Başrolde 'başsız' Ölüm: 'Sleepy Hollow'

Kadim zamanlardan fırlamış mitik-epik-fantastik motiflerin 'elektron tanecikleri' arasında gezintide olduğu söylenebilecek bir yapıt, 'Sleepy Hollow'...
Başrolde 'başsız' Ölüm: 'Sleepy Hollow'

(Spoiler/Uyarı!)

FX’de dün yayına giren ‘Sleepy Hollow’, bir yanıyla insan dünyasında yeme-içmeden üremeye, doğumdan cinselliğe kadar tüm doğal/biyolojik süreçler gibi ölümün de ‘kültürel’ olarak yapılandırıldığı fikrine bizi götüren matrak bir korku-polisiye dizisi. Buna ek olarak, bilim-din, doğal-doğaüstü, olağan-olağanüstü, bilinç-bilinçdışı, geçmiş-şimdi ve yaşam-ölüm gibi, yine toplumsal-kültürel sistemler içerisinde var edilmiş ikiliklerin (yer yer komik) ‘arabuluculuğu’na dayalı bir kurgusal yörüngesi var.

Doğaüstü repertuvar dinden büyüye kadar açılan bir yelpazeye sahip. İncil’den hareketle ‘Mahşerin Dört Atlısı’ndan biri olarak takdim edilen ‘Ölüm’, başkahraman olarak ama bir ‘başsız gövde’ ile karşımızda!.. ‘Ölüm’le mücadele ederek onun cehennemî bir zafere ulaşmasını engellemeye çalışan bir iyi kalpli ‘cadı’mız var. Yine ‘Ölüm’le cebelleşen bir esrarengiz (nasılsa 200 yıl önceden bugüne kalmış) rahibimiz de oldu ilk bölümde ama hemencecik de kellesiyle ödedi ‘Ölüm’e diklenmenin bedelini. Daha, kötü kalpli büyücüler, şeytanlar, günah bekçileri de çıkacak seyrimize karşıcı…

Amerikan Bağımsızlık Savaşı’nda kendi ülkesi Britanya’ya karşı savaşan Oxford Üniversitesi eski tarih profesörü Ichabod Crane (Tom Mison), (çocukluğumuzun okumaya doyulmaz Teksas-‘Çelik Blek’ çizgi romanından da aşina olduğumuz tabirle) bir ‘Kırmızı Urbalı’ (İngiliz askeri) olarak karşısına çıkan ‘Ölüm’ü kellesinden eder. Ama onun baltasından da hayatını kurtaramaz. Onların yan yana toprağa düşen bedenlerinden akan kan birbirine karışacak, böylece de kaderleri buluşacaktır.

Bununla bağlantılı olarak Crane, 230 yıl sonra Sleepy Hollow’da (New York) istenmedik kader ortağı ‘Mahşerin Atlısı’nın kötülük güçleri tarafından diriltilmesiyle eşzamanlı olarak dirilir. Bir yandan ‘başsız bir gövde’ halinde hükmünü icra edip kelleler vuran ‘Mahşerin Atlısı/Ölüm’ diğer taraftan da kesik başının peşindedir. Crane de o kesik başı onun gövdesine yeniden oturtmama konusunda kararlı!.. Bu arada yüzyıllar öncesinden kendisine eşlik eden iyi kalpli ‘cadı’ karısı Katrina (Katia Winter), her ne kadar ‘Ölüm’den yana güçlerce tutsak kılınmışsa da rüya seanslarında Crane’in karşısına çıkıp ona ‘Ölüm’e aman vermemede yol göstermektedir. Bununla birlikte Crane’in ‘Mahşerin Atlısı’ ile mücadelesinde asıl yardımcısı, Sleepy Hollow kasabası polis memuru, ancak bazı olağanüstü melekelere de sahip olduğu anlaşılan, küçükken kız kardeşiyle birlikte ‘Mahşerin Dört Atlısı’ndan birinin dirilişine tanık olmuş Abbie Mills’tir (Nicole Beharie). Vs. vs. vs…

İşte böyle, kadim zamanlardan fırlamış mitik-epik-fantastik motiflerin ‘elektron tanecikleri’ arasında gezintide olduğu söylenebilecek bir yapıt ‘Sleepy Hollow’… Zaten 19. yüzyıl Amerikan yazarlarından Washington Irving’in ‘The Legend of Sleepy Hollow’ adlı öyküsünden (1820) esinlenilen dizi, geçmişin sözlü (folk) kültür hayatından (Irving’in ‘yazılı kültür’ ürünü olan eseri aracılığıyla) şimdiki zamanın görsel (popüler) kültür evrenine kurulmuş bir köprü olarak da nitelendirilebilir.

Bu bağlamda en çok ilgi yöneltilmesi gereken motifin de ‘kesik baş’ olduğunu düşünmekteyim. Hacettepe’den değerli hocam, tarihçi Prof. Dr. Ahmet Yaşar Ocak’ın kulakları çınlasın! Ekran karşısında ‘kesik baş’ının peşinde ortalığı öfkeyle kasıp kavuran ‘Mahşerin Atlısı’nı izlerken Ahmet Hoca’nın ‘Türk Folklorunda Kesik Baş’ (1989) adlı değerli çalışmasını hatırladım. Hoca, bu kitabında Anadolu’dan Balkanlar’a ve Avrupa’ya, İslâm topraklarından Hıristiyan dünyasına ve tarih-öncesinden tarihî zamanlara kadar açılan çerçevede efsane, destan, masal ve menkabelerde ‘kesik baş’ motifini karşılaştırmalı perspektiften değerlendirir.

Kelle koltukta savaşan yiğit kahramanlardan Filistin kralı Hirodes tarafından başı kestirilip tepsi içinde ‘sergilenen’ Hz. Yahya’ya, Mescid-i Nebevî’de sohbet ederken Hz. Muhammed’in önüne yuvarlanarak gelen, gözleri yaşlı ak sakallı ‘Kesik Baş’a ve daha nice başka anlatıya kadar uzanan incelemesinde Ocak, ‘kesik baş’ın iki ana kategoride karşımıza çıktığını belirtir. Birincisi, kahramanı ‘kesilmiş baş’ olanlar; diğeri ise kahramanı ‘başsız gövde’ olanlardır. Hıristiyan folklorundan aktardığı örnekler üzerinden de bunların tamamının kahramanı ‘başsız gövde’ olan kategori içinde yer aldıklarını ekler.

‘Sleepy Hollow’ da belki bu kategoriye bugünden bir ‘folk-pop’lorik örnek olarak kaydedilebilir.

(İki yıllık aralıksız yoğun bir çalışmanın ardından bir haftalık dinlenme için müsaadenizle...)