Pasternak'ın Nobel Ödülü

Geçenlerde bana gelen bir e-postası Boris Pasternak'ın, 1958'de verilmek istenen Nobel Edebiyat Ödülü'nü, Soğuk Savaş'ta Batı tarafından Sovyet Birliği aleyhinde kullanılır kaygısıyla, kapitalizme alet olmamak için...

Geçenlerde bana gelen bir e-postası Boris Pasternak'ın, 1958'de verilmek istenen Nobel Edebiyat Ödülü'nü, Soğuk Savaş'ta Batı tarafından Sovyet Birliği aleyhinde kullanılır kaygısıyla, kapitalizme alet olmamak için iyi bir yurtsever ve sosyalist olarak reddettiğini yazıyordu.
Pasternak'ın ödülü reddettiği doğru. Ansiklopediler de öyle yazar.
Ödülün aslında bir değil, hem de iki defa kabul edildiği pek bilinmez.
Olayın perde arkası, 2001 yılında Moskova'da yayımlanan Pravda gazetesinde çıkmış. Yazan Pasternak'ın oğlu.
Sovyetler Birliği'nde partinin öngördüğü sosyalist gerçekçilik anlayışında yazmak yerine gençliğinde sembolik ve mistik şiirler yazdığından Pasternak'ın eserleri yayımlanmayınca, yazar, geçimini de sağlayabilmek için daha çok çeviriyle uğraşır. Shakespeare'in, Goethe'nin eserlerini Rusçaya tercüme eder. İlk ve tek romanı 'Dr. Zhivago', 1917 devrimi sürecinde Sovyetler Birliği'nin panoramasını sunar. Romanın kahramanı devrimin tasvip etmediği, kendini lirik şiire vermiş bir doktordur. Roman çeviri olarak, İtalyan Komünist Partisi aracılığıyla ilk 1957'de Roma'da basılır. Önceki yıllarda da şiirlerinden ötürü Pasternak'ı gündeminde tutan Nobel komitesi, 1958 ödülünü aldığını telegrafla Moskova'nın dışında Pederelkino'da oturan, Pasternak'a bildirir (O yıllarda Nâzım Hikmet de Pasternak'ın komşusudur.)
Pasternak hemen cevaben yolladığı telgrafında, "Memnunum, medyunum, onurlandım, şaşırdım," diyerek ödülü kabul ettiğini bildirir.
Karısı Zinaida Nikolaevna, Stockholm'de ne giyeceğim diye kara kara düşünmeye başlar.
Aradan 24 saat geçmeden Pasternak, Stockholm'a yolladığı ikinci telgrafında, "Ödülü reddetmeye zorunluyum, bu gönüllü reddimi hakaret kabul etmeyin" diye yazar.
Aradaki kısa sürede Pasternak ve önceden gulaglarda da yatan karısı sürgünle tehdit edilmiş, Hindistan Başbakanı Nehru'nun araya girmesiyle, Komünist Partisi Genel Sekreteri Khrushev yazar hakkında fevri önlemler almaktan vazgeçmiştir.
Pasternak Sovyet Yazarlar Birliği'nden atılır. Onunla konuşmaktan korkan dostlarının sayısı daha da azalır.
Ödülü reddetmeye zorlanmadan önce Pasternak, Yazarlar Birliği'ne, "Beni öldürebilirsiniz, sürgüne yollayabilirsiniz, istediğinizi yapabilirsiniz. Sizden adalet beklemiyorum. Ama acele etmeyin.
Yaptığınız size ne mutluluk verecek ne de şan getirecek. Unutmayın, gelecekte itibarımı iade etmeye mecbur kalacaksınız" diye yazar.
Boris Pasternak'ın doğumunun 100. yılında, 1 Aralık, 1989'da Moskova'da 'Pasternak'ın Dünyası' adı altında açılan sergiye gelen İsveç Büyükelçisi, Pasternak'ın oğluna, babasının Nobel Ödülü diplomasını takdim eder.