Pakistan'ın varoluş mücadelesi

Pakistan'a ilk kez dört yıl önce gelmiştim. İlk fırsatta tekrar gelmeyi düşünüyordum, olmadı. Bu kez Ortadoğu odaklı TV programımı vesile yaptım. Evet, Pakistan Ortadoğu sayılmayabilir ama pekala sayılabilirde.

Pakistan’a ilk kez dört yıl önce gelmiştim. İlk fırsatta tekrar gelmeyi düşünüyordum, olmadı.
Bu kez Ortadoğu odaklı TV programımı vesile yaptım. Evet, Pakistan Ortadoğu sayılmayabilir ama pekala sayılabilirde. Özellikle de, uluslararası siyasetin bu denli odağı olduğu şu günlerde, Pakistan’a uğramadan olmaz diye düşündüm.
Sonuç olarak birkaç gündür Karaçi’deyim.
Pakistan Talibanı’na karşı yürütülen operasyonun Kuzey’de olduğunu hatırlarsak, Karaçi tehlikeden en uzak yer. Aslında, Kuzey bölgelerine en yakın yer olan başkent İslamabad da dahil olmak üzere, üç büyük şehir İslamabad, Lahor ve Karaçi’de şimdilik bir güvenlik sorunu yok, o nedenle sadece bu şehirleri ziyaret etmek üzere vize veriyorlar. Ancak,
bu şehirler için de başka bir tehlike var, Taliban’ın operasyonlara karşı bireysel terör eylemleri başlatma ihtimali. Geçtiğimiz yıllarda, bu türden büyük terör eylemleri yaşanmıştı.
Ben güvenlikten ziyade, daha önce Karaçi’de çok az kalmış olduğum için ve hızlı bir gazetecilik türü yerine Pakistan’da olanlar üzerine daha uzun boylu gözlem ve konuşma fırsatı bulmak üzere Karaçi’de biraz fazla oyalandım, Türkiye’ye dönmek zorunda kaldığım için de İslamabad’a gidemeden geri döneceğim gibi gözüküyor.
Kuzey’de Swat Vadisi’nde devam eden operasyon, Pakistan’ın, Bangladeş’in bağımsızlığını ilan etmesiyle nihayetlenen krizden sonra karşılaştığı en büyük kriz. Afganistan-Pakistan kriz ekseninde son olarak, Pakistan Taliban’ı mevcut yönetimi, Swat bölgesinde şeriat yönetimini ilana mecbur etmişti. Ancak, Taliban hükümetin bu tavizinin ardından anlaşma şartlarına aykırı olarak, tüm Pakistan için şeriat istedi ve demokrasiyi meşru kabul etmediğini ilan etti. Pakistan ordusu bu koşullar altında askeri operasyon başlattı.
Pakistan için hayati nitelik taşıyan bu karar ilk kez geniş bir siyasal destek buldu. Daha önce, askeri çözümlere karşı çıkan muhalefetin büyük kısmı ve sivil çevreler bu kez, operasyonu kaçınılmaz buluyor ve gönülsüz de olsa destekliyor. En son tüm partilerin katıldığı toplantıda (APC) özellikle İslamcı çevrelere yakınlığı ile bilinen ve en büyük muhalefet partisinin lideri olan Nawaz Şerif’in Taliban’a karşı mücadeleyi desteklemesi çok önemli bir siyasi gelişme olarak görülüyor.
Diğer taraftan, askeri operasyonun uzun vadede ne ölçüde çözüm olacağı tartışılıyor. Dahası, operasyon şimdiden büyük bir insani kriz yaratmış durumda, iki ateş arasında kalmamak için bölgeden kaçıp İslamabad başta olmak üzere ülkenin diğer bölgelerine kaçan halkın sayısı şimdiden 1.5 milyonu aşmış durumda. Bu rakam Pakistan-Hindistan bölünmesi ardından gelen büyük göçten sonra yaşanan en büyük göç hareketi. Askeri operasyon konusunda zorla da olsa sağlanan siyasi uzlaşmaya rağmen, bu soruna ilişkin ne yapılacağı konusunda uzlaşma veya ciddi bir planın varlığından söz etmek zor.
Mevcut yönetim şu anda, operasyonun başarısı ve siyasi uzlaşmaya odaklanmış vaziyette.
Bu uzlaşma çerçevesinde iki konunun altı çiziliyor. Biri, Taliban ile mücadelenin ABD ve İngiltere’ye bırakılmak yerine Pakistan’ın iç sorunu olarak yürütülmesi ve Pakistan’ın egemenliğinin tartışma konusu olmaktan çıkması. Diğeri ise, bu mücadelenin başarısı etrafında, Pakistan’ın sahip olduğu nükleer gücün kökten dinci grupların eline geçmesi tehdidinin olmadığının dış dünyaya ispat edilmesi. Zira, uluslararası platformlarda sıklıkla dile getirilen, Pakistan’ın nükleer silahlarının İslamcı grupların eline geçmesi tehlikesi, Pakistan’a uluslararası müdahele ihtimalini gündeme getiriyordu.
Sonuçta, Afganistan ile birlikte uluslararası siyasetin en krizli alanını oluşturan Pakistan şu günlerde varoluş mücadelesi veriyor demek yanlış olmaz. Nasıl bugünlere gelindiği uzun ama çok uzun bir hikâye, ama kısacası kuruluşunun bile gerekli olup olmadığı tekrar tartışmaya açılan Pakistan, kolaylıkla ilan edildiği gibi ‘tutunamayan devlet’ (failed state) olmadığını ispat etmek için elinden geleni yapıyor.