Asimetrik bilgi

Bilgi, kuşkusuz her alanda çok önemli bir birikimdir. Bilgi birikimi olmadan yapılan işler çoğu kez kötü deneyimlerle biter.

Bilgi, kuşkusuz her alanda çok önemli bir birikimdir. Bilgi birikimi olmadan yapılan işler çoğu kez kötü deneyimlerle biter. Küçük bir kasabada yaşayan, elinde dedesinden kalma antika bir cep saati olan ve bu saati en yüksek fiyata satmak isteyen bir kişi düşünelim. Ve yine düşünelim ki bu saate kasabanın saatçisi 1,000 TL değer biçmiş olsun. Bu kişinin önünde üç seçenek vardır. Bu saati: (1) Kasabanın saatçisine satmak, (2) Kasaba gazetesine vereceği ilanla satmak, (3) İnternet üzerinden işlem yapan müzayede sitelerinde açık artırmaya koymak. Kasaba gazetesine vereceği ilan için ödeyeceği para 20 TL, internet sitesine ödeyeceği bedel ise satış değeri üzerinden yüzde 5 olsun. Eğer ilanla satabilir ve saatçinin dediği miktarı alırsa eline geçecek net değer 980 TL, eğer aynı bedele internet sitesi aracılığıyla satarsa eline geçecek net değer 950 TL’dir. Her iki durumda da en iyisi bu saati 1,000 TL’ye saatçiye satmaktır. Buna karşılık internet sitesinde saatin açık artırma yoluyla daha yüksek bir değere satılması olasılığı da vardır. Diyelim ki bu kişi saati internet sitesine 1,000 TL başlangıç değeriyle koymuş ve sonunda 1,400 TL’ye satmış olsun. Bu durumda siteye ödeyeceği komisyonu düşersek eline 1,330 TL geçecek ve saatçinin öngördüğünden 330 TL fazla kazanç elde etmiş olacaktır. Ortaya çıkan bu 330 TL’lik ek kazanç bu kişinin bilgi birikiminin sonucudur. Eğer bu kişi bu tür internet sitelerinin varlığını bilmese saati 1,000 TL’ye satacak ve bu ek kazançtan (ki buna mikroekonomide tüketici rantı adı veriliyor) mahrum kalacaktı.  
Yine aynı saati örnek verelim. Ve diyelim ki kasabanın saatçisi bu saat henüz dedenin elindeyken iki kez bakımdan geçirmiş ve içinde bir parçanın oldukça eskidiğini saptamış olsun. Bu durumda saatin ileride bozulma olasılığı taşıdığını bilmekte ve o nedenle değerinin biraz altında bir teklifte bulunmaktadır. Bu saati internet sitesinden açık artırmayla alan kişi ise bu bilgiye sahip olmadığı için bu saate daha yüksek bir fiyat teklif etmiş olmaktadır. Kasabanın saatçisi ile saati siteden satın alan kişi arasındaki bilgi farklılığı bizi asimetrik bilgi denilen olguyla karşılaştırır. 2001 yılında iki iktisatçıyla birlikte (A. Michael Spence ve Joseph E. Stiglitz) Nobel ekonomi ödülü alan George Akerlof, bu ödülü asimetrik bilgi üzerine yaptığı çalışmalarla almıştır.  
Bu analiz bize bilgiye erişim konusunda farklı konumların olduğunu göstermektedir. Bu durumda, özellikle kullanılmış mallarda ya da müzayede ile satılan mallarda bilgi farklılığı fiyat farklılığını da birlikte getirmektedir. Yani pazarda fiyat farklılaşmasının bir nedeni de asimetrik bilgiden kaynaklanmaktadır.
Asimetrik bilgi makroekonomi alanında da uygulama alanı bulabiliyor. Bu uygulama ilginç bir biçimde biraz spekülasyon ve hatta manipülasyona dayalı bir biçim alıyor. 2008 yılı bütçesi ilk altı ayı son yılları en başarılı bütçesi olarak kapattı. İlk altı ayda bütçe bırakın açık vermeyi 1.9 milyar YTL fazla verdi. Bu sonuç ilk bakışta uzun zamandır böyle bir bütçemiz olmadığı için çok önemli bir başarı olarak görünüyor. Buna karşılık bütçeyi daha yakından izleyen uzmanlar bu olumluluğun devam etmeyeceğini, ertelenmiş harcamaların ikinci yarıda ortaya çıkacağını ve bütçenin önemli miktarda açık vereceğini öne sürüyorlar. Bazı yorumcular hükümetin AKP’nin kapatılacağını öngördüğü için böyle bir erteleme yaparak kendi devrettiği bütçenin iyi görünmesine çalıştığını öne sürüyorlar.   
Eğer alınan bütün kararların maliyetleri ve ne zaman yürürlüğe gireceği açıklanmış olsaydı kamuoyunda şeffaflıktan kaynaklanan bir bilgiye ortak ulaşım mekanizması çalışıyor olurdu. Ne yazık ki bütün iddialara karşın durum böyle değil. İşte bu aşamada bütçeyi yakından izleme olanağı olan uzmanları izleyenlerin farklı bir bilgi birikimine ulaşmaları olanağı doğuyor.