scorecardresearch.com

Kocaman bir sesin ardından

Solunum yetmezliği nedeniyle hastaneye kaldırılan Cesaria Evora dün hayatını kaybetti. Cabo Verde'nin 'Çıplak ayaklı divası' şarkılarını hep kendi dilinde söylese de insanı meramının içine çekerdi
Kocaman bir sesin ardından

Senegal açıklarında on ada, beş adacık... Beş yüz yıllık bu Portekiz sömürgesi 1975 yılından beri bağımsız. Dilleri de, kültürleri de çokça Afrika, az biraz Avrupa... Ama laf müziğe geldiğinde kollar daha da uzun; Atlas Okyanusu’nun karşı yakasından, Brezilya’dan, Küba’dan kalkan dalgalar buralara da vuruyor. “Cabo Verde’nin nesi meşhur?” diye sorsanız, haritalarda Cabo Verde’nin yerini bir çırpıda gösteremeyenler dahi bu kocaman sesli, kocaman kadının adını söyleyecektir: Cesaria Evora.
Babası da müzisyen olan ve kendini bildi bileli şarkı söyleyen Evora’yı, ellili yaşlarında uluslararası bir dünya müziği starı mertebesine getiren ise neredeyse bir tesadüf. Öyle bir ömür tırmalamalarla geçen Hollywood tarzı bir başarı hikâyesi hiç değil. Aksine, edinilmiş küresel bir şöhretin hazmına ve kullanılışına dair, müzikleri şahane bir ibret filmi onun hayatı. Yıllar içinde paket paket sigaraların, viskilerin, kanyakların kırçıllandırdığı mavi kadife sesinin kulağımıza daha da güzel gelmesinin sebebi, konuştukları ve de konuşmadıkları aynı zamanda. Yitirmediği tevazuu, burnundan kıl aldırmayışı, şöhreti sıradanlaştırma biçimi, ketumluğu, ukalalığı için ayrıca seviyoruz yani onu. 

‘Deniz hafife alınmaz’ 
Doğal kaynaklarının fakirliğinden ve bazı adaların coğrafi yapısından dolayı, halkının dörtte üçünün başka ülkelerde yaşadığı Cabo Verde bir balıkçılıkla, bir de turizmle ayakta duruyor. İkisini de denize borçlu. Deniz Cabo Verde’de her evin bir sakini, her sokağın kokusu, kreol dilinde çok lafın iması. Cesaria Evora’nın Grammy ödülünü alışından üç yıl sonra piyasaya sürdüğü ‘Rogamar’ isimli onuncu albümü de, Cabo Verdeli sanatçıların kendisi için yazdığı on beş şarkılık bir deniz övgüsü. İsmen ya da cismen her şarkıda olmasa da, bir his olarak albüme tadını veren, deniz suyunda çeşitlenen temalar olmuş.
Albüme ismini veren ‘Rogamar’, ‘denize dua’ anlamına geliyor. “Bizim denizimiz hafife alınmaz” demiş Teofilo Chantre sözlerinde. ‘Aşk ve Deniz’, bu ikilinin ortak yanından, mistisizminden giriyor lafa, ikisinde de bazen dibe dalarsın, bazen yüzeyde sürüklenirsin diyor. ‘Deniz Dert Ortağımdır’da dünyayı denize şikaâyet ediyor Evora: “Dur deniz, dinle/ Şikâyetimi dinle/ Dikkatle dinle beni deniz/ Sakın gülme kederime./ Dünyanın koca dili/ Senin derinliklerinden bile uzun/ Öyle bir kırdı kalbimi/ Hem de sevdiğimden etti beni./ Yanlışsam söyle/ Dert ortağım ol benim/ Acılarımı paylaş/ Sonra neşemi de.” 

Diğer bütün şarkılar da tatlı bir melankoli ile usturuplu bir hayat sevincinin birbirinde eridiği Cabo Verde’nin blues’u mornalar. Aralarından sıyrılan ‘Afrikamız’ isimli şarkıyı da anmak lazım. Çok acı çekmiş bu kıtanın parlak geleceğine dair umut ve inanç dolu bir şarkı bu. Afrika Birleşik Devletleri için dua ediyor Evora, birlik çağrısı yapıyor ‘anaları’ Afrika’nın geleceği için. 

‘Diliniz olmadan bir hiçsiniz’ 
Evora hep kendi dilinde söylüyor şarkılarını, özellikle sömürge döneminde bu tercihi kültürel bir savaşta silah olarak kullanmış. Ülkesinin genç sanatçılarına da hep bunu tavsiye ediyor: “Diliniz olmadan bir hiçsiniz, başka dilde başkasının şarkısını söylersiniz.” Sözleri anlamasanız dahi sizi meramın içine çeken de aslında Evora’nın başlı başına bir dil gibi kullandığı sesi. CD kitapçığına eklenmiş İngilizce sözlerden takip etmeniz de mümkün, kendinizi tuzlu suyun kaldırma kuvvetine bırakıp, çağrışımlarda kulaç atmanız da...
‘Rogamar’ Evora’nın doğduğu, bugün de çocukları ve torunlarıyla birlikte yaşadığı Sao Vicente ve Paris’te kaydedilmiş. “Şarkı söylemek kolay da, gezmek, oradan oraya seyahat etmek zor” diyor ona yakıştırılan neredeyse ikinci ismiyle Çıplak Ayaklı Diva. O yirmili yaşlarından beri zaten Cabo Verde’nin en meşhuruydu, ellili yaşlarından beri de Cabo Verde’yi o meşhur ediyor; kendi meşrebince.

http://www.radikal.com.tr/107281910728190

YORUMLAR

Bu habere henüz yorum yazılmamış.