Bir elinde bez, bir elinde kova

İncecik, sarışın bir kadın, eline bir bez ve bir kova almış müzenin yerlerini silmekte. Müzeye gelenler önce içeri girmeye tereddüt ediyor, sonra öğreniyorlar ki, bu sanat.

Yer New York, 1970’lerin başı. İncecik, sarışın, uzun saçlı bir kadın, eline bir bez ve bir kova almış müzenin dış kapısı önündeki yeri silmekte. Müzeye gelen ziyaretçiler önce içeri girmeye tereddüt ediyor, sonra görevlilerin yanlarına gelip bunun bir sanat projesi olduğunu söylemeleri ile şaşkınlıkla kadını izlemeye koyuluyorlar. Kadının adı Mierle Laderman Ukeles. Alman asıllı Amerikalı bir sanatçı. Önceleri resim yapıyor, evlenip çocuk sahibi olduktan sonra ise ev hizmetleri sektörünün bir parçası olarak buluyor kendini. Sonra bakıyor olacak gibi değil, alıyor eline kovayı-bezi “Madem sanat eşittir hayat ve madem kadın olarak bize biçilen hayat bu, o zaman benim buyurun işte” diyor. Bugün Mierle Ukeles gibi sanatçıların projeleri bize çok direkt ve mesaj kaygılı görünse de, bu kanonda yer alan sanatçılar sayesinde kadın meseleleri sanatın bir parçası haline gelmişti. Gelin bu hafta emekçi kadın sanatçıları hatırlayalım. 

Soru: Müzelerde işleri gösterilen çağdaş sanatçıların yüzde kaçı, erkek kaçı kadındır? @keçiboynuzu
Sevgili @keçiboynuzu bu sorunu istatistik kurumu daha iyi cevaplardı sanki ama yine de sorun bana bir sanatçı projesini hatırlattı. Bundan otuz yıl önce kendilerine Guerilla Girls adını veren bir grup kadın sanatçı meşhur New York Metropolitan Müzesi önüne bir poster asmıştı. Posterde çıplak ve yine suratında goril maskesi olan bir kadın aynen şunu söylüyordu: “Metropolitan Müzesi’nin modern sanat bölümünde yer alan kadın sanatçıların oranı yalnızca % 5, oysa müzedeki nü resimlerin % 85’ini gene kadınlar oluşturuyor.” Diyeceğim o ki kadınlar 20 yüzyıla kadar sanatın üreticisi yerine nesnesi olmuşlarsa da bugün bu rakam Guerilla Girls ve benzeri sanatçılar sayesinde % 5’ten çok daha fazla. Yine de gittiğin sergilerde etrafına bir bak bakalım, sen ne gözlemleyeceksin? 

Soru: Türkiye’de günümüzde kadınlarla ilgili iş üreten güncel sanatçılar var mı? @elifinsesi
Var tabii, sevgili @elifinsesi. Eminim isimler benim burada listeleyeceğimden daha fazla ama Canan Şenol ve Nilbar Güreş gibi sanatçıların işlerini yukarda listelediklerimden çok daha fazla seveceğine eminim. Ama daha da geriye gidelim dersen mesela Nil Yalter’i araştırabilirsin. 

Soru: Ben her gün evde yerleri siliyorum, yemek yapıyorum hem de üç çocuğa bakıyorum. Şimdi ben de güncel sanatçı mıyım? @dertdunyasi
Hayır ne yazık ki değilsin sevgili @dertdünyası ama bunu düşündüğüne göre bir potansiyelin olduğu kesin. Haklısın, bunun gibi performatif sanat projeleri herkes tarafından gerçekleştirilebilecek bir eyleme dayanır, ama mesele bunu geliştirerek devam ettirebilmektedir. Şimdi senin kendi fikrin ne, söyle bakalım?
Meraklısına linkler:
http://sites.moca.org/wack/2007/07/25/mierle-ukeles-manifesto-for-maintenance-art-1969/
http://www.guerrillagirls.com/posters/nakedthroughtheages.shtml