımda verilen kararın mantıksal bir dayanağı yok. Bu demektir ki bana ve dünyada birçok ülkenin hak ve hukuk anlayışına göre sıradan ve son derece normal sayılabilecek eleştiriler bu devlet tarafından suç sayılabiliyor. E o zaman bu devletin bir daha hangi sözümü yine suç sayıp saymayacağını bilemem. Deneyip öğrenme taraftarı da değilim açıkçası. Hatta geçmişe yönelik dinle ilgili yazdıklarımı da sileyim diye düşündüm. Çünkü ortada bir de Fazıl Say örneği var. Son derece yaygın bilinen bir alıntı yaptığı için ceza aldı. Ve ben mesela Fazıl Say’ın yaptığı alıntının ne olduğunu bile gazeteye söylemekten imtina ediyorum işte şimdi. Devletin 216’ncı maddeyi kullanmaktaki amacı da bu bence.

Nedir amacı?

Kendi nezdinde sakıncalı bulduğu konuların hiç konuşulmamasını sağlamak. Susturmak. Benim bu düşürüldüğüm durum, tam olarak istenilen durum. Bana diyorlar ki, devlet her zaman böyleydi, istemediğini sustururdu. Tamam ama bence farklı fikirlere tahammülsüzlük boyut atlamış durum. Susturma işi belli bir sistematik içinde ve seri biçimde hallediliyor. Örneğin bizim dava aralıkta görülmeye başlandı, nisanda sonuçlandı. 40 kişiyi ışık hızıyla yargıladı. Din konusunda fikir beyan ettiği anlaşılan bu kişilerin bir daha bir şey yazarken 40 kez düşüneceği, örneğin benim önümüzdeki 5 yıl beyan etmeyeceğim ortada.

Bu davanın sonucu Ekşi’deki diğer yazarlarda tedirginlik yarattı mı?

Bu sadece Ekşi Sözlük meselesi değil, bir ülke olarak kan kaybediyoruz. İfade özgürlüğü son dönemin en çok darbe alan değerlerinden, temel haklardan biri. Elbette Ekşi’deki yazarlardan da tedirgin olanlar olabilir. Twitter’da da daha temkinli davrananlar olduğu gibi. Hukuksuz ama tertemiz bir sansür sistematiği ile karşı karşıyayız.

Alabildiğiniz bir önlem var mı bu sistematiğe karşı?

Yok elbette. Ama davanın özelinde ilk etapta itirazımızın kabul edilmesini bekliyoruz. Olmazsa Anayasa Mahkemesi ve AİHM’ye kadar davayı takip edeceğiz. Bu arada şimdi sana bu anlattıklarım yüzünden de nasıl bir lince maruz kalacağımı bilmiyorum, bir de işin bu yanı var.

Ne var şimdi linç edilecek?

Mantıklı bir sebep olmasına gerek yok. Benim için olağan hale geldi, ne desem hatta ne demesem sosyal medyada bir kesim tarafından linç ediliyorum. Dinle ilgili yazdıklarım çıkarılabilir ya da milliyetçiler “Ülkeni AİHM’ye şikâyet edemezsin” diyebilir. Her şey olabilir artık.