Dış ticaretteki iyileşme duruldu

Altın etkisi ortadan kalktıkça, hem dış ticaret, hem de ödemeler dengesi sayıları maskesiz biçimde görülmeye başlanıyor

Dış ticaret verilerinde 2012’ye damgasını vuran altın etkisi giderek azalıyor. Çünkü İran’ın, ödeme sistemleri üzerine getirilen kısıtlama nedeniyle Türkiye’ye sattığı doğal gaz ve ham petrol bedellerini altın satın alarak ülkesine taşıması, dış ticaret verilerini maskelemişti. Dün yayımlanan dış ticaret verilerine göre, Türkiye’nin net altın dış ticareti negatife döndü. Yani Ocak ayında Türkiye, altında küçük bir miktarda da olsa net ithalatçı pozisyonuna geçti.
Ocak ayında son bir yıllık dönem olarak bakılırsa dış ticaret açığı 84.1 milyar dolara gelirken, net altın ticareti dışarıda bırakılarak bakıldığında dış ticaret açığı 91.7 milyar doları gösteriyor. Kabaca 7.5 milyar dolarlık fark, son bir yıllık net altın ihracatını gösteriyor.
İran, ağırlıkla 2012’de Türkiye’den alacaklı olduğu enerji bedellerini Türkiye’de altın satın alarak ülkesine gönderirken, bu altınlar ihracat olarak gümrük kapılarından geçti. Oysa bu altınların ihracat bedelleri ülkeye girmedi. Sonuçta altınlar, bir ödeme aracı işlevi gördü.
Ödemeler dengesine yansıması ise ilginç. Bu ihracatın bedelleri ülkeye girmemesine karşın, cari dengeye ihracat olarak pozitif katkı yaptı. İhracat yaptık, ama para girişi olmadı. Nihai olarak bakıldığında, zaten Türkiye’ye ithal edilen enerji bedeli idi, bu bedeller içinde altınla ödenmiş oldu. Aslında nakit ödeme, altınların Türkiye’ye ithalatında yapılmıştı. Enerji bedeli karşılığı dövizler altına çevrilmiş, bunlar da mal gibi İran’a taşınmıştı.
Altınların ithalatı 2011’de, ihracat gibi İran’a sevkiyatı 2012’de yapıldığından, bu zaman kaymasının özellikle ödemeler dengesine yansıması da farklılaştı. Bu durum, ödemeler dengesindeki net hata noksan kaleminde pozitif bakiyeden sıfıra doğru hareket yarattı.

Net Hata ve Noksan- Net Altın İhracatı (Son 12 aylık, milyon dolar)

 

NHN

Net Altın İhracatı

Ara.11

11,560

-3,284

Haz.12

7,010

44

Ara.12

4,022

7,798

Kaynak: TCMB, TÜİK

 

 

 

2011’de İran’dan yapılan enerji ithalat bedelleri çıkmıyor, bunlarla altın ithalatı yapılıyor. Çıkmayan enerji ithalat bedeli, ‘bir yerlerden para gelmiş gibi’ NHN’a yansıdığı için, bu kalemi artırıcı etki yaptığı görülüyor. 2012’de ise yüklü altın ihracatı yapılıyor, ama karşılığı döviz gelmediğinden NHN küçülüyor.
Sonuçta, ne 2011’de dış ticaret açığı bu kadar yüksekti, ne de 2012’deki o kadar küçüktü. Şimdi altın etkisi ortadan kalktıkça, hem dış ticaret, hem de ödemeler dengesi sayıları maskesiz biçimde görülmeye başlanıyor.
Böyle bakınca, altın dahil dış açıktaki iyileşmenin sona yaklaştığı, altın hariç dış ticaret dengesinde ise ağır bir iyileşmenin sürdüğü görülüyor: