Elim sanata düşer usta, güncel sanata

Güncel sanat dediğimiz alan bu coğrafyada doğmadığı için bırakalım teker teker işleri anlamayı, bazen güncel sanatın anlatım biçimlerinin ne olup olmadığı da havada kalıyor.

Sanatçılara ne iş yaptıkları sorulduğu zaman, “güncel sanat” cevabı karşıdakine çok şey ifade etmeyebilir. Sanatçı olmanın şarkıcılıktan çini ustalığına kadar geniş bir meslek grubunu kapsadığı Türkçede, güncel sanatçı olmanın bu yelpazenin neresine düştüğünü bulmak biraz zor. Hele ki taraflardan biri sanatla haşır neşir değilse, mixed media, enstalasyon, deneysel performans gibi kelimeler algıda sınırları zorlamaya yeter de artar bile.
Güncel sanat dediğimiz alan yaşadığımız coğrafyaya ait olmadığı, daha doğrusu burdan doğmadığı için bırakalım teker teker işleri anlamayı, bazen güncel sanatın anlatım biçimlerinin ne olup olmadığı da havada kalıyor. Bu hafta güncel sanatın farklı alanlarına bakıyoruz.


Soru: Performans deyince aklıma insan kaynaklarının her yıl yaptığı performans testi geliyor. Performans sanatı nedir, açıklar mısınız? @birpersonel

Sevgili @birpersonel adı itibariyle performans kelimesi senin dediğin gibi insan kaynaklarından atletizme kadar kullanıldığı için hemen kavramak zor. Performans sanatı ise aslında 1960’larda sanatçıların kendi vücutlarını bir malzeme gibi kullanmaları ile başlıyor. Mevzubahis insan vücudu olunca ilk yapılan işler de onun sınırlarını zorlamak oluyor, tabii acı çekme, travma, hayatta kalma gibi konuları da bunun alt metni olarak düşünebilirsin.
Örneğin ABD’li sanatçı Chris Burden kendini iki elinden bir Volkswagen’e çiviletmiş, başka bir performansta ise izleyici önünde omzundan vurdurtmuştu. Burden’ın performansları bugün neredeyse bir şov olarak anılıyor. Günümüzde ise performans sadece bedenle sınırlı değil, ama tiyatro, bale gibi dallardan ayrıldıkları nokta hem sergilendikleri mekân (illa sahneye gerek yok, galeri veya cadde bile olabilir) hem de fikrin hem çıkış hem de uygulamasının sanatçıya ait olması. (Düşün ki tiyatroda illa ki bir metin yazarı ve oyuncular, yönetmen var.)

Soru: Annemlere video art’la kısa filmin farkını bi türlü açıklayamıyorum. Yardımcı olur musunuz? @deneyselsinema 

Kolay gelsin sevgili @deneyselsinema, peki kendi nick’ini açıklamayı denedin mi? Onu anlatabildiysen işi bitirmişsin derim. Soruna gelince, video art (video sanatı) da aslında el kamerasının icadıyla birlikte sanatçıların ucuza kamera edinebilmeleri ve onunla iş üretmeye başlamalarıyla ortaya çıkmıştı. İlk yapılan işler de genellikle performansları kaydetmek olmuştu. Ama günümüzde video art’ı kısa filmden ayıran şey, yapılan işlerin içeriğinden çok sergilendiği yer ve biçim. Zira filmlerin içeriği video art kadar deneysel olabiliyor, kamera ise kimi zaman yerini iPhone’a bırakmış durumda.
Yer demişken, örneğin Polonyalı sanatçı Krzysztof Wodiczko videolarını kamu binalarına ya da halka açık alanlara projekte ederek sergilemesiyle ünlü. Wodiczko bundan yıllar önce New York’taki anıtların üzerine evsizlerin görüntülerini ya da çok uluslu bir şirket binası üzerine Ronald Reagan’ın elini yansıtarak işe başlamıştı. Senin bu taraflar için bir fikrin var mı? 

Soru: Sanatçı kitabı diye bişey var bi de, güncel sanatçılar kitap da mı yazıyo? @vayarkadas
 

Sevgili @vayarkadas, niye şaşırdın? Kitap yazmak derken resim nasıl bir tür ifade biçimi ise güncel sanatçılar da kitabı da bir tür anlatım yolu olarak kullanıyor. Yani kitabı da bir proje ya da sanat eseri olarak düşünebilirsin. Ama adı üstünde bu bir sanat eseri olduğu için kitabın tasarımından tut, içinde anlatılanlara kadar, alıştığın kitaplardan farklı olabilir. Eğer daha da merak edersen, Türkiye’de sanatçı kitaplarını sergileyen tek yer olan BAS’a bi git bak derim, ilk kez oyuncakçıya giden çocuk gibi olabilirsin.