TÜİK Reuters'ı kutlamalı

Başka yerde aramayalım. Hata TÜİK'in kendi bahçesindedir.

Hayatınızda hiç Türkiye İstatistik Kurumu’nun web sitesine girip haber okumamış, veri indirmemişseniz resmi açıklamalar ve komplo kuramlarının peşine takılıp gidebilirsiniz.
Pazartesi günü, saat 10.00’da açıklanması beklenen enflasyon verileri, beklenen zamandan 17 dakika önce Reuters tarafından açıklandı. Enflasyon beklenenden çok düşük çıkmıştı. Faizler düştü, borsa çıktı.
TÜİK bir veriyi şöyle açıklıyor: Verilerin tamamı (Excel dosyaları) ve haber bülteni hazırlanıp ilgili verinin bulunduğu alt sayfaya yerleştiriliyor, açıklama saati geldiğinde ise haber bülteni ana sayfaya yerleştirilerek yayımlanıyor. Tam açıklama saatinde ise her iki sayfa, TÜİK deyimi ile ‘serbest bırakılıyor’.
Pazartesi günü, olan şu: Veriler 17 dakika önce ilgili kategorideki alt sayfada erişilebilir halde duruyor; ana sayfaya bakarak haber bülteninin saat 10’da yerleştirilmesini bekliyor olsanız da, alt kategoride yerleştirilen veriler her isteyen tarafından görülebilir, erişilebilir hale gelmiş. Reuters da erişilebilir verileri yayımlıyor. Bundan sonra da tartışma başlıyor; kim sızdırdı? Nasıl yayımlandı? Neden yayımlandı?
TÜİK’in salı günü yaptığı yazılı açıklamadan bu durum apaçık anlaşılıyor. Bir de kullanıcı olarak biliyorum ki bu mümkün. Bu hali ile ne TÜİK tarafından bilerek bir bilgi sızdırmasından, ne de Reuters’ın ‘hacker tekniği’ ya da ‘robot kullanımından’ söz edilebilir. Uzunca bir süredir ihmal edilen bir TÜİK fotoğrafının ortaya çıkmasıdır; altyapısının kötü oluşundan, eğitimli ve yeterli personel olmamasına uzanan.
Ancak salı günü TÜİK açıklamasında “verinin erken serbest bırakılmasının sebebinin; ilgili istatistik tablolarının bir kısmının saat 10.00’da yayımlanmasını sağlamak amacıyla yukarıda ifade edilen prosedür dışında verinin erken yüklenmesi ve serbest bırakılması olduğu belirlenmiştir” denilirken, çarşamba günü Anadolu Ajansı’na verdiği söyleşide başkan Birol Aydemir; “Biz veriyi 10.00’da yayımladık. Enflasyon verilerini biz erken açıklamadık. Reuters, kendisi bir program kullanarak bizim yayımlamadığımız veriyi alıp kullandı. Bizim inisiyatifimiz, irademiz dışında etik kurallara da uymayacak bir şekilde Reuters kendi robot programını kullanarak istatistiki tablolardaki değişikliklerden rakamları aldı ve kullandı. Bunu etik bulmuyorum” diyordu. “Erken serbest bıraktık” söylemi “Reuters robot kullandı” biçimine dönmüş.
Oysa başkan Aydemir dikkate almalı ki; kamuya açık biçimde, herkesin erişimine açık bir halde web sitenize yerleştirdiğiniz her bir sayı bir açıklamadır. İlle de önüne bir metin, basın bülteni koymanız gerekmiyor. Örnek mi? İşte İran’a yapılan altın ihracatı. Verilerin hepsi TÜİK tarafından ‘açıklandı’! Kimse haber bülteni ile öğrenmedi. Verilere erişmeyi, okumayı bilenler çözdü ne olduğunu.
TÜİK keşke salı günkü açıklamadaki yerde kalsa idi. Reuters’a suçlama yapmak yerine tersine kutlamak gerekir; birincisi, açıklama saatinden önce isteyen herkes için erişilebilir hale gelen ve olasılıkla kimilerince kazanç elde etmek amacıyla kullanılabilecek bir bilgiyi duyurarak kamuoyuna mal etmiştir. Habere ilişkin ‘asimetriyi’ ortadan kaldırmıştır. İkincisi de bugün tartıştığımız bir sistematik açığı bilinir hale getirmiştir. Düzeltilmesi için su yüzüne çıkmasına aracı olmuştur. Haberci etiği açısından doğrusu, erişilebilir hale gelen bilginin servise konulmasıdır.
Başka yerde aramayalım. Hata TÜİK’in kendi bahçesindedir.
Not: Bu yazıyı yazdıktan sonra Reuters sözcüsünden gelen açıklama da şöyle: “Reuters, TÜİK’in internet sitesinde yer alan ve kamuya açık olmayan hiçbir bilgiye ulaşmamıştır. Reuters, TÜİK’in internet sitesindeki güvenliği ya da başka koruma önlemlerini aşmak için hiçbir özel yöntem kullanmamıştır. Bunun aksini iddia eden her türlü suçlamayı reddediyoruz.”