Diaspora uygulamaları

Çin, Hindistan ve Şili gibi ülkelerin başarılı diaspora uygulamaları Türkiye için de örnek teşkil edebilir.

Geçtiğimiz hafta diaspora kavramının tanımından ve genel diaspora stratejilerinden bahsetmiştim. Bu hafta dünyadaki başarılı diaspora uygulama örneklerinden bahsedeceğim. 52-60 milyon arası bir büyüklüğe sahip olduğu tahmin edilen Çin diasporası en öne çıkan diaspora örneği. Çin’in yurt dışına açılmaya başladığı 1978’den sonra ülke dışına çıkan bireylerin çoğu, öğrenim amacıyla başka bir ülkeye gitmişler ve sonra ülkelerine geri dönmemişler. Çin diasporası ile bağlantıları kuvvetlendirmeye yönelik birçok kanun ve düzenleme çıkarılmış. Çin Hükümeti’nin uyguladığı politikanın temel yaklaşımı, ‘esnek hareketlilik’ (flexible mobility) ve ‘sahip olma, sadece faydalan’ (only seek to utilize, not to possess) olarak özetleniyor. Bu yaklaşımda, diaspora bireylerinin Çin ile bağlarını koruyarak, çalıştıkları/yaşadıkları sınır ötesi ülkeler ile Çin arasında köprü vazifesi görmeleri hedefleniyor. 1990’lardan önce diaspora bireylerini ülkeye döndürmeye amaçlayan ‘kesin dönüş opsiyonu’ ön plandayken, 1990’lardan itibaren bu bireylerden bulundukları yerlerde yararlanmayı hedefleyen ‘diaspora opsiyonu’ tercih edilmeye başlanmış. Çin’de diasporaya yönelik çeşitli stratejik programlar uygulanıyor. Bu programların arasında, önemli miktarlarda fonlama ile desteklenen ve diaspora bireylerine stratejik alanlarda çalışma imkânı tanıyan, örneğin ‘Öne Çıkan Genç Akademisyen Programı’ (The Distinguished Young Scholars Programı) yer alıyor. Diğer bir örnek ise, ‘Çin Bilim ve Teknoloji Birliği’nin (Chinese Association for Science and Technology, CAST), diaspora bireyleriyle bağlantıya geçerek katılımlarını sağladığı, ‘Yurda Hizmet Eden Sınır Ötesi Yetenekler’ (Overseas Talents Serving Homeland) programı. Çin diaspora programlarının en önemli özelliği, sivil toplum ve özel sektör ile oluşturulan sıkı bağlar ve ticari projelere ağırlık verilmesi oluyor.

HİNDİSTAN DİASPORASI

Hindistan da diasporasını iyi kullanan ülkeler arasında. Hindistan’da bilişim sektörü şirketleri diaspora üzerinden küresel bilişim değer zincirleri ile sıkı bağlantılar kuruyor. Hindistan’daki bilişim şirketleri, iş ilişkilerini kullanarak çalışanlarını yurt dışına, konularında tecrübe kazanmaya gönderiyor ve güncel bilgi ve teknolojileri öğrenerek geri dönmelerini teşvik ediyor. Ayrıca, yurt dışında çalışan Hintlilere yardım ve destek olmak amacıyla, Hindistan’ın dış temsilciliklerinde ‘Hint Toplulukları Refah Fonları’ kurulmuş. Bunun ötesinde Belçika, Fransa, Almanya, İsviçre, Lüksemburg, Hollanda, Çek Cumhuriyeti, Güney Kore, Kanada ve Japonya gibi ülkelerle çift taraflı sosyal güvenlik anlaşmaları imzalanmış. Böylelikle diaspora üyeleri tarafından Hindistan ve anlaşmalı diğer ülkelerde yapılmış sosyal güvenlik sistemi prim ödemeleri bir araya getirilmiş ve bir ülkede biriken primlerin diğer ülkelere aktarılması ve çalışma sürelerinin birleştirilebilmesi mümkün olmuş. Bu tür açılımlar diaspora bireylerinin iş amaçlı sınır ötesi hareketliliğini hızlandırıyor.

ŞİLİ DİASPORASI

1997 yılında Şilili girişimci Garcia ve Şili diasporanın parçası olan az sayıdaki ‘öncü bireyin’ liderliğiyle, yeni iş girişimleri başlatılmış. Bu girişimler ilk aşamada, yenilenebilir enerji alanında teknoloji aktarımını hedeflemiş. 2005 yılında Şili kökenli ve başarılı 100 diaspora bireyini bir araya getiren ‘Chile Global’ adlı yapı, Garcia gibi girişimcilerin çabalarını somutlaştırmayı başarmış.

TÜRK DİASPORASI

Birleşmiş Milletler İstatistiklerine göre 2010 yılı itibariyle Türkiye doğumlu olup, Türkiye dışında yaşayan göçmen nüfusun büyüklüğü 4,3 milyon kişi. OECD istatistiklerine göre ise, bu rakam 3,5 milyon kişi ve diaspora büyüklüğü itibariyle Türkiye; 2008 yılı itibariyle Meksika, İtalya, Almanya, Hindistan, İngiltere ve Polonya’dan sonra en fazla göçmen veren 7. OECD ülkesi. T.C. Başbakanlık Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı (YTB) bünyesindeki Yurtdışı Vatandaşlar Danışma Kurulu’na (YVDK) göre, yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının sayısı 5,5 milyonu geçiyor. 2011 yılı itibariyle dünyada 3.900 Türk derneği faaliyet gösteriyor. Türk diasporasının bir araya getirilmesine yönelik önemli bir adım olarak, 2010 yılında YTB kurulmuş. Bu kuruluşun amaçları arasında; yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları ile ilgili çalışmalar yapmak, sorunlarına çözüm üretmek ve soydaş ve akraba topluluklar ile sosyal, kültürel ve ekonomik ilişkilerin geliştirilmesine yönelik faaliyetler yürütmek bulunuyor. YTB bünyesinde yer alan YVDK’nın amaçları arasında; yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının sorunlarının tespiti ve yapılacak çalışmaların koordinasyonu ile ilgili tavsiyelerde bulunmak ve bu vatandaşların bulundukları ülkelerin sosyal ve ekonomik yaşamlarına eşit katılımlarını sağlayacak öneriler geliştirmek yer alıyor. Türk diasporası ile bağlantıları artırmaya yönelik diğer bir girişim olan ve 2004 yılından beri T.C. Ekonomi Bakanlığı ve Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) tarafından düzenlenen ‘Dünya Türk Girişimciler Kurultayı’, 2011 yılında 80 ülkeden Türk diasporasına dâhil 200’ü aşkın girişimciyi bir araya getirmiş. Türk diasporasının harekete geçirilmesi ile ilgili bu girişimler önemli adımlar. Yurt dışında yaşayan 5 milyonu aşkın Türk vatandaşından bilimsel ve ticari alanlarda daha fazla yararlanılması ile, bu bireylerin Türkiye’deyken sağlayabileceğinden daha fazla katkı elde edilebilir.