Terörizm ve etkileri

Terör bizi nasıl etkiler? Çocuklarla şiddeti nasıl konuşmak gerekir? Yas terapisi ne işe yarar? Ne yazık ki bugünkü başlıklarımız böyle... Hepimizin başı sağ olsun!

Sivilleri hedef alan stratejik amaçlı terör eylemleri ülkemizde çok sayıda can aldı, birçok kişi uzvunu kaybetti ve psikolojik zarar gördü. Yakınını terör olaylarında kaybeden bireyler travma ve yası birebir yaşarken, tüm toplumda bir yandan üzüntü bir yandan korku ve kaygı duyguları hakim hale geldi.

Buna benzer yaşantıların tekrarlanması, birey ve toplum üzerinde ciddi, sarsıcı ve şiddetli bir etki yaratıyor. Terör olayları toplumsal iyilik halini, güvenlik duygusunu ve sosyal fonksiyonu bozduğu gibi bireylerin ve ailelerin ruh sağlığını da olumsuz etkiliyor.

Bu tip terör olaylarının psikiyatrik sonucu ‘Akut Stres Bozukluğu’ ve ‘Travma Sonrası Stres Bozukluğu’dur. Bunların yanı sıra bu tip terör saldırıları oldukça büyük stresörler olup, diğer psikiyatrik rahatsızlıkların sıklığını da arttırmaktadır.

Travmatik olaylar bireyin kendisinin ya da sevdiklerinin fiziksel ya da psikolojik bütünlüğüne bir tehdit oluşturan, ani ve beklenmedik şekilde ortaya çıkan, korku, çaresizlik ve dehşet gibi duygulara yol açan, olumsuz, stresli yaşantılardır. Travmatik yaşantılar, deprem ve sel gibi doğal yollarla oluşabildiği gibi; terörizm, katliam, kazalar ve patlamalar gibi insan eli ile de oluşabilmektedir.

Akut Stres Bozukluğu, travmatik bir olayın ardından ortaya çıkan ilk dönem tepkilerine verilen addır. Akut Stres Bozukluğu’nda uyuşmuşluk hissi, çevrede olan biteni algılayamama, irritabilite ve travmatik olayın sıklıkla ve istemsiz olarak göz önüne gelmesi gibi belirtiler görülür. Kişi olayın tümünü ya da bir kısmını hatırlamayabilir. Akut Stres Bozukluğu bir aya kadar sürebilir. Bu belirtiler bir aydan uzun sürdüğünde Travma Sonrası Stres Bozukluğu’na (TSSB) dönüşebilir.

Terör saldırılarının psikolojik etkisinin türü ve şiddeti elbette birden çok faktöre bağlıdır. Terör olayının biçimi, maruz kalma derecesi, verdiği zararın büyüklüğü ve içinde bulunulan sosyal bağlam en önemli belirleyicilerdir. Bireysel faktörler ise bireyden bireye değişebilmektedir. Tekrarlanan travmalar ve sosyal desteğin yetersiz olması, bireyin başa çıkmasını zorlaştırmaktadır. 

Özellikle akut ya da daha uzun süreli travma belirtileri gösteren bireylerin psikolojik destek almaları faydalıdır. Elbette toplumsal dayanışma, destek ve sağduyunun önemi azımsanmamalıdır.

ÇOCUKLARLA ŞİDDETİ KONUŞMAK 

Bugünlerde ebeveynler çocuklarına şiddet, terörizm ve savaş kavramlarını açıklamak gibi zor bir görevle karşı karşıyalar. Ne kadar zor olsa da, çocuklarla bu konuşmaları yapmak oldukça önemli. Aileler sorular karşısında sessiz kalmayıp gerekli açıklamaları yaparak onların daha güvende hissetmelerine ve yaşadıkları dünyayı daha doğru anlamalarına yardımcı olabilirler. Bu konuları konuşurken anne babaların dikkat etmesi gereken bazı noktalar var. Çocukları korumaya çalışırken onlara hazır olmadıkları konularla zarar vermemeye özen göstermeli.

Çocukların aklına gelenleri sorabilmeleri için zaman ve rahat bir ortam sağlayın. Hazır olmadıkları konularda konuşmaları için onları zorlamayın. Hazır olduklarını anlamanın en iyi yolu, sormalarını beklemek. Çocuklar genellikle etraflarında olan olayları kişiselleştirme eğilimindedir. Kendileri, aileleri ve tanıdıklarına ne olacağı konusunda endişelenirler. Bu konularda özellikle güvence vermek gerekir. Bazı çocuklar yaşları veya gelişim seviyeleri nedeniyle duygularını ifade edemeyebilir. Direkt konuşmalardansa konuyla ilgili resim yapma, oyun oynama, birlikte hikâye yazma gibi teknikleri kullanabilirsiniz.

Soruları cevaplarken yaşına uygun, somut kavramlar seçmeye ve aşırı detay vermemeye dikkat edin. Gerçekçi olmayan sözler vermemeye çalışın. Çocuklar dürüst olmadığınızda hemen anlarlar. Cevaplarınızda insanları din, ırk, etnik köken gibi gruplara ayırmamaya özen gösterin. Bu tür konuşmalar hoşgörüyü ve önyargılı olmamayı öğretmek için iyi fırsatlar. Çocuklar en çok ebeveynlerini gözlemleyerek öğrenir. Bu yüzden konuyla ilgili ne hissettiğinizi ve bu duygularla nasıl baş ettiğinizi görmesi onun için faydalı olacaktır. Kaygılanıyorsanız söylemekten kaçınmayın, ancak nasıl başa çıktığınızı ve olumlu düşüncelerinizi de paylaşmayı unutmayın.

Televizyonda yaşananlarla ilgili haberleri izlememesi için çabalayın; içerikler çocuklar için uygun değil. Maruz kalacakları bazı görüntüleri, özellikle küçük çocukların anlayabilmeleri mümkün değil. Güven hissini yeniden sağlayabilmek adına rutinleri korumak, okul, arkadaş görüşmelerine devam etmek yardımcı olacaktır. Savaş ve terör yetişkinler için bile kabul edilmesi zor kavramlar. Çocukların öğrendikleri karşısında üzüntü, kaygı ve kafa karışıklığı yaşamaları çok normal. Bu süreçte onların yanında olmak, fiziksel teması ve güvenli iletişimi arttırmak yaşananların yükünü biraz hafifletebilir.

YAS TERAPİSİ

Yas acılı ve yorucu bir süreçtir. Bu sebeple yas tutmaktan bilinçli ya da bilinçdışı şekilde kaçınmak sıkça rastlanan bir durumdur. Ne var ki yas tutmaktan kaçınmak ya da yası ertelemek uzun vadede işe yarayan bir çözüm değildir. Bastırılan yahut tutulmayan yas bir süre sonra fiziksel ya da duygusal bir rahatsızlık olarak kendini gösterebilir. Acının ve üzüntünün işlenmesi, çalışılması kişinin duygularını ifade etmesine olanak tanır ve bu duyguların ifadesi kişinin iyileşmesine yarar.  

"Yas çalışması", kişinin, gündelik yaşamına dönmeden önce belli safhalardan geçmesini gerektirir. Bu süreç kaybedilen kişiden ayrılmayı, onsuz bir dünyaya yeniden uyum sağlamaya çalışmayı ve yeni ilişkiler kurmayı içerir. Kaybedilen kişiden ayrılmak bu kişinin unutulması anlamına gelmez ancak yas tutan kişinin duygusal tatmin için başkalarına ihtiyacı vardır. Kişinin yas sürecinde kendisini ihmal etmemesi son derece önemlidir. Yas hem fiziksel hem duygusal olarak son derece yorucu ve güçtür zira yas, sadece sevilen kişinin kaybına dair değil onunla yapılması arzulanan ya da planlanan şeylerin yani geleceğin de kaybına dairdir.

Yas terapisi, sürecin sağlıklı bir şekilde yaşanması için kişiye yardımcı olmayı hedefler ve bireysel yahut grup terapisi şeklinde olabilir. Yas terapisi yas tutma sürecinde meydana gelen tıkanmalarla ve engellenmelerle de ilgilenir. Kaybedilen kişiyle ilgili bitmemiş meseleleri tanımlamaya ve ölümden kaynaklanan başka kayıpları da anlamaya yardımcı olur.

Yas terapisinin amaçları şöyle sıralanabilir:

*Kişiye normal yas süreciyle ilgili bilgi vermek ve kişiyi konuşma yoluyla kaybı çalışmaya teşvik etmek
*Yas tutan kişiye kayba dair duygularını (öfke, suçluluk, kaygı, çaresizlik, üzüntü…) tanımlaması ve ifade etmesi konusunda yardımcı olmak
*Yas tutan kişiye kaybedilen kişiden duygusal olarak ayrılma konusunda yardımcı olmak
*Yas tutan kişiye kendi baş etme yöntemlerini keşfetme konusunda yardımcı olmak
*Kişiye, yas tutmaya dair bireysel farklılıkların olabileceğini anlatmak
*Sürekli desteğin yanı sıra kişi için önemli olan günlerde (doğum günleri, yıldönümleri vb.) özel destek sağlamak
*Kişinin baş etme konusunda yaşadığı problemleri belirlemek ve bu konuda kişiye destek olmak
*Yas terapisinde kayıp, altı temel ödev etrafında çalışılır. Bu ödevler şöyledir:

Kayba dair acı veren değişimleri deneyimleme, ifade etme ve uyum sağlama konusunda beceriler geliştirmek
1-İşe yarar baş etme yolları bulmak
2-Kaybedilen kişiyle devam eden bir ilişki oluşturmak
3-Sağlıklı kalmak ve işlevsel olmaya devam etmek
4-Zedelenen ilişkileri tamir etmek ve yeniden ilişki kurmak
5-Benlik ve dünyaya dair sağlıklı bir farkındalık geliştirmek

OKUMA ÖNERİSİ

Çocuklarda yas

Bu defa sizlere bir e-kitap öneriyoruz. Çocuklarda yas ve travma ile başa çıkmak için anne babalara yardımcı bu kaynak, Türk Psikologlar Derneği tarafından hazırlanmıştır. Linke tıklayarak ulaşabilirsiniz. http://www.psikolog.org.tr/doc/cocuklarda-yas.pdf

 

 

THERAPIAGROUP PSİKOLOJİ&PSİKİYATRİ REHBERİ köşesi Psikiyatrist Dr. Alper Hasanoğlu öncülüğünde; Uzm. Psk. Burcu Gençer, Psk. Ceylan Özge Kunduz, Uzm. Psk. Şencan Taşkale tarafından hazırlanmaktadır.

SORULARINIZ İÇİN: info@therapiagroup.com

Facebook: facebook.com/TherapiaGroup

Twitter: TherapiaGroup

İnternet adresi: www.therapiagroup.com