Bitmeyecek yatırımlar

Bu yılki devlet bütçesinden yatırımlara, toplamın yüzde 5.5'i olan, 8 katrilyon lira ödenek ayrılabilmişti.

Bu yılki devlet bütçesinden yatırımlara, toplamın yüzde 5.5'i olan, 8 katrilyon lira ödenek ayrılabilmişti. Bu yılki yatırım oranı önceki yıllardakinden azdır.
Bu yılın ilk dört ayında, 270 trilyon liralık yatırım yapılabilmiştir. Nisan ayı sonunda, toplam harcamaların bütçeye göre üçte birine yakını (yüzde 30.2'si) gerçekleşmişken, yatırım harcamalarında gerçekleşme oranı, yüzde 4'ten azdır.
İlk dört aylık sonuçlar sürerse, bu yıl yatırım harcamaları 8 katrilyonun altına kalacaktır. Bunun anlamı, eski yıllarda olduğu gibi, 2003'te de yatırımlarda öngörülen ilerleme sağlanamayacaktır.
Dünkü gazetelerde okumuşsunuzdur: 'Ayaş'a soğuk su!' (18 Mayıs, Akşam). Ayaş Tüneli, yapımına 1975 yılında başlanan 10 km.'lik demiryolu tünelinin adıdır. Tünel, Ankara-İstanbul hızlı tren projesinin önemli bir adımı olarak projelendirilmişti. Projeye bu güne kadar, 300 milyon dolardan fazla para ödenmiştir. Fiilen yapılan harcamaya, finans maliyetini, 25 yıllık faizi de eklemeliyiz.
İki yıl önce, zamanın ulaştırma bakanı Oktay Vural, "Bu projenin nereye gideceği belli değil" demiş ve eklemişti: "Bu ödeneklerle devam edeceksek, projeyi 50 yılda ancak bitirebiliriz". (20.08.2001, AA bülteni)
Ödenek azlığı sonucu sürüncemede kalan Ayaş Tüneli inşaatı, fay hattı üzerinde bulunması ve proje hataları nedeniyle çok önceden durdurulmalıydı.
Her bakan, önüne dosya getirildiğinde gerçeği görmesine karşın,
'Durduralım' diyememiştir. Dünkü haber, konunun yeni hükümetin de masasına konulduğunu anlatıyordu.
Şimdi genel duruma geçelim: Ödenek bekleyen, ihale edilmiş ve başlanmış 3 binden fazla devlet projesi vardır. Bütçeden ayrılan ödeneklerle, bu projelerin 140 yılda bitirilebileceği, geçen hükümet döneminde hesaplanmıştı. Bu süre şimdi, duble yol benzeri özel projelerin eklenmesiyle, daha da uzamış olmalıdır.
Onlarca yıldır, ne zaman biteceği bilinmeyen projelere para ve emek harcanmaktadır. Gerçek de ortada; elimizdeki projeleri anlamlı bir sürede bitiremeyeceğiz!
AKP hükümeti, Yüksek Planlama Kurulu'nun, 2003 yılı bütçe hazırlıklarında esas alınacak, çerçeve kararıyla, yatırım projelerinin öncelik kıstaslarını sıraladı (Resmi Gazete, 24 Ocak 2003). Programa alınma kıstasları şöyle özetlenebilir: Projenin, 2003 yılı içinde tamamlanabilmesi, dış finansmanının sağlanmış olması, diğer projelerle bağlantılı veya eşzamanlı olması, afetlerle ilgili olması, projede önceki yıllarda önemli fiziki gerçekleşme sağlanmış olması.
Aradan dört ay geçtikten sonra, 2003 programına alınan projelerde, bütçede öngörülen gelişmenin sağlanamayacağı anlaşılmaktadır. Yazımın başına koyduğum sayılar, bütçenin genel dengesini koruma amacıyla, hükümetin yatırımların ödeneklerini kestiğini göstermektedir.
Olayları oluruna bırakıp, gelişmeleri izlemek yerine, programda kalacak ve kalmayacak projelerin listesi çıkarılmalı ve açıklanmalıdır. Bitirilmesi mümkün ve ekonomik görülenler bitirilmeli; liste dışında kalanlar da, milyarlarca doların sokağa atılması göze alınarak durdurulmalıdır.
Bitirilemeyecek projelerin, Ayaş Tüneli örneğindeki gibi, 'Üstüne bir bardak su içilmesi' hayırlı ve doğru olandır.