Fed politikasına bir Türk iktisatçının katkısı var

Evans Kuralı olarak adlandırılan politika, Dr. Refet Gürkaynak ve arkadaşlarının geliştirdikleri yöntemle işlerliği kanıtlanan model üzerinden yol aldı.

Amerikan Merkez Bankası (Fed), geçtiğimiz hafta yeni bir para politikası uygulamasına başladı. Para politikasında ‘koşullu’ bir dönem başlattı. Politika faizi; enflasyon yüzde 2,5’i aşmadığı sürece, işsizlik oranı yüzde 6,5’in altına düşene kadar sıfır seviyesinde kalacak.

Bu çağ değiştiren politikaya ve karara giden yolu döşeyenler arasında, çok önemli katkısıyla bir Türk iktisatçı var; Bilkent Üniversitesi’nden Dr. Refet Gürkaynak!

Bu yeni politikayı uygulama fikrini ortaya atan Chicago Fed Başkanı Charles Evans. Ama bir önceki basamakta ise 2003’te ortaya çıkan kuramsal düşüncenin testini yapıp etkisini kanıtlayarak hem literatüre hem de Evans’a yol açan Dr. Refet Gürkaynak ve beraberindeki diğer iki uluslararası iktisatçı var.

Malum, 2008 krizinden sonra faizler ABD’de sıfıra yakın bir yere, yüzde 0,25’e indirildi. 2011 Ağustos ayından bu yana Fed, sıfıra indirilmiş faiz seviyesinin ne kadar süre ile orada kalacağına dair ‘ileri dönük kılavuzluk’ (forward guidance) yapmaya da başladı. Fed’in karar alıcı Açık Piyasa Komitesi (FOMC) üyelerinin faizlerin ne zaman arttırılabileceğine dair görüşleri kamuoyu ile paylaşılmaya başlandı. En son açıklanan tabloda, komite üyelerinin ağırlığı 2015 yılını işaret ediyordu.

Bu politikada bir adım daha ileri gidildi, faizlere ilişkin ekonomik birimlere ve kamuoyuna sunulan kılavuzluk, somut bir şartlılığa bağlandı; işsizlik yüzde 6,5’e düşene kadar faizler sıfırda kalacaktı.

Bu politikanın temeli, IMF’den Gauti Eggertsson ile Princeton Üniversitesi’nden Michael Woodford’un 2003 yılında birlikte yazdıkları bir makaleydi. Ekonomistler Eggertsson ve Woodford, sıfır sınırına dayanmış bir para politikasının deflasyonla mücadelede etkili olabilmesinin yolunun, ileriye dönük bir kılavuzlukla olabileceğini oluşturdukları modelle savundular. Merkez bankaları ileri dönük bir taahhütte bulunurlarsa sıfır faiz sınırına karşın politika işleyecekti. Bu durum piyasa verileri ile test edilmemişti.

İleriye dönük kılavuzluk

İşte bu modelin işlediğini kanıtlayan da Gürkaynak ve beraberindeki iki iktisatçı (Brian Sack ve Eric Swanson) oldu. Gürkaynak ve diğerleri, Fed’in uygulamada herhangi bir bulunduğu zaman bunun uzun vadeli faizler üzerinde etkili olduğunu, bu taahhüdün adresi olan piyasada işlediğini geliştirdikleri yöntemle gösterdiler.

Para politikasında ‘ileriye dönük kılavuzluk’ çalışıyordu. Gürkaynak ve arkadaşlarının 2005’teki makaleleri ile bunu kanıtlaması, bugünkü politikalara kapı açtı. Hem Ağustos 2011-Aralık 2012 arasındaki uygulama hem de Chicago Fed Başkanı Charles Evans’ın geliştirdiği işsizlik oranına bağlanmış kılavuzluk, Gürkaynak ve arkadaşlarının modeli kanıtlaması üzerinden yol aldı. Onların yöntemini kullandı.

Bu günlerde “Evans Kuralı” olarak adlandırılan politikaya dair makale, Charles Evans tarafından hazırlanıp mart ayında Brookings Enstitüsü’nde sunuldu. Orada bulunup tartışanlar arasında, bu makalede kendisine bolca atıf yapılan Refet Gürkaynak da vardı!

Gürkaynak, Fed’in son politikasının işe yarayacağını düşünüyor; “Bu işe yarayacaktır. Şu anda olan, çok düşük talep nedeniyle enflasyonun hedefin altında olduğu, altında kalmaya devam etmesinin beklendiği bir ortamda Fed’in işsizlik hedeflemesi yapmaya başlaması. Bunun aslında merkez bankası politikası olmaması gerekir. Ancak eğer işi mecburiyetten merkez bankası yapıyorsa şimdi doğru politika çerçevesi ile yapıyor. Enflasyon hedeflemesinin enflasyonu hedefe getirmeye yaradığı nedenle işsizlik hedeflemesi de işsizliği düşürmeye yarayacaktır. Artık işsizliği düşürmek için faizin sıfırda altı ay daha mı, iki yıl daha mı kalacağına ilişkin söz vermenin gerektiğini bilmek zorunda değiliz. İşsizlik düşene kadar faizin sıfırda kalacağı zamanın uzayacağını biliyoruz. Bu tutarlı bir politika çerçevesi içinde yapılan, güvenilir para politikası” diyor. Ama ekliyor: “Bu işin merkez bankası eliyle yapılmaması gerektiğine dair görüşüm baki, ancak iş Fed’in kucağında kaldıysa Fed artık bunu doğru şekilde yapıyor.”