Azerice for beginners

Bir ara Azerbaycan 'televiziyası'na ne biçim kaptırmıştık; hele filmlere doyum olmuyordu. Radikal Cumartesi'de görmüşsünüzdür; arkadaşımız Şule Çizmeci...

Bir ara Azerbaycan 'televiziyası'na ne biçim kaptırmıştık; hele filmlere doyum olmuyordu. Radikal Cumartesi'de görmüşsünüzdür; arkadaşımız Şule Çizmeci, Türkiye'nin doktor girmeyen köylerini dolaşan Sınır Tanımayan Sağlık ve Doğa Gönüllüleri (Symbiosis) ile birlikte, sağlık taramasına refakat etmek üzere Azerbaycan'a gitti.
Bakü'de Nişantaşı'nı kıskandıracak bir 'lüküs hayat' hüküm sürmekteydi, Gazah'taysa ürküten bir yoksulluk. Tezatlar karşısında dehşete düştüler ve ama zorlu bir iş için oradaydılar. Azerbaycan'ın altı 'reyonunda' (bölgeye 'reyon' diyorlar), hastane, okul ve yuvalarda konaklayarak 1399 çocukla 290 erkek ve kadına baktılar.
Şimdi böyle anlamlı, önemli, ulvi bir işi sulandırmak çok ayıp ama aksi de elde değil; civarı tanımak için fotoğraflara bakıyoruz ve kasabın vitrininde 'Sümüksüz Dana Eti' yazıyor!
'Quzu'nun kuzu, 'Qoyun'un koyun olduğunu anlamak için müneccim olmak gerekmiyor ama meğer 'sümük' de kemik demekmiş.
Azerice de kullanılan pek çok kelimeyi tahmin etmek zor değil; bazıları zaten aynı, bir kısmının da karşılığı delice şaşırtmıyor. 'Yıkılmak' düşmek demek mesela, 'tikmek' inşa etmek... Peki 'kravat' neden kalkıp da 'yatak' anlamına geliyor?
Bana en ikna edici gelmeyen 'kalça sexi' oldu. Görmüşsünüzdür, bütün vaadine rağmen, sadece halı atölyesi demek.
Bir de işte başlığa da taşıdığımız o malum 'Huyu suyu iyi' meselesi var. 'Huyu suyu iyi bir adamdır' dendiğinde herkes kıkırdıyor çünkü 'huy' penis demek, bu durumda suyu da sperm oluyor. Fakat tam olarak 'huy'mu, yoksa 'hu' da, 'y' iyelik ekinden mi geliyor, yanlışlık olmasın yazarken diye evham basınca, kendimizi daha önce yolumuzun düşmediği birtakım Azeri sitelerde bulduk.
Aysel Qadın Jurnalı mesela, müthiş bir kaynak. 'Sırlar Hazinesi' başlıklı geniş cinsellik yazısında "Hamileliyin alverişli dövrü müxtelif olur. Lakin bu dövrün müayyen faktlarını bildikden sonra, arzuolunmaz telaşdan canını qurtara bilersen. Hayatda her şey ola biler; meselan: prezervativ cırıla ve ya hebleri qebul etmek yadından çıxa biler" diye giriyor mevzuya, aynen bizdeki kadın dergileri gibi, bolca örnek, uzman görüşü ve maddelerle ilerliyor (Tepetaklak 'e'leri düzleştiriyoruz mecburen):
"Hamileliye qarşı heblere müraciet etmezden önce ginekoloqla meslehetleş. Yoxsa, bir müddetden sonra özünü tanıya bilmeyeceksen" diye, "Bütün hallarda sevgilinle seksle meşğul olan zaman hamile qalıb-qalmayacağını düşenerek, telaşlanmaqdansa, evvelceden tedbir gör. Şükür Allaha, indi istenilen aptekde, istenilen ölkenin yüksek keyfiyyatli dermanlarını ve qoruyucu preparatlarını almaq mümkündür" diye anlatıyor, "Siqaretden canını qurtar, çünki siqaretdeki kimyevi memulatlar hüceyrenin inkişafına tesir eden ekstrogen maddesinin ifrazına mane olur. Siqaret çeken qadınların 50%-i uşaqsalma ile üzleşir" diye uyarıyor.
Sitede sadece cinsellik yok. Malum, tatil zamanı; 'Seyahatde olar ve olmazlar' başlığının altında, 'olar'larda 'qaralmaq' var mesela: "Bu zaman kosmetikaya ele de ehtiyac qalmayacaq. Qaralıq üzde ve bedende olan bezi nöqsanları örtür."
Birkaç 'levazimatın' çantada yeri var sonra:
"Saçlar üçün krem: Güneş saçları yandırır ve kövrekleşdirir, günaşa çıxmazdan avval, saçlarına nemlendirici krem ve ya sprey vurmağı unutma."
"Günqoruyucu kremler: Nebade, özünle günqoruyucu krem götürmeyi unudasan. Günqoruyucu kremler derini zererli şüalardan qoruyur."
Kaptırınca gidiyor.