Benim beş yaşındaki çocuğum da bunu yapar...

Teknoloji sanat ilişkisinden, güncel sanatın anlamına aklımıza gelen gelmeyen bir çok konu üzerine ufuk açıcı iki kitap. Ne varsa sanatta var...
Benim beş yaşındaki çocuğum da bunu yapar...

Her zaman böyle denk gelmez geçtiğimiz haftalarda sanata dair üç kitap aşağı yukarı aynı günlerde elime geçti. Aynı anda inceleme fırsatım oldu. Geçen hafta büyük keyifle okuduğum Will Gompertz’in ‘Pardon Neye Bakmıştınız: Modern Sanatın 150 yıllık Şaşırtıcı, Sarsıcı, Kimi zaman da Tuhaf Hikayesi’ başlıklı kitaptan söz edebilmiştim sadece...

Bu hafta da, aslında bir yıl önce yayımlanan, Türkiye’nin gizli entelektüellerinden olan Büyükelçi Gürcan Türkoğlu sayesinde haberdar olduğum Mustafa Özilgen’in ‘Artistic Narrative of Technology’ ve Hasan Bülent Kahraman’ın ‘Bakmak Görmek Bir De Bilmek: Çağdaş Sanat Dünyasında Hayatta Kalma Kılavuzu’ kitaplarından söz etmek istiyorum.


İlginç bir rastlantı bu iki isim de üniversitede mühendislik okumuş, ikisi de uzun yıllardır akademi dünyası içinde, ikisi de son derce üretken, bir çok kitapları ve bilimsel makaleleri var. Ve ikisi de sanat dünyasının labirentlerine sonradan dalmışlar.

TABLOLAR VE TEKNOLOJİ

Mustafa Özilgen, İngilizce kaleme aldığı ‘Artistic Narrative of Technology/ Teknolojinin Artistik Anlatısı’ adlı kitabında teknolojik ve ona bağlı olarak farklı alanlardaki kültürel gelişimi sanat yapıtları üstünden inceliyor.

Özilgen, kas gücüyle yapılan üretimden, buhar, elektrik gücüyle seri üretime uzanan, sosyal yaşamı, toplumsal kültürü kökten etkileyen ve değiştiren enerji kullanım teknolojilerinin gelişmesi sürecini 750 yakın yapıtla anlatıyor.

Leonardo da Vinci’den Goya’ya, Japon sanatçı Katsushika Hokusai’den Pieter Brueghel’e, Ali Kuşçu’dan Lucien Baylac’a sanatçıların yapıtlarını artistik değerlerinin dışında üretim yaptıkları dönemdeki sosyal şartların, teknolojinin göstergesi olarak ele almış.

Bir yandan bu değişimin sanatçıları nasıl etkilediğini, ne gibi farklılıklar yaratığını gösterirken, yine bu süreçte endüstrinin yarattığı çevre kirliliği, geri dönüşüm, sürdürülebilirlik, yiyecek sanayi gibi konuları da tartışmaya açıyor.

Teknoloji sanat ilişkisini bu açıdan düşünmediğim için çalışma bana çok ilginç geldi. Keşke bir an önce Türkçeye çevrilse ve sanatla ilgilenen, düşünen daha geniş bir kitleye ulaşsa.

BAKMAK GÖRMEK BİR DE BİLMEK

Hasan Bülent Kahraman, kuşkusuz Türkiye sanat, kültür ve akademi dünyasının en kendine has ve üretken isimlerinden biri. CV’sinin ilk satırları bile farklılığını ortaya koyuyor. Önce İnşaat Mühendisliği eğitimi, ardında ekonomi alanında bilim uzmanlığı derecesi almış. Siyaset Bilimi doktorası yapmış. ABD’de sanat ve toplumbilimi felsefesi okumuş.


Türkiye’de ve yurt dışında farklı üniversitelerde Türk siyaseti ve kültürü üzerine dersler vermiş. 1976’dan bu yana da çeşitli dergi ve gazetelerde politika, siyaset ve kültür sanat üzerine yazıyor.


Son 30 yıldır da güncel sanat dünyasıyla iç içe. Haziran ayında piyasaya çıkan yeni kitabı ‘Bakmak Görmek Bir De Bilmek’te de öncelikle Will Gompertz gibi “Karmaşık, heyecan verici, uyarıcı, göz açıcı, ve insanı oturup düşünmeye zorlayan bir alan çağdaş/güncel sanat dünyasının anlamını sorguluyor.


“...Batı merkezlerinde dahi herkes ‘Benim beş yaşındaki çocuğum da bunu yapar diyordu karşılarına geçince. Herkese üretilmesi bakımından da, kavranması bakımından da çok kolay gelen, görünen bu yapıtlar gene de insanları olabildiğince, edebildiği kadar rahatsız ediyor. Çünkü, insanlar bu yapıtların ‘niçin’ üretildiğini soruyor. Durmaksızın soruyor.”


Hasan Bülent Kahraman’a göre “O niçin’in yanıtı basit”. Çünkü, “karmaşık açıklamaları bir kenara bırakırsak, sanat yapıtı, hatta sanat eylemi, bugün gündelik olanın tartışmasını, eleştirisini içeriyor”.

Kitapta ayrıca modernden post-moderne, çağdaştan güncele kavramlar; sanat sermaye ilişkisi, koleksiyonerler, fuarlar ve bienaller üzerine de birbirinden ilginç yazılar var. Üç kitap da insanın ufkunu açıyor, edinin derim...


Mustafa Özilgen. Artistic Narrative of Technology. Yeditepe University Press (2014)

Hasan Bülent Kahraman. Bakmak Görmek Bir De Bilemek. Kapı Yayınları (2015)

Will Gompertz. Pardon Neye Bakmıştınız. YKY (2015)