Yeşil yapraklı ve kök sebze mevsimi...

En son ne zaman bir sebzeyi tam vaktinde yediniz? Kış ortasında domates almanın mümkün olduğu bir çağda, 'turfanda' sözcüğü de maziden tatlı bir hatıra olmaya mahkûm. Takvim itibariyle bugün kışa resmen girmişken mevsimin gerçek sebzelerini hatırlayalım istedik
Yeşil yapraklı ve kök sebze mevsimi...

Kış mevsimine girdik ve kabak, kereviz, taze fasulye, ıspanak, lahana, patlıcan, domates, karnabahar, pırasa, salatalık, kereviz; çilek, portakal, karpuz, mandalina, kavun manavlarda, marketlerde yan yana. Oysa bir zamanlar turfanda sebze-meyve diye bir kavram vardı. Heyecanla mevsimin ilk çıkacak sebze ve meyveleri beklenirdi. Hatta çocuklar arasında “Turfanda domates ya da kiraz yedim” diyebilmek bir övünç kaynağıydı.
Sonra bir dönem geldi, sebze ve meyvelerin her an ulaşılır olmasının cazibesine kapılarak mevsiminde tüketmenin ne anlama geldiğini unuttuk. 12 ay aynı şeyleri yemeye başladık. Oysa uzmanların son yıllarda üstüne basa basa anlatmaya çalıştığı gibi insan vücudu mevsimsel döngülerden etkileniyor. Mesela metabolizmanın kış aylarında vitamin ihtiyacı, soğuk ve hastalıklara karşı direnç sağladığı için daha fazla. Kış sebze ve meyveleri de daha fazla mineral ve vitamin içeriyor. Aslında hepsinin ayrı ayrı bağışıklık sistemini güçlendiren hastalıklardan korunmamızı sağlayan özellikleri var. Tabii “Alırım günde bir tablet, tüm vitamin ihtiyacımı karşılarım” diyenler de çıkacaktır. Ama lezzeti ne yapacaksınız? Mevsiminde doğal ortamında yetişen taze bir sebzenin, meyvenin tadını ve kokusunu serada yapay ışıklar altında yetişen bir üründe bulmak mümkün mü?
Evet, artık kimi sebzeleri, meyveleri mevsimine bırakıp şimdi kışa özgü olanları tüketmenin tam zamanı. Bu kararın hem sağlığımıza hem damak tadımıza hem de ekolojik dengelere katkısı çok büyük ve önemli…
Aralık, ocak ve şubat aylarında yetişen kışa özgü sebzeleri anımsayalım: Ispanak, pazı, lahana, havuç, kereviz, balkabağı, karnabahar, pırasa ve pancar.

Kışa özel iki lezzetli yemek
Elmalı kereviz salatası
2 elma, iki küçük kereviz, bir küçük turp, bir diş rendelenmiş sarımsak, 1 çorba kaşığı nar ekşisi, üç çorba kaşığı zeytinyağı, 50 gram ceviz, yarım portakal suyu, bir tatlı kaşığı bal ve bir çimdik tuz.
Elmalar ve sapları ve yapraklarıyla beraber kerevizler çok ince doğranır, üzerlerine portakal suyu ilave edilir. Ayrı bir kapta karıştırılan sos malzemeleri elma, kereviz karışımının üzerine eklenir. Büyük bir kâsede üzerine doğranmış kereviz yaprakları ve sapları ilave edilerek servis yapılır.

Lahana sarması
1 orta boy lahana, ½ su bardağı ince bulgur,
½ su bardağı pirinç, 1 kg dana kıyması,
1 soğan, bir su bardağı ince kıyılmış,
maydanoz, nane, dereotu karışımı, 1 tatlı kaşığı domates, 1 tatlı kaşığı biber salçası,
1 tatlı kaşığı nar ekşisi, 4 çorba kaşığı zeytinyağı, bir tutam tuz ve karabiber
Lahanalar yaprakları ayrılarak tuzlu suda birkaç dakika haşlanır
Soğan çok ince doğranır ve malzemeler karıştırılır.
Kalın kısmı ayrılmış lahana yapraklarına birer çorba kaşığı iç konarak rulo ya da bohça halinde sarılır.
Yaygın çelik ya da döküm tencereye yerleştirilen sarmalar, bir su bardağı kaynar su ilavesiyle bir saat kadar orta ısıda pişirilir.
Yanına kuru naneli süzme yoğurt konarak servis edilir.

Vazgeçilmez kış meyveleri
Kışa girerken bağışıklık sistemimizi güçlendiren portakal, mandalina, nar, armut, ayva, elma ve kivi gibi kış meyvelerinin tüketimini de arttırmak gerekiyor.
Elma: İçeriğindeki E ve C gibi antioksidan vitaminlerle bağışıklık sistemini güçlendirerek hastalıklara karşı vücut direncini arttırır.
Armut: İçerdiği fosfor ve B vitaminiyle zihinsel yorgunluğu giderir. Çözünür lif sayesinde kan kolesterol seviyesini dengeler ve çözünmeyen lif ise bağırsakların düzgün çalışmasını sağlar.
Nar: Antioksidan kapasitesi oldukça zengin olan nar önemli miktarda da potasyum, lif, C ve A vitamini ve niasin içerir.
Portakal ve mandalina: Kış mevsiminde ilk akla gelen meyveler arasında olan portakal ve mandalina özellikle içerdiği zengin C vitamini ile hastalıklara karşı vücudun savunma mekanizmasını kuvvetlendirir. Portakal ve mandalina C vitamininin yanı sıra B vitamini, potasyum, kalsiyum, magnezyum da içeriyor.

Brokolİ: Vitamin ve mineral deposu olan brokoli, kalsiyum açısından zengin, lif oranı yüksek.
Havuç: Karoten içeriyor. Karotenin aktif hale gelmesi için havucun zeytinyağı ile tüketilmesi öneriliyor.
Pırasa: Potasyum, kalsiyum, demir ve fosfor bakımından zengin. C, B1, B2 ve A vitamini içeriyor.
Ispanak: A ve C vitaminleri açısından zengin. Demir dışında magnezyum, fosfor, iyot ve sodyum var.
Lahana: Düşük kalorili, A, B ve C vitaminleri açısından zengin, bol posa içeren lahana en iyi toksin atıcı sebzelerden biri.
Kırmızı pancar: A, B, C vitaminleri, fosfor, demir, magnezyum, çinko içeren pancar hem çiğ hem de pişmiş olarak kullanılır.
Kerevİz: Antioksidan olup, sindirim sistemini rahatlatıcı bir etkiye sahip. Kerevize özel kokusunu veren fitalid maddesinin, stres hormonunu azalttığı söyleniyor.
Karnabahar: Karnabahar hem enfeksiyonlara karşı etkin hem de antibakteriyel birçok maddeyi barındırıyor.