Siyaset mi yapıyoruz, politika mı?

Politika, Yunanca 'politikos', 'vatandaşlara dair', ya da 'vatandaşlar için' anlamına geliyor. Siyaset, Arapça 'seyislik'ten geliyor; 'seyis', yani 'at terbiyecisi', ya da 'bakıcısı'. Farkı görebiliyorsunuz, aslında söylememe de gerek yok, değil mi?

İkisi de aynı şey diyorsanız fena halde yanılıyorsunuz.

Aynı anlamda kullanıyor olabilirsiniz. Evet, ikisi de ‘devlet işlerini düzenleme ve yürütme sanatıyla ilgili özel görüş veya anlayış’ demektir.

Ama aynı anlamda kullanılan bu iki sözcük birbirine zıt iki ayrı dünyayı temsil ediyor.

***

Bir kere, ikisi de Türkçe değil. Siyaset Arapça, politika Yunanca köklerden geliyor.

Politika, Yunanca ‘politikos’, ‘vatandaşlara dair’, ya da ‘vatandaşlar için’ anlamına geliyor.

Siyaset, Arapça ‘seyislik’ten geliyor; ‘seyis’, yani ‘at terbiyecisi’, ya da ‘bakıcısı’.

Farkı görebiliyorsunuz, aslında söylememe de gerek yok, değil mi?

***

Batı dünyası “politika” derken bir şey söylemek istiyor aslında ortak hafızasının derinliklerinden, doğu dünyası “siyaset” derken bir başka şey.

Batı dünyasında politika kavramı oluşurken şehirleşme, sanayileşme, temsili yönetim tarihsel zinciri içinde ‘vatandaş için işler yaparak onları yönetme’ anlayışıyla oluşuyor.

Doğu dünyasında siyaset kavramı daha çok yönetimi altındakileri yönlendirme, ‘terbiye’ etme üzerine kuruluyor.

***

O yüzden bizde yönetime getirilene ‘siyaset gömleği’ giydirilir. Kefen yerine geçer. Çünkü başarısızlık halinde (batıdaki gibi) istifa diye bir kurum gelişmemiştir; ‘siyaset meydanında’ o siyaset gömleği üzerinde olduğu halde kafası gider.

Politikacı çekilip şansını bir daha denemeye bakarken, siyasetçinin kafası gider, o yüzden yerini olabildiğince tutmaya bakar.

O yüzden Almanya’da, İtalya’da koalisyonlar tıkır tıkır işler, insanlar uzlaşma olsun diye koalisyon ister. Bizde istikrar diye koalisyondan kaçıp sonra istibdattan yakınmak milli spor sayılır.

***

Hayalinizde Kuzeyde Rusya, güneyde Türkiye’den geçen bir hat çizer, bu gözle bakarsanız, ne demek istediğim anlaşılır zaten.

Tarih boyunca, özellikle de temsili yönetimlerin ortaya çıkmaya başladığı 17’inci yüzyıldan itibaren bu hattan doğuya doğru, meşruiyeti esas alan yönetim girişimleri olsa dahi anlayış mutlakiyetçi kalmıştır: Seçim yoluyla gelenler dahi mutlak yetkiler arzu etmişlerdir.

Bir ülkede yasal olanla, meşru olan arasındaki fark ne kadar az ise, o ülke o kadar adil, demokratik yönetiliyor, refah daha yüksek ve en alttakiler de refahtan payını alıyor demektir.

***

Yok, kafa karıştırmıyorum. Siyaset ve politika, kullanım anlamları aynı olsa da sözcük kökeni ve demek istediği bakımından farklıdır. Oysa yasal ve meşru olan anlam olarak da farklıdır.

Örnek mi? İdam cezası artık yasalarımızda yoktur. Ama varken de meşru değildi. Bugün yasalarımızda olmadığı halde meşru gören siyasetçilerimiz vardır.

***

Ha bir de yasa var; yani ‘yasa’ kelimesi.

Diğer kullanımımız olan ‘kanun’ Arapça ‘ocak’, bildiğimiz ateş ocağı, mecazda evin kendisi, düzeni demek.

Yasa, ise kanunun Türkçeleştirilmiş hali diye bilir, ama Moğolca; Türkçeye akraba sayılır.

***

Moğolca ‘Yasağ’ ya da ‘yasag’ kelimelerinin köküdür yasa; tahmininiz doğru, yasaktan geliyor.

Moğollar istila ettikleri yerlere ‘yasa’ getirirlermiş; hayatta kalma ‘vergisi’, ya da apaçık haraç demek.

Türkçeye yeniden girmesi 1402 Ankara Savaşı’nda Yıldırım Beyazıt’ı dize getiren Moğol istilasıyla olmuş. Yasa getirmişler Anadolu’ya; 1934’de Türk Dil Kurumu tarafından resmileştirilmiş.

(Moğollar önemli kararlar için önde gelenlerden oluşan bir ‘Kurultay’ toplarlarmış, aile meclisi demekmiş. 1934 sonrasında bir ara Meclis yerine ‘kamutay’ kullanılmış, tutmamış;  ‘-tay’ soneki bugün CHP kurultaylarının yanı sıra Yargıtay, Danıştay ve Sayıştay’da yaşıyor, yaşatılıyor.)

***

Batının adaleti düzen, yönetimi politika, geliri vergi üzerine kuruludur.

Bizim adaletimiz yasaktır, yönetimimiz siyaset, gelirimiz haraç.

O ‘Batının teknolojisini alıp, ahlakını almama’ işi de büyük uyutmacadır. O teknoloji, o ahlakla geliştirilmiştir çünkü; onu da sonra anlatırım.

Şimdi bir kez daha soralım: Siyaset mi yapıyoruz, politika mı?

Bayramınız kutlu olsun, yollarda olanlar dikkatli kullansın.