'Koleksiyoner olmasaydım sanatı desteklemek aklıma gelmezdi'

Sanatseverlere eğitim, sanatçılara ise destek veren bir proje olarak dikkat çeken SPOT'un kurucuları Tansa Ekşioğlu ve Zeynep Öz ile buluştuk.

Koleksiyoner Tansa Mermerci Ekşioğlu ve küratör Zeynep Öz bir yıl önce bu günlerde bir araya gelerek SPOT adını verdikleri bir merkez kurdular. SPOT; sanatseverlere eğitim, sanatçılara destek veren iki ayaklı bir proje. Tansa Ekşioğlu ve Zeynep Öz’le SPOT’un Kabataş Setüstü’ndeki küçük ama son derece fonksiyonel düzenlenmiş merkezinde buluştuk. Ben merak ettiklerimi sordum, onlar cevapladılar...

Siz aslında bir koleksiyonersiniz, neden böyle bir oluşuma ihtiyaç duydunuz?
Tansa Ekşioğlu: Koleksiyoner olmasaydım SPOT Projects gibi bir oluşuma ihtiyaç duymazdım herhalde. güncel sanat koleksiyonu yapmaya başlamam bilgi, kültür ve tecrübe eksikliklerimi görmeme yardımcı oldu. Eğer bu işi ciddi bir şekilde yapacaksam, güncel sanat tarihini okumam, çok gezip, çok görmem ve çok dinlemem gerektiğini anladım. Güncel sanat işlerinin ilk bakışta anlaşılması kolay olmuyordu. Hem işlerin niteliğini anlamak, hem de okumasını yapabilmek için yardıma ihtiyaç duyuyordum. Galerilerin çoğu bu konuda gerekli bilgiyi veriyor. Keza müzeler, sanat mekânları da öyle. Fakat onlar ne kadar bilgi verirse versin temeldeki eksiklikleri tamamlamaya yetmiyordu. Üniversitede sanat tarihi dersleri almıştım. Bunu devam ettirmem gerektiğine karar verdim.

Ne zaman?
Sanırım 2007 sonlarına denk geliyordu. Büyük oğlum 3, küçük oğlum 1 yaşındaydı. Birkaç bilindik üniversitenin güzel sanatlar bölümüne baktım. Fakat açıkçası güncel sanat tarihi ile ilgili beni tatmin eden bir program bulamadım. Sonunda, Bard Koleji mezunu küratörle güncel sanat tarihi üstüne özel ders alabilmek için anlaştım. 2.5 yıl derslere devam ettik. Dersleri sergi gezileri ile pekiştiriyorduk. Yurtiçi ve yurtdışı fuarlarda bile dersler devam etti. Zamanla sanatçıları ve işleri tanımaya başladım. O noktadan sonra okuması da kolaylaştı. Fakat öğrenmeyi bırakmadım

Sonra da deneyimlerinizi paylaşmak ya da koleksiyoner olmak isteyenlerin işini kolaylaştırmalıyız dediniz?
Tansa Ekşioğlu: Hayatın yoğunluğu içinde “Sanata, sanatla ilgili bilgi alışverişine en verimli, en faydalı şekilde nasıl yer verebiliriz veya bu bilgiyi nasıl pekiştiririz, sanat konusunda nasıl bilinçleniriz” diye sorgulayanların karşısına SPOT Projects çıksın istedik. SPOT Projects genel bir kitleye hitap etmek üzere kuruldu. Sanatseverlerden öğrencilere, koleksiyoner olmak isteyenlerden koleksiyonerlere, sanatçısından küratörüne kapımız herkese açık.

Nasıl bir program uyguluyorsunuz?
Tansa Ekşioğlu: Program dahilinde 7 haftalık, haftada bir gün, 3 saat süregelen güncel sanat tarihi dersleri; 1 veya 2 günlük atölyeler; senede iki kez gerçekleştirilen uluslararası seminerler; saha gezileri ve etkinlikler bulunuyor. SPOT katılımcıları derslerde, saha gezilerinde sanatçılar, küratörler, koleksiyonerler, kısaca sanat ortamının aktif üyeleri ve öğeleri ile birebir tanışma fırsatı buluyor. Alınan eğitim saha gezileri ve bahsettiğim tanışmalarla pekişiyor.

Koleksiyoner olmak isteyen sanat meraklılarına verdiğiniz kurslarla elde ettiğiniz geliri güncel sanatçıları desteklemek için
kullanıyorsunuz. Bir anlamda sanat hamiliğini kolektif hale büründürdünüz diyebilir miyiz?

Tansa Ekşioğlu: Ortaklar olarak bizler eğitimden gelen gelirin genç, yetenekli, Türkiyeli sanatçılara üretim desteği olarak dönüşmesini arzuladık. SPOT Projects’in güzel olan tarafı ‘crash’ kurs olarak tabir edeceğim, güncel sanat konusunda nokta atışı bilgi merkezi olması ve bir diyalog ağı yaratması. Bunun yanında program katılımcılarının bir hamisi niteliğinde SPOT üretim fonuna katkı sağlıyor. Sanata ayrılan desteğin büyümesini amaçlıyoruz. 2012’nin haziran ayında katılımcılarımızla gerçekleştirdiğimiz bir etkinlikte ilk üretim desteğimizi sanatçı Işıl Eğrikavuk’a verdiğimizi açıkladık. Ortağım, küratör Zeynep Öz’ün küratörlüğünde gerçekleşen ‘Dönüşüm Muhteşem Olacak!’ başlıklı performans 29 Eylül 2012’de Salt Beyoğlu açık tiyatrosunda sergilendi. Bu perfomans sonucunda bir video işi ve fotoğraflar üretildi. Sanat dünyasında ve basında bu iş oldukça konuşuldu. Hamiliği bu kadar iyi ancak böyle bir modelle anlatabilirdik. Biz de bunu gerçekleştirdik.

Sizden altı ay kadar önce kurulan SAHA’dan farklarınız neler?
Tansa Ekşioğlu: SAHA uluslararası sergilere katılacak Türk sanatçılara üretim desteği veren bir dernek. Geçtiğimiz bir buçuk yıl içinde Istanbul Bienali, Documenta, Manifesta gibi sanat dünyasının en önemli sergilerine kabul edilen Türk sanatçılara üretim desteği verdiler. SPOT ise bağımsız bir yapıya sahiptir. Eğitimden gelen gelir ile üretim fonu yaratılır.

Zeynep Öz: Sergiden daha çok desteklediği projeyi öne çıkaran SPOT, daha önceden bu ölçekte üretme imkânı bulamayan sanatçılarla çalışmayı tercih ediyor. Bu bağlamda çalıştığı sanatçının kariyerinin en başında olmasından daha ziyade, bu kariyere kendini adamış olması önceliğimiz.

Sanatçı seçimini nasıl yapıyorsunuz, bağımsız bir kurul mu seçimi yapıyor? Ve destek nasıl oluyor?
Zeynep Öz: SPOT küratöryel bir proje olduğu üzere, dışarıdan bir jüri ile çalışmıyoruz. SPOT Üretim Fonu olarak kendi seçtiğimiz ve pratiklerinin güncel bağlamda değerli olduğunu düşündüğümüz sanatçılarla çalışıyoruz, küratör ve sanatçı projeyi birlikte şekillendirip hayata geçiriyorlar. Gelecek sene küratöryel anlamda değişik formlar da izleyebiliriz.

Eğitimleri kimler veriyor? Konuklar dışında sabit bir ekibiniz var mı, temel eğitimleri veren?
Tansa Ekşioğlu: Ders başlıkları ve içerikleri belirlendikten sonra en uygun eğitmeni buluyoruz. Konuklar dışında, derslerimizi Zeynep Öz, İz Öztat, Mürüvvet Türkyılmaz veriyor.

Katılımcı profili nasıl?
Tansa Ekşioğlu: Katılımcılar çoğunlukla bayan olmakla beraber, tek günlük seminerlerimize daha geniş bir profil katılıyor. Ama çoğunlukla katılımcılar 30 yaş ve üstü oluyor. Öğrencilerin ve sanatçıların programlara katılımını destekliyoruz. Kimi atölyeyi bu grup için ücretsiz, kimini ise ciddi indirimle teklif ediyoruz.

Güncel sanat tanımınızı nasıl yapıyorsunuz, bugüne ait her türlü sanatsal çalışma mı yoksa kavramsal sanat ve enstalasyonla mı sınırlı?
Zeynep Öz: Güncel sanatın tanımı tabii sanatçının, sanatın sınırlarını ne kadar zorladığıyla da yakından ilişkili. Günümüz sanatçısıyla güncel sanatçı arasında tabii belli bir fark var, güncel sanatla uğraşan kişiler illaki de belli bir miktar sanat tarihini bilmek ve bu tarihe referans yapabiliyor ya da yapılan referansları anlayabiliyor olmalı.

2013 programınız belli mi?
Zeynep Öz: 2013 programımız ana hatlarıyla belirlendi. 7 haftalık program tarihlerimiz netleşti: 7 Ocak – 20 Şubat. Dört tane değişik program sunuyor olacağız: ‘Güncel Sanatı Kavramak’,‘Türkiye’de Güncel Sanat’,‘Güncel Sanat ve Temaları’, ‘Güncel Sanattan Önce’. Şu anda ise 1 günlük atölyelerimizi oluşturuyoruz. Şu aşamada kesinleşenler arasında ‘Dada Akımı’, ve ‘Sanat ve Hukuk’ üstüne yapacak atölyeler var.

Koleksiyonunuza yapıt seçimini nasıl yaparsınız? Seçim kriterleriniz yıllar içerisinde değişime uğradı mı?
Tansa Ekşioğlu: İlk uluslar arası seminerimizde Louisa Buck’ı konuk etmiştik. ‘Doğru Sanat Koleksiyonerliği’ alt başlığı ile sunulan seminerde, Buck İngilizce şöyle demişti: “What you collect is yourself” (topladığın kendindir). Ben değiştikçe, büyüdükçe, koleksiyonun yönünde de değişimler oldu. Zaman içinde daha az ama öz alımlar yapar oldum. İkinci uluslar arası seminerimizde, ‘Başarılı Sanat Koleksiyonerliği: Çin Modeli’, Uli Sigg kolekiyonun bir fokusu olması gerekliliğinden bahsetmişti. Sigg, kendi beğenisine göre değil, bir enstitü gibi koleksiyon yaptığından bahsetmiş, koleksiyonunun Çin sanatında bir dönemi dokumente ettiğini vurgulamıştı. Bu söylemden ders almam gerektiğini düşünüyorum.

2011-2012 arası oldukça aktif bir yıl oldu

 

Bir yıl içinde neler yaptınız ve sanat dünyasından, sanatçılardan gelen tepkiler nasıl?
Tansa Ekşioğlu: 2011- 2012 arası oldukça aktif bir yıl oldu. Amerikan Express sponsorluğunda gerçekleştirdiğimiz ‘Güncel Sanatta Risk’ ana başlıklı iki uluslararası seminere ek olarak, ‘Güncel Sanata Giriş’, ‘Sanatçı Okumaları’, ‘Türk Güncel Sanatı’ ve ‘Güncel Sanattan Önce’ başlıklı 7 haftalık programlar; ‘Müzayede Evleri: Sormak İsteyip Soramadıklarınız Üstüne’, ‘Fotoğrafçılık Tarihi ve Koleksiyonerliği’, ‘Video Sanatı’ ve ‘Sanat ve Tasarım Arakesiti’ atölyeleri, Ankara Koleksiyon Mağazasında güncel sanat eğitim seminerleri, irili ufaklı sergi gezileri, sanatçı atölyesi ve koleksiyoner evi/mekânı ziyaretleri geçtiğimiz bir yıl içinde gerçekleştirdiğimiz veya gerçekleştirmek üzere olduğumuz aktivitelerimizden birkaçı. Son olarak Contemporary Istanbul fuarında SPOT Projects’i anlattık ve geçtiğimiz senenin eğitim gelirleri ile ürettiğimiz ilk projeyi gösterdik.