İnternetle gerçekleşen bir başarı öyküsü: Estonya

Kuzey Avrupa'nın küçük, mütevazı ülkesi Estonya 15 yıl önce devlet politikası olarak belirlediği dijitalleşme stratejisiyle imrendirici bir dönüşümü gerçekleştirmeyi başarmış.
İnternetle gerçekleşen bir başarı öyküsü: Estonya

Estonya köklü bir geçmişe sahip olmakla beraber Sovyet döneminin ardından bağımsızlığını ancak 1991 yılında kazanmış çiçeği burnunda bir devlet. Ama bu süreçte teknolojiyi sahiplenerek ulaştığı nokta, pek çok köklü devlet için ders niteliğinde.

1 milyon 340 bin kişilik Estonya nüfusunun büyük bir bölümü dijital çağın nimetlerini hayatına sokmuş durumda. Sağlıktan eğitime, finansal işlemlerden çalışma hayatına kadar HER hizmet X-road ismi verilen dijital bilgi otoyolunu ve ID Card adı verilen çipli vatandaşlık kartını temel alıyor.

Yakın zamanda birleşen Ekonomi ve Ulaştırma Bakanlığı’nın ortak girişimiyle geliştirilen X-road, her yönüyle açık bir platform. Standartlar, dosya formatları herkesin kullanımına açık. Herkesin kendi sistemini X-road platformuna entegre edebiliyor. Bu yapı ülkedeki kamu ve özel hizmetlerin temel harcı. Yaşayan ve doğan her vatandaşa devletin verdiği ücretsiz e-posta adresi (tercih ederseniz) bütün bu hizmetler için ortak iletişim adresiniz haline geliyor.

Estonya 15 yıl önce devlet eliyle başladığı dijitalleşme stratejisinde üç ana hedef belirlemiş: Verimlilik, tasarruf ve şeffaflık. Bugünkü duruma baktığımızda üçünde de fazlasıyla başarılı olmuş gibi görünüyorlar.

Daha hızlı yönetim

Örneğin kamu ayağında dijital altyapıyı kullanmaya başlayan bakanlar kurulunun haftalık olağan toplantı süresi beş saaten bir saate inmiş. Vatandaşa yönelik hizmetler de saymakla bitecek gibi değil.

Ülkede kimlik belgesi taşımak zorunda değilsiniz çünkü polis bütün bilgilerinize isim ve soyadınızdan (ya da araç plakanızdan) anında ulaşabiliyor. Kimlik onayı ellerindeki mobil terminalde beliren fotoğrafla gerçekleşiyor. Hatta polisin sizinle ilgili yaptığı haberli ve habersiz sorguları e-devlet sitesinden kendi şifrenizle takip edebiliyor, sorgulamanın sebebini sorabiliyorsunuz.

E-devlet alanındaki rakamlar ulaşılan noktayı özetlemek için yeterli: Vergi ve gümrük işlemlerinin yüzde 94’ü, bankacılık işlemlerinin yüzde 97’si dijital ortamda gerçekleştirilmiş. Okulların tamamı bilgisayarlarla donatılmış ve merkezi sistemden öğrenci, öğretmen ve veliler internet üstünden kendisiyle ilgili bütün bilgilere ulaşabiliyor.

Bunca hizmeti internet üstünden alan Estonların seçimleri bile internet tabanlı. Elektronik tabanlı ilk yerel seçimi 2005’te yapan Estonya, 2007 yılında dünyanın ilk internet tabanlı genel seçimine de ev sahipliği yaptı. 2011’deki son genel seçimlerde seçmenlerin yüzde 24’ü oyunu bilgisayar ya da cep telefonundan kullandı. E-seçimlerin bir güzelliği de sandıklar kapanana kadar karar değiştirebiliyor oluşunuz. Hatta kayıtlara göre bir Eston oyunu 800 kere değiştirmiş.

Tahmin edeceğiniz gibi en son kullandığınız oy geçerli sayılıyor. İnternet üstünden e-devlet şifresiyle oy kullanabilme sayesinde o gün 105 farklı ülkede bulunan Estonya vatandaşları seçimlerde temsil edilme şansına erişmiş.

Estonya’da vatandaşlık hizmetlerinin tamamı yüzde 80 kullanım oranına sahip ID-card olarak anılan bir çipli kartla işliyor. Dilerseniz ayda 1 euro kullanım bedeliyle bu kartı cep telefonunuza yüklemeniz mümkün. Böylece özel bir kart okuyucuya gerek duymadan her an, her cihazda hizmetlerden faydalanabiliyorsunuz. Şimdilik bu yöntemi tercih edenlerin sayısı 30 bin civarında.

Mobil operatör etkisi

Türkiye’de adını daha çok Turkcell ortaklığıyla duyduğumuz 20 ülkede hizmet veren Avrupa’nın en büyük 6. mobil operatörü TeliaSonera’nın 2 yıl önce tamamını satın aldığı EMT adlı operatör, Estonya’da yüzde 43 pazar payı ve yenilikçi hizmetleriyle liderliği elinde tutuyor.

2010’da aldığı lisansla ülkenin ilk 4G erişimini sunan EMT, mobil TV, sabit internet erişimi gibi seçeneklere ek olarak birçok katma değerli hizmet de sunuyor.

Örneğin 2000 yılında sunmaya başladığı bir hizmet sayesinde aracınızı park ederken ödemeyi SMS ile yapabiliyorsunuz. Park memurları ödeme kontrolünü yine cep telefonlarına plakanızı girerek kontrol ediyor. Bu seçenek park edenlerin yüzde 50’sinin tercihi olmuş durumda.

Toplu taşımacılıkta bilet almak da bir SMS atmaktan ibaret. EMT abonelerinin yüzde 95’inin kullandığı mobil bilet uygulaması ülkedeki bilet satışlarının yüzde 65’ini oluşturuyor.

Yakın zamana kadar yine cep telefonundan yapılabilen kredi kartına bağlı ödeme sistemleri de yeni nesil NFC (Near Field Communication) destekli telefonlar sayesinde daha da gelişmiş. Bir kere cihazınıza tanımladığınız kredi kartı bilgilerinizle ödeme anında kullanacağınız kartı seçip telefonunuzu kasaya bağlı özel okuyucuya dokundurmanız yeterli. Bizde de (tek bir bankaya tanımlı olmak şartıyla) bazı SIM ve kredi kartlarında bulunan bu hizmette Estonya tek seferde ödeme limitini 150 eu>ro olarak belirlemiş.

Durmak yok, yola devam!

Ülkenin yeni hedefi kasa fiş ve faturalarını da ortadan kaldırarak tamamen elektronikleştirmek. Bir diğer hedef vatandaş kartlarını sadakat kartı olarak da kullanabilmek. Şu anda ortalama 5mbps hızındaki hane erişiminin 2015 yılında her hanede 100mbps olarak sunulması için çalışmalar sürüyor. Buna bağlı olarak ülkenin internet kullanım oranının yüzde 80’e çıkması bekleniyor. Şimdilik sadece EMT tarafından sunulan 4G mobil altyapısının da 40mbps hız sunduğunu unutmamak gerek.

Estonya bu süreçte elde ettiği birikimi paylaşma konusunda da oldukça cömert. 2009’da açtıkları bir merkez ile isteyen bütün diğer devletlere tecrübe ve altyapılarını sunmaya gayret ediyorlar.

Bu küçük Avrupa ülkesi hayranlık ve kıskançlıkla dinlediğim, gözlemlediğim birçok ilginç ayrıntılarla bezeliydi. Bir diğer sürpriz ise ‘kardeş ülke’ Azerbaycan oldu. Estonya’nın devamıyla Azeri kardeşlerin başarılarına da haftaya bakalım.

RAKAMLARLA ESTONYA

Nüfus: 1 milyon 340 bin.

İnternet penetrasyonu: %76.

Mobil penetrasyonu: %120.

Mobil internet kullanımı: %26.

Hanelerde internet: %76.

Kurumlarda internet: %75

Ücretsiz wifi erişim noktası: 1.140.

İnternetten yeni şirket açma süresi: 20 dakika.