En büyük Kürt partisi kim açıklıyorlar (2)

Bölgedeki Kürtlerin ve Zazaların tercihi açık ara bir partiyi gösteriyor. Yoksullar, gençler ve kendisine mağdur diyenler de orada.

AKP’nin 12 yıllık iktidarında iki türlü kendini tanımla şekli vardır biliyorsunuz: Biri, ‘Biz mağdurların partisiyiz’. Diğeri, ‘Biz Türkiye’nin en büyük Kürt partisiyiz.’

İşte bugün bu iki tanımın doğruluk derecesini test edeceğiz. Hem de bilimsel bir yöntemle.

Girizgahını dün yaptığım araştırmanın künyesini bir kez daha hatırlatayım: TÜBİTAK’ın desteğiyle İstanbul Şehir Üniversitesi'nden Prof. Mesut Yeğen, Mehmet Ali Çalışkan ve Dr. Uğraş Ulaş Tol tarafından yapıldı. 8 ay sürdü. 1908 kişiyle Kürtlerin yoğun olarak yaşadığı 12 ilde (Adıyaman, Ağrı, Batman, Bingöl, Diyarbakır, Hakkari, Kars, Mardin, Şırnak, Tunceli, Urfa ve Van) yüzyüze görüşüldü. Oy verme davranışlarının neye göre belirlendiğini ve değiştiğini anlamaktı hedef.

Sizlerle hem araştırmanın geri kalanını hem de Prof. Yeğen, Çalışkan ve Tol ile yaptığım görüşmeyi paylaşacağım.

Gelin en merak edilen sorudan başlayalım: Bölgeye hakim parti hangisi?

**

Araştırma, Kürtler ve Zazalar söz konusu olduğunda cevabın açık biçimde HDP olduğunu gösteriyor. 2011 genel seçimlerinde Kürtler ve Zazaların yüzde 47,1’i HDP’ye, yüzde 39,2’si AK Parti’ye oy vermiş. 2014 yerel seçimlerinde HDP Kürt ve Zazalardan yüzde 52,3, AK Parti yüzde 42,1 oranında destek görmüş.

Peki AKP neye göre ‘Ben en büyük Kürt partisiyim’ diyor?

Prof. Yeğen bunu şöyle açıklıyor: ‘Konuya Güney ve Doğu Anadolu diye bir coğrafi unsur olarak bakarsanız AKP’nin oralarda daha çok oy aldığını söyleyebilirsiniz. Kürtlerin çoğunlukta olduğu illere bakarsanız en büyük Kürt partisi HDP’dir bugün. Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesinin coğrafi sınırına giren ama Kürt şehri olmayan Erzurum, Erzincan gibi şehirler mevcut. Biz Kürt seçmeninin ne dediğini anlamak için  Kürtlerin yoğun yaşadığı yerlere bakacaksınız.’

Kürt bölgesinde gençlerin kimi tercih ettiğini anlamak da çok şey ifade ediyor. Hem bugünü hem de yarını şekillendirecekleri için. Araştırmaya göre, Kürt ve Zaza seçmenler arasında son dört seçim boyunca ilk kez oy kullananların oy tercihleri incelendiğinde HDP oy oranlarının daha da yüksek olduğu görülüyor. İlk kez oy kullanan Kürt ve Zazalar arasında AK Parti oyları dört seçim boyunca ortalama yüzde 32’de kalırken, bu oran HDP’de yüzde 60’ın üzerindedir. Nedir bunun tercümesi: Yeni kuşakların HDP’ye yönelimi belirgin bir şekilde daha yüksek.

YOKSUL DİNDARLAR HDP’YE, ZENGİNLER AKP’YE

‘HDP seküler Kürtlerden, AKP dindar Kürtler oy alır’ şeklinde özetlenebilecek bir algı var. Bu araştırma o algının doğru olmadığını gösteriyor. Hem yoksulların hem de daha yüksek eğitim düzeyinde olanların HDP’yi, gelir düzeyi orta ve üst düzey olanların ve eğitim düzeyi ilköğretim ve altı olanların AK Parti’yi daha fazla desteklediği görülüyor. Orta ve üstü gelir sahipleri çoğunluğu kendi hesabına çalışan esnaf ve küçük işletmeciler. AK Parti’de kadınlar, HDP’de gençler ve erkekler daha etkili. HDP’li gençler, Kürt kimliği talepleri konusunda daha istekli, eğitim düzeyi, anadil konuşma sıklığı ve konuşma düzeyi daha yüksek bir profile sahip.  AK Partili kadınlar, eğitim düzeyi düşük, 90’lardan önce Refah Partisi geleneğine oy vermenin yaygın olduğu dindar bir kitle.

Öyleyse özetleyelim:

-HDP, hem yoksullarda, hem de daha yüksek eğitim düzeyinde olanlarda etkilidir.

-Dindarlık düzeyi yüksek yoksullar HDP’yi, varlıklı dindarlar AK Parti’yi...

-45 yaş ve üstü, eğitim düzeyi ilköğretim ve altı olanlar AK Parti’yi, genç veya orta yaşlarda olanlar HDP’yi...

-Gelir düzeyi daha yüksek fakat eğitim düzeyi ilköğretim ve altı olanlar AK Partiyi, yoksullar ve eğitimli üst gelir düzeyindeki seçmenler HDP’yi...

-Genç kadınlar, eğitim düzeyi yüksek kadınlar, hane geliri düzeyi düşük kadınlar HDP’yi, orta yaş ve üstü, dindarlık düzeyi yüksek olan kadınlar, eğitim düzeyi ilköğretim ve altı olanlar ve hane gelir daha yüksek kadınlar AK Parti’yi destekliyor.

Araştırmacılar bu sonuçları şöyle değerlendiriyor: ‘HDP yoksullardan, gençlerden ve eğitim düzeyi daha yüksek olanlardan, AK Parti’den fazla oy almakta, ayrıca AK Parti’nin daha etkili olduğu dindarlardan da önemli oranlarda destek görmektedir. Özellikle orta düzey dindarların ve yoksul mutaassıpların HDP’ye yönelmesi dikkat çekici.’

Prof. Mesut Yeğen ‘Bölgedeki Kürtlerin dindarlıkla kurduğu ilişki CHP’nin dinle kurduğu ilişkiden farklı. Bu nedenle HDP potasında birleşebiliyor herkes. Ayrıca ülkenin geri kalanında var olan kutuplaşma bölgede yok. AKP’lilerle HDP’liler, dindarlarla dindar olmayanlar arasında sürekli bir diyalog ve sosyalleşme mevcut’ diyor.  Ulaş Tol yoksulların Türkiye’nin geri kalanında olduğu gibi bölgede niye AKP’yi seçmediğini ise şöyle açıklıyor: ‘Bölgedeki yoksullar AKP’nin gıda vesaire gibi yardımlarına bağımlı değiller. Çeşitli dernekler ve gıda bankaları aracılığıyla yoksullar için kendi alternatif ağlarını oluşturmuşlar. Bu da onları HDP’ye yaklaştırıyor.’

HDP’nin siyaset çizgisinde kadınlar öne çıkarken seçmen profilinde sanıldığı kadar yoklar. Bu araştırmaya göre AKP bölgedeki kadınlara daha çok hitap ediyor. Mehmet Ali Çalışkan’a göre bunun sebebi AKP’nin sağlık hizmetleri, engelli ve çocuk yardımlarını kadınların hesabına yatırmasının yani kadını muhattap alması.

**

Bölgenin genelinde kime oy vereceğini belirleyen en önemli unsurun etnik kimlik olduğu söylenebilir:

Kürtlerin içerisinde HDP; Zazalar, Türkler ve Arapların içerisinde AK Parti güçlü. Kürtlerin yüzde 56,2’si HDP’ye, yüzde 38,4’ü AK Parti’ye oy veriyor. Zazaların tamamına bakıldığında AK Parti az bir farkla önde. Bölgedeki Alevilerde yükselen bir HDP desteği var. 2007 seçimlerinde Kürt Alevilerin yüzde 44’ü HDP’yi desteklerken bu oran 2014 yerel seçimlerinde yüzde 75’e yaklaşmış, Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde Selahattin Demirtaş desteği yüzde 80’i bulmuş.

Anadil de oyu belirleyen etkenlerden. Anadili Kürtçe olanlar ve ailede en çok konuşulan dil Kürtçe olanlar yüksek oranda HDP’yi desteklerken, anadili Türkçe ya da Arapça olanlar AK Parti’ye yakın. Zazaca iki kategorinin ortasında yer alıyor. Kürtçe TV izleyen seçmenlerin de büyük bölümü, yüzde 62’si HDP’yi destekliyor. Benzer şekilde en sevilen müzik türleri arasında etnik müziği veya Kürtçe müzik kategorisini seçenlerin HDP desteği daha yüksek. Yüzde 80’ler civarında.

MAĞDURLARIN PARTİSİ KİM ACABA?

AKP’nin en temel siyasi söylemlerinden biri ‘mağdurların, eski Türkiye’nin ezilmişlerinin partisi’ olmaktır biliyorsunuz. Peki bu söylemin Kürt bölgesinde bir karşılığı var mı... Bu araştırma ilginç sonuçlar çıkarmış.

Öncelikle mağduriyet burada da oy verme davranışı etkileyen faktörlerden. Önemli bir tanesi hatta.

Kürt ve Zazaların yarısına yakını son 30 yılda mağdur olduğunu söylüyor. Mağduriyet nedenleri şöyle: Yüzde 70’inin yakını ya da kendisi kötü muamele görmüş, yüzde 61’i ekonomik zarara uğramış, yüzde 60’ının yakını ya da kendisi cezaevine girmiş, yüzde 53’ünün yakını öldürülmüş, yüzde 50’sinin kendisi ya da yakını göç etmiş, yüzde 45’inin köyü boşaltılmış. İşte bu mağduriyetleri ifade edenlerin oy tercihleri daha fazla HDP’den yana. Mağduriyet yaşayanlar arasında HDP’nin oy oranı yüzde 71,3’ü bulurken, AK parti desteği yüzde 23,3’te kalıyor.

Bu durumda Kürt bölgesinde ‘mağdurların temsilcisi’ HDP’dir demek yanlış olmaz.

Yarın devam edeceğiz. Kürt bölgesindeki AKP ve HDP seçmeninin en büyük beklentisi nedir, 90’lardaki en popüler siyasetçi kimdi, ne olursa partilerinden vazgeçerler? Cevaplar yarın.

Ezgi Başaran yazdı. "Kürt bölgesindeki seçmenle ilgili müthiş araştırma (1)"