Yargıdan beklenenler ve bütçeler

Salı günkü yazımı şu soruyla bitirmiştim: "Bu kanunla 5 yıl içinde, mevcut yargıç sayısını, iki katına çıkarabilir miyiz?".

Salı günkü yazımı şu soruyla bitirmiştim: "Bu kanunla 5 yıl içinde, mevcut yargıç sayısını, iki katına çıkarabilir miyiz?". Bahsettiğim, Cumhurbaşkanlığı'nda imza bekleyen Hâkimler ve Savcılar Kanunu'nu değiştiren kanundu.
Geçen hafta, kanunu AKP iktidarının yargıyı siyasallaştırma aracı olarak çıkardığı yazılıp söylendi. Adalet Bakanı'ysa siyasallaşma amacı iddialarını kabul etmediğini tekrarladı. Böyle sürerse, tartışmadan fazla yarar beklenemez. Sorunumuz çıkan kanunun, bugünkü yargıç açığının kapatılmasına ne kadar yardımcı olacağıdır. Gerçekten önümüzdeki yıllarda, bugünkü hâkim sayısından fazla sayıda hâkimi yargıya nasıl kazandıracağız?
Tartışmayı, hâkim ihtiyacının karşılanması yollarının aranmasına kaydırmalıyız. Bunu konuşmaya başladığımızda, üniversitelerimizin olanakları ve sistemi, sonra yargıçlara verebildiğimiz maaşlar önümüze gelecektir. Bu gerçekleri değiştirmek, tartıştığımız kanunu düzeltmekten çok daha zordur.
Bulacağımız bütün çareler ve yollar para ister! Para nereden alınacak? Devlet bütçesinden. O halde yeni mahkemeler kurulması ve yargıç açığının azaltılması projelerini önce devlet bütçesine ve planlara koymalıyız.
Geçen hafta bir yazımda Orta Vadeli Mali Plan'ın sınırlarına dikkat çekmeye çalışmıştım. Yargıç konusuna da önce bütçe içinden bakıp, çare aramalıyız.
Üzerinde çok konuştuğumuz Eğitim ve Adalet bakanlıkları bütçelerinin, genel bütçedeki payına bakarsak, konuştuğumuz konunun boyutlarını görebiliriz. Sizi yormamaya çalışarak bazı sayılar vereceğim.
Bir işe daha fazla para ayıralım deyince, sıkça aklımıza gelen birkaç kurumun bütçedeki yerlerine bakmaya çalıştım. Aşağıdaki tabloda, Diyanet İşleri Başkanlığı, Adalet ve Milli Savunma bakanlıklarıyla, Milli Eğitim Bakanlığı ve üniversitelerin bütçe içindeki yerini gösterecek yüzdeler var. 1995 ve 2005 sayıları fiili harcama tablolarından çıkarılmış; 2005-2008 sayıları da Orta Vadeli Plan'dan alınmıştır.
Bütçe toplamları, faiz ve borç ödemelerini de kapsamaktadır. Faiz dışı harcamaya göre bulunacak oranlar, bu tablodakinden farklıdır; ancak bu farklılık yaptığım karşılaştırma ve yorumu değiştirmez.
Birinci satırda, Diyanet İşleri Başkanlığı yazılı. 1995'te Diyanet'in harcadığı para toplam bütçenin binde sekizi olmuş. Önümüzdeki 3 yıl içinde de yaklaşık bu oranı muhafaza edecek.
Adalet Bakanlığı bütçe oranlarının son 10 yıl içinde etkili biçimde değişmediği görülüyor; önümüzdeki üç yıl da, ayrılan toplam para 1,5 milyar YTL düzeyinde kalacaktır.


Büyütmek için tıklayınız
Bölge Adalet Mahkemeleri Kanunu'nu çıkarmak, o mahkemelerin ihtiyacı olan parayı bulmaktan kolaydır. Mevcut yargıç açığının kapatılması ve bölge adalet mahkemesinin kuruluşu için fazla ödenek ayrılmadığı, bu tablodan anlaşılmaktadır. 3-5 yıl içinde, mevcut yargıç sayısı kadar yargıcı yargıya kazandırma hedefine, önemli bir değişim projesiyle varılabilir. Oysa bu tabloda, yargıda esaslı bir değişim projesinin varlığının işareti görülmüyor.