Fikirler suça dönüşünce

Bu hafta etnik kimliğini gizlemediği ya da milli değerlere göndermeler yaptığı düşünüldüğü için ceza alan sanatçılara bakalım.

Bu haftaki yazının başlığı 2010 yılında İstanbul’da düzenlenen bir sergiden alıntı. Adı üzerinde, sergi sanatçıların ifade özgürlüğü ile ve içinde yaşadıkları topluma karşı eleştirileri üzerine kurulu. Ama yönelttiği başka bir soru daha var, bir fikir henüz eylem aşamasına geçmemişse suç mudur? Peki ya sanat bunun neresinde durur?

Geçtiğimiz haftanın en çok konuşulan gündem maddelerinden biri Fazıl Say’ın twitter üzerinden açıklamalarının (retweet) hukuk sistemindeki karşılığı idi. Say’ın sözleri düşünce özgürlüğünün sonuna kadar arkasında durduğunu söyleyen bir kesim için bir kırmızı çizgi oluşturuyor belli ki, çizgiyi geçmenin bedeli ise hukuki yaptırım olarak biçilmiş.

Gelin bu hafta sanat üzerinden lafını sakınmayan sanatçılara bakalım. Zira bu ülkenin tarihi, etnik kimliğini gizlemediği için, milli değerlere göndermeler yaptığı düşünüldüğü için ya da sapına kadar erkek topluma sözünü sakınmadığı için benzeri cezalandırmalarla karşılaşan sanatçılarla dolu.

Soru: Türkiye’de yaptığı sanat eseri yüzünden yargılanan sanatçılar var mı? @kimene

Sevgili @kimene maalesef kambersiz düğün olmaz diyeceğim. Şu kısa sanat tarihimiz sadece fikirleri yüzünden değil yaptığı sanat eseri yüzünden yargılanan sanatçıları da barındırıyor. Örneğin sanatçı Hale Tenger 3. İstanbul Bienali’de yer alan Böyle Tanıdıklarım Var II adlı çalışması yüzünden Türk bayrağına hakaret suçlamasıyla yargılanmıştı. Tenger Türkiye haritasını andiran bir duvar enstalasyonunda, üç maymunu oynayan heykelcikleri kullanmış ve 90’larda Türkiye’nin içinde bulunduğu savaş ortamını anlatmıştı. İçinde bulunduğumuz süreci düşünürsek oldukça ironik değil mi?

Tenger tek örnek değil, 2005’te Halil Altındere’nin küratörlüğünü yaptığı Serbest Vuruş sergisi mahkeme kararı ile polisçe basılmış ve katalog toplatılmıştı. Bunlar sadece birkaçı, daha çok bilgi edinmek istersen sana www.siyahbant.org adlı siteye bakmanı öneririm. Tüm sansür vakalarını topluyorlar.

Soru: Sanat eserlerine sansür sadece Türkiye’de değil ki. Başka ülkelerde de olmuyor mu yani? @bütündünyabunainansa

Sevgili @ bütündünyabunainansa haklısın olabiliyor ama bu yüzden kendimizi iyi hissetmek de oldukça ezik değil mi? Soruna dönersek, sanatta sansürün en bilinen örneklerinden biri, ABD’li fotoğraf sanatçısı Robert Mapplethorpe’un erkek bedenlerini fotoğrafladığı bazı işleri. Mapplethorpe’un fotoğrafları mahkeme tarafından halkı müstehcenliğe teşvik etme suçlaması ile yargılanmıştı. Ama suçlamalar yerini bulmadı, üstelik Mapplethorpe bu sayede çok daha tanınır hale geldi. Ama senin mantıkla düşünecek olursak gene de şükür diyebiliriz, çünkü geçen sene Çinli sanatçı Ai Weiwei hükümeti eleştirdiği için sadece tutuklanmakla kalmadı, aynı zamanda iki milyon dolarlık vergi borcuna mahkûm edildi.

Soru: Ben de denemek için bir beze Gurbeti Mesken mi Tuttun Nazlı Yârim Di Gel Gayrı yazıp camdan aşağı sarkıtsam ceza alır mıyım? @sanatçıadayı

Sevgili @sanatçıadayı yap tabii, ama hazırlıklı ol çünkü senden önce benzer fikirleri düşünüp yapanlar hayal kırıklığına uğradılar. Zira bundan on yıl önce boş bir tabelaya yazı yazma projesi ile başlayan bir sergi belediye tarafından çevreye zararlı bulundu ve kaldırıldı. Tabelaya önce sanatçı Canan Şenol Nihayet İçimdesin, daha sonra da Vahit Tuna Eve Gelirken Ekmek Almayı Unutma yazmıştı. Ama çevre halkı “Yok eve ekmek mekmek al, yok içimdesin, dışımdasın. Bu ne biçim sanat!” deyince belediye acilen müdahale edip tabelayı kaldırdı. Anlayacağın ne yaparsan yap birilerini memnun etmek zor, ama mesele şu ki sanatçıları kim memnun edecek?

Güncel sanat kafası sorularınızla devam ediyor. Sizin de sorularınız varsa guncelsanatkafasi@gmail.com ya da twitter @sanatkafasi’na yollayın hadi!

Meraklısına linkler:

http://www.siyahbant.org/?p=1878
https://picasaweb.google.com/sekizkilometre/OfsaytAmaGol02#5081084386900497826
http://www.arkitera.com/haber/index/detay/ai-weiwei--sanatim-icin-dovuldum-hapsedildim/10903