Güney Afrika'dan madencilik dersleri

Madencilikte yeni adımlar atan Türkiye'nin Güney Afrika'dan öğrenecek çok şeyi var.

Güney Afrika dünyanın madencilik devlerinden biri. Altın, platin, demir cevheri, manganez, krom, kömür çıkıyor. Petrol ve boksit haricinde her şey var. Ülkenin milli gelirinin yüzde 20’si madenlerden geliyor. İşsizliğin yüzde 40’ları bulduğu ülkede 500 bin kişiye doğrudan istihdam sağlıyor.
Madencilik işçi ölümlerinde en başta gelen sektör. Güney Afrika’nın da yıllar öncesinden oluşan olumsuz bir imajı var.
Oysa son yıllarda özellikle siyahların iktidara geldiği Mandela hükümetinden sonra son derece hassas bir politika uygulanıyor.
Güney Afrika’da 300 milyon dolarlık şirket kuran üç girişimci VTG Holding ortakları Gökhan Kantarcıgil, Vuslat Bayoğlu ve Tarık İmre, Güney Afrika’da madencilik sektöründeki gelişmeleri anlatması için bizi Enerji, Maden eski Çevre ve Su Bakanlığı görevlerinde bulunmuş Buyelva Sonjica ile tanıştırdı.
Buyelva Sonjica, Nelson Mandela’nın zaferinden sonra ciddi bir değişimin yaşandığını ve madencilikle ilgili anayasanın bazı maddelerinin değiştirildiğini söylüyor.
Güney Afrika’da anayasada “Doğal varlıklar Güney Afrikalı’ya aittir, bunu korumak hükümetlerin görevidir” maddesinin yer aldığını anlatan Sonjica, yaptıkları değişiklikleri şöyle sıralıyor: 

* Güney Afrika’da madencilik yapmak isteyen yabancı şirketler yanlarına “siyah ortak” almak zorundadır. Bu ortağa verilecek hisse oranı en az yüzde 26’dır. 

* Eskiden şirketler bir bölgede madeni çıkarır, işi bittikten sonra, yani rezerv tükenince alanı öylece bırakır giderdi. Şimdi bu durum değişti. 

* Şirketler madeni çıkardıkları alanları rezerv bitince nasıl rehabilite edeceğini göstermek zorunda. Ayrıca madenlere yakın bölgede yaşayanlara dönük sosyal sorumluluk projelerini zorunlu tutuyoruz. 

* Madem o bölgede yeraltı zenginliklerini çıkarıyorlar, o halde yöre halkının sosyo-ekonomik gelişimine katkı yapmak zorundalar. 

* Geçmişte maden çıkarılan alanların çevresi neredeyse ölü şehirler haline gelmişti. Daha sonraları faturasını hükümetlerimiz ödemek zorunda kaldı. 

* Artık madencilik şirketleri, işe başlamadan bölge halkını ikna etmek zorunda...
Sonjica, “Çevreyi koruma konusunda ikna edici bir program ortaya koyamayan ülkemizde madencilik yapamaz” diyor.
Madencilikte yeni adımlar atan Türkiye’nin Güney Afrika’dan öğreneceği çok şey var gibi görünüyor!

Siyah oligarklar doğuyor mu? Madencilik sektöründe çevresel anlamda Avrupa standartlarını uygulayan Güney Afrika’nın yüzde 26 siyah ortak alma zorunluluğuna ilişkin “Böyle bir ortaklık için maddi gücü yeterli olan siyah Güney Afrikalı kaç kişi vardır? Yabancı şirketler böyle ortakları nereden bulabiliyor?” sorusuna ise Sonjica “Tabii Güney Afrikalı elitler bu durumda öne çıkıyor. Ortaklık konusunda onlara şans doğuyor” yorumunu yapıyor.
“Rusya’daki gibi oligarklar doğuyor mu” sorusuna ise yanıtı şöyle:
“Yani, “Siyah Oligark” mı demek istiyorsunuz? Güney Afrika’da madencilik yapacak şirketler yanlarına yüzde 26’lık hisseyle siyah ortak alırken bunu bedava yapmazlar. Siyah ortaktan bunun bedelini alırlar.”
VTG Holding Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Vuslat Bayoğlu ise bu konuşmaya şu sözlerle açıklık getirdi:
“Bu uygulamanın amacı siyah Güney Afrikalıların ekonomik açıdan güçlenmelerini sağlamak.”