Patrik Bartholomeos: Yeni Papa çok farklı

Patrik Bartholomeos'un Papa 1'inci Francis'in göreve başlama törenine katılması, Vatikan'da 'bin yıl' aradan sonra yaşanan bir ilkti ve son derece önemliydi.
Patrik Bartholomeos: Yeni Papa çok farklı

Diyeceksiniz ki, Kürt çözümü için bir umut doğmuş, PKK eylemleri durdurduğunu ilan etmişken, İsrail özürüyle gelen yumuşama bölgesel dengeleri Suriye’den İran’a, Irak’tan Kıbrıs’a değiştirmek üzereyken, Rusya’nın asabı giderek bozuluyorken başka konu mu kalmadı yazacak?

Ben de diyeceğim ki, öyle gelişmeler vardır ki güncel haber değeri az olabilir ama yüzlerce yıla damgasını vurabilir. Bu yazacağım, ikinci türden. İslamın yükselme baskısı altında Doğu ve Batı kiliseleri olarak bölünen Hıristiyanlık, bin yıl sonra Batı’da artan refah ve azalan dindarlık, Doğu’da azalan refah ve artan (ama İslami) dindarlık baskısı altında birleşme adımları atıyorsa, iki sıcak haber arasında bir nefes alıp Doğu’nun Papası sayılan Ortodoks Patriği 1’inci Bartholomeos’un sözlerine kulak vermekte fayda olabilir.

Bartholomeos, 959 yıl, neredeyse bin yıl ardından Vatikan’a bir papanın, yani Batı Kilisesi liderinin 19 Mart’taki göreve başlama töreni için giden ilk patrik, yani Doğu Kilisesi lideri oldu. Vatikan ve Konstantinople ruhbanlarının birbirini aforoz etmesiyle başlayan ayrılığın yılı 1054’tür, Türk boylarının Anadolu’ya yaygın yerleşimi daha başlamamıştır; daha 1453’e ve İstanbul olmaya çok vardır. Bu yakınlaşma ‘Soğuk Savaş’ın zirve yaptığı yıllarda, 1963’te tahta geçen Papa 6’ncı Paul ile Patrik Athenogoras’ın birbirleri hakkında 9 asırdır süren aforozu kaldırıp Ocak 1964’te Kudüs’te buluşmaları ile başlamıştır.

O buluşma sayesinde, Heybeliada’daki Ruhban Okulu’nda başladığı ruhani eğitiminin bir kısmını Vatikan’da sürdürebilen Gökçeadalı Dimitrios Arhondonis, yani Bartholomeos, asırlar sonra Vatikan’a Papalık töreni için adım atan ilk partik olmuştur.

Bu, hikâyenin şimdiye dek basına yansıyan kısmı. Geri kalanını, 22 Mart’ta Kadir Has Vakfı tarafından 9’uncusu verilen başarı ödülleri törenine katılan Bartholomeos’tan tören sonrası ödül sahipleri Dr Daron Acemoğlu ve Dr. Ali Koşar onuruna Vakıf Başkanı Nuri Has tarafından verilen yemeğe katılanlar öğrenmiş oldu. Kadir Has Üniversitesi Rektörü Mustafa Aydın’ın makamında yenen yemek gerçek anlamıyla bir entelektüel ziyafete dönüştü.

Asırlar sonra istifayla görevinden ayrılan ilk papa olan 16’ncı Bendict’in yerine 14 Mart’ta seçilen Arjantinli Jorge Mario Bergoglio, 1’inci Francis adıyla göreve başlıyordu. Daha birkaç yıl öncesine dek Vatikan’ın şatafatına karşı yoksulların yanında yer aldığı için Vatikanca sapkın sayılan Cizvitler arasından çıkan ilk papa olan Francis, Bartholomeos’u çağırmış ve olumlu yanıt almıştı.

Çevre ve yoksulluk

Bartholomeos ile Francis, tahta geçme töreninde bir arada olacaklardı ama asıl görüşmeleri tören ardından topluca ve ardından, ertesi gün baş başa olacaktı. Bartholomeos, Roma’ya ilk gittiği gece, Vatikan’ın misafirhanesinde kendisine verilen odaya yerleşmesinden az sonra Francis’in de orada kaldığını ve kabul ederse kendisini de kardinallerle yemeğe beklediklerini söyledi. Bu da asırlardır ilk kez olacaktı. Yemekhanede Francis, bir kısmı papadan da süslü kardinallerin çatılan kaşları arasında yemek takdis duasını Bartholomeos’tan, bin yıllık rakip Doğu Kilisesi Papası’ndan yapmasını istedi. Bu, Bartholomeos’un da beklediği bir şey değildi. 2.5 saat konuşmuşlar. Çevre ve yoksulluk sorunları da konuşulmuş, Bartholomeos’un “Biz göremeyiz, ama belki bizden sonraki kuşak” dediği Doğu-Batı Hıristiyanlıklarının birleşmesi meselesi de...

Bartholomeos’un Aziz Pietro Meydanı’ndaki törene dair ilginç gözlemleri var. Yeni papanın çok sade bir haç takması, kırmızı papa pabuçları yerine günlük siyah pabuçlarını çıkarmaması, balkondan mümin Hıristiyanları takdis ederken istavroz çıkarmaması ve belki hepsinden garibi, toplananlara bir laik gibi “İyi akşamlar” hitabıyla başlayıp “İyi istirahatler” diye bitirmesi.

Sonra törende bütün diğer dinler (Müslümalar, Yahudiler, Budistler, vd) adına (medyada çıktığı üzere ilk sözü değil) tek sözü Bartholomeos’a vermesi de dikkat çekmiş. Baş başa görüşmede, İstanbul’a davet ettiğini biliyoruz, Francis ya bu kasım ya da bir dahaki kasım bekleniyor, Cumhurbaşkanı Gül’ün daveti de bu tarihte rol oynayacak.

Ama Francis, Bartholomeos’a seleflerinin 50 yıl önce yaptığını tekrarlayıp Ocak 2014’te Kudüs’te buluşmayı teklif etmiş; öyle de yapacaklar. İki kilise ayrılığın bininci yılına doğru biraz daha yaklaşıyor. Bunun siyasi yansımaları mutlaka olacak.

Bartholomeos, daha çok değişimin ruhani yanıyla ilgili yorum yapıyor: “Yeni Papa, öncekilerden çok farklı” görüşünde; “Kilisenin imajını düzeltmeye çalışacak, buna ihtiyaç vardı.” Değişimin ise Vatikan’dan başlayacağı, 16’ncı Benedikt’in istifa nedeni olarak iddia olunan ahlaki zafiyetin bazı kardinallerin başını yiyeceği tahmini yapılıyor.

Ama tekrarlamak gerekiyor, Ankara hâlâ Heybeliada’yı açıp açmamayı düşünür, kurduğu komisyona Patrikhane’den görüş almayı düşünmezken, Doğu ve Batı kiliseleri arasındaki yakınlaşmanın siyasi sonuçları olacaktır.