Sivil anayasa ne demek?

Şu anda yürürlükte olan 82 Anayasası aslında 'anayasa' olmaktan çok 'amayasa' gibi bir şeydi. Vatandaşlara tanıdığı her özgürlüğü 'ama...' diye başlayan bir hükümle sınırlamayı ilke edinmişti.

Şu anda yürürlükte olan 82 Anayasası aslında 'anayasa' olmaktan çok 'amayasa' gibi bir şeydi. Vatandaşlara tanıdığı her özgürlüğü 'ama...' diye başlayan bir hükümle sınırlamayı ilke edinmişti. İsmet Berkan dünkü yazısında bu eğilimin yeni anayasa taslağında da geçerli olduğundan yakınıyordu. Alışmışız bir kere... 'Matbuat kanun dairesinde serbesttir...' diyen biz değil miyiz? RTÜK'ün Kanaltürk'e verdiği garip gerekçeli cezaya bakın, hâlâ o eski kafa yürürlükte demek ki.
Yalnız 'sivil anayasa' sözüyle ne denmek istediğini pek anlayamadım. 'Özgürlükçü anayasa' demek istiyorlar sanırım. Ama unutmayalım ki siviller tarafından yapılan her anayasa özgürlükçü olmayabilir. Hitler, Stalin, Mao.. ve daha nice diktatör sivildi. Ve askerler tarafından yapılan her anayasa da otoriter olmayabilir. Askerlerin yaptığı 61 Anayasası şimdiye kadar Türkiye'de gördüğümüz en demokratik anayasaydı. Öyle ki, 12 Eylül döneminde General Evren, "27 Mayıs Anayasası bize çok bol geliyor" diye yakınmıştı!
Sonra giysiyi daraltacağım derken perişan etmişlerdi.
12 Eylül Anayasası'nın değiştirilmesi gerektiğine inanan geniş bir kitle oldu. (Bu Anayasa'nın yüzde 92.5 gibi yüksek bir halk oyuyla kabul edilmesine rağmen!) Şimdi bu kitle AKP'ye karşı olsa bile salt bu nedenle "Hayır, Anayasa değişmesin" diyemeyecek.
Ama öte yandan takiye sanığı AKP'nin yeni bir anayasa yapmak için ortaya çıkmasını da kuşku ile karşılayacakları ortada. Şimdiden başlayan tartışmaların zamanla sertleşmesi mümkün.
Demokratik bir siyasal yapının işlemesi için iyi bir anayasa elbette önemlidir. Fakat, en azından anayasa kadar önemli olan bir husus, siyasal kültürdür. En sıradan muhalefeti bile vatana ihanet olarak gören bir iktidar varsa, savcılar her cümlenin altında kötü bir niyet arıyorsa, otoriter bir kültür egemense, insanlar birbirine güvenmiyorsa, liderler uzlaşamıyorsa... Hangi anayasayı yaparsanız yapın, sonu iyi olmayacaktır.
Türkiye'de demokratik kültür yavaş yavaş da olsa yayılıyor. 'Sivil değil' diye küçümsenen 27 Mayıs Anayasası'nın sağladığı özgürlük ortamının bunda büyük bir payı oldu. 'Sol' o Anayasa ile meşruluk kazandı, farklı görüşler (Milli Nizam Partisi, Milli Selamet Partisi, Türkiye İşçi Partisi, MHP...) o dönemde örgütlenebildi.
Ama gene de askerlerin 27 Mayıs müdahalesi yarardan çok zarar getirmiştir derim. Zira 27 Mayıs, 12 Mart'ın ve 12 Eylül'ün de ebeliğini yapmıştır. 27 Mayıs askeri darbesi olmasaydı, büyük ihtimalle CHP iktidara gelecek ve 27 Mayıs'ın getirdiği özgürlükleri kalıcı bir biçimde getirecekti. Siyasal kurumların sürekliliği sekteye uğramayacaktı. 27 Mayıs darbesiyle getirilen yenliklerin çoğu zaten CHP'nin programında olan şeylerdi.