Bunalım genişliyor

Ekonomik bunalımın 2009?da derinleşeceği belli olmuştur. Birçok uzmana göre, yılın üçüncü çeyreği sonuna kadar azalacak milli gelirleri...

Ekonomik bunalımın 2009’da derinleşeceği belli olmuştur. Birçok uzmana göre, yılın üçüncü çeyreği sonuna kadar azalacak milli gelirleri, dünyanın çok sayıda ülkesinde biri birine benzer ve uyum içinde uygulanacak önlemlerle, artış yönüne çevirmek olanağı bulunabilir; ama şimdilik, insanlığın 2009’u bunalımla boğuşarak geçireceği görülebilmektedir.  Bazı uzmanlar, daha da kötümserdirler ve toparlamanın 2011 ortasına kadar gecikeceğini tahmin etmektedirler.  ABD’den dünyaya yayılan kötümserlik, halkın harcama isteklerini azalttığı için, ekonomik daralma kısırdöngüsü, büyük çaplı
önlemlerle bile kırılamamıştır.
Çünkü, bir süredir, ABD’de (ve onunla sıkı dış ticaret bağları içinde bulunan gelişmiş Batı ülkelerinde) bunalımı durdurmak için uygulamaya konan bir çok önlem, üretimdeki düşmeleri ve işsizlikteki artışları yavaşlatamamıştır.  ABD’ye ek olarak, İngiltere, Almanya, Fransa ve İtalya gibi gelişmiş ülkelerde ve Avrupa Birliği’nin tümünde, alınan önlemlere rağmen bunalım derinleşmiştir. ABD dış alımının azalması, bunalımı yaygınlaştırmaktadır.  Bunalım gözlemcilerine göre, ABD ekonomisi toparlanıp da, öteki ülkelerden mal almaya başlamadan bunalımdan kurtulmanın yolu bulunamayacaktır. Ancak, ABD’den gelen haberler, otomotivle ona mal satan yan sanayi, tekstil, finansal pazarlar, turizm, hava taşımacılığı, inşaat ve konut yapımı gibi alanlardan gelen haberler, bunca yardım ve desteğe rağmen kötüye gidişin sürmekte olduğunu göstermektedir. Bu haberlere göre, bilgisayar sistemleri ve yazılımları, tarımsal ürünler ve gıda sanayii, perakende ticaret dallarında durum daha iyidir. Nitekim, ünlü bilgisayar sistemleri üreticisi ünlü IBM (International Business Machines) şirketi, bunalım yılı 2008 yılı için oldukça kârlı bilanço vermiş ve kâr düzeyinin, 2009’un ilk ayında da sürdüğünü açıklamıştır; şirketin 2009’un birinci çeyreğinde de kârlı finansallar açıklayacağı tahmin edilmektedir. 
Bununla birlikte, bunalımın kaynağını oluşturan ve derinleşmesine neden olan ABD finansal pazarındaki daralma ve kredi sıkışıklığı henüz giderilememiştir. Son haftada, J. P. Morgan yatırım bankası uzmanlarının açıklamalarına göre, bunalımın derinleştiği 2007’nin Haziran sonu ile 20 Ocak 2009 tarihleri arasında, dünyanın ödeme güçlüğüne düşmüş ve kurtarılmış 15 büyük bankasında pazar değerleri (bankaların toplam hisse sayısı ile Borsa hisse fiyatlarının çarpımı ile bulunan değer) toplam olarak 1.7 trilyon dolardan 500 milyar dolar azalarak, 1.2 trilyon dolara düşmüştür. Geçen yıl, bunalımın başında 600 milyar dolarlık varlık toplamıyla batmasına izin verilen büyük yatırım bankası Lehman Brothers bankası, yukarıdaki listede yoktur. Gözlemciler, altı ay gibi kısa bir sürede bu ölçüdeki pazar değeri kaybının, daha önce ancak 1929’daki büyük bunalımda görülmüş olduğunu söylemektedirler.  
Dünya ekonomik bunalımının bu boyutlara ulaşan derinleşmesi, bunalıma karşı daha çabuk ve büyük çaplı önlemler almayı ülkemiz için zorunlu kılmaktadır. Bunalımı durdurmak için uygulamaya koyabildiğimiz bazı önlemler, bu boyutlara göre çok küçük ve etkisiz kalmakta, devlet harcamaları, vergileme ve devletçe tayin edilen fiyatlama alanlarında, bunalımı azdıracak kararlar bile uygulanabilmektedir. Buna ek olarak, bugüne kadar çoktan yapılmış olması gereken IMF anlaşmasının, geçen hafta bir kez daha ertelenmesi, ekonomik bunalım karşısındaki durumumuzu daha da kötüleştirmiştir. 
Yukarıdaki rakamlar, yıl ortasına doğru, ülkemizde bunalımın kötü etkilerinin artabileceğini, önlemleri bu günden uygulamamızın önemini, bir kez daha ve açıkça göstermektedir. Dünya ülkelerinin bunalım içindeki durumu, yaklaşmakta olan dalganın daha da büyük olacağını belli etmiştir. Bu durumda, uzmanlarımızca boyutları enine boyuna çizilmiş bulunan, harcamaları artırıcı, yatırımları özendirici, yaygın kötümserliği giderici önlemleri almaya artık başlamalıyız.