Yatırımlara güçlü bir teşvik dopingi

Teşvikler oluşturulurken mevcut zayıflıkların düşünüldüğü, seçici hedeflerin gözetildiği anlaşılıyor.

Başbakan Erdoğan’ın dün açıkladığı yeni teşvik sistemi, genel olarak bakıldığında özel kesime sağlanan güçlü bir ‘yatırım dopingi’ izlenimi bırakıyor. Daha ayrıntılı hali bugün Ekonomi Bakanı Zafer Çağlayan tarafından açıklandığında daha netleşecek. Ancak genel çerçevesiyle; temel hedefleri olan ve bu hedeflere yönelik olarak belirlenen 4 gruba ayrılan teşvik sisteminde, bu gruplar arasında çapraz teşvik geçişlerinin olduğu da gözleniyor. Ekonomideki temel zayıflıklara dönük kapsamlı bir teşvik modeli olduğu söylenebilir.
Sabit değil dinamik bir yapıda güncelleneceği açıklanan ve gelişmişlik kriterine göre sıralanan bölgeler ve bunların içinde yer alan iller listesi yenilenmiş. 61 kalemden oluşan kritere göre belirlenen gelişmişlik kriteri uygulaması ve bunun güncellenecek olması çok yerinde.
Genel teşvikler, bölgesel teşvikler, büyük ölçekli yatırım teşviklerine Başbakan Erdoğan tarafından stratejik teşvikler eklendi. 

Ara malı üretimine teşvik
Bu 4 teşvik grubunun farklı hedeflere yönelik olduğu da Başbakan Erdoğan tarafından anlatıldı. Örneğin cari açığın kontrol altına alınması amacıyla, bugün ithal edilen birçok ara malının yurtiçinde üretiminin teşviki, stratejik teşvik grubunda yer alıyor. Bu tür yatırımların, nerede yapılırsa yapılsın 5. bölgede yapılıyormuş gibi teşviklerden yararlanacağı açıklandı.
Teşvikler içindeki geçişler de iyi düşünülmüş. Yatırımcılar, vergi indirimi desteğini yatırım döneminde tüm faaliyetlerinden elde ettiği kazançlarına da uygulayabilecek. Örneğin 5. bölgede yatırım yapan, 2. bölgede yatırımları olan bir girişimci, 2. bölgedeki faaliyetleri için de 5. bölge teşviklerinden yararlanacak. Yatırıma katkı oranının yüzde 80’ini 2. bölgede elde ettiği kazancın vergisinden düşebilecek.
Teşvikler oluşturulurken mevcut zayıflıkların düşünüldüğü, seçici hedeflerin gözetildiği anlaşılıyor. Eğitim ve sağlık sektörlerinde sağlanan teşvikler buna örnek. Örneğin onkolojik tedavide kullanılan ilaçların üretimine teşvik veriliyor. Biyoteknolojik ve onkolojik ilaçlar, kan ürünleri üretimine yönelik yatırımlar, yatırım yeri dikkate alınmadan 5. bölge desteklerinden yararlanacak. Böylelikle bütçede, sosyal güvenlik ve sağlık harcamalarına da uzun vadeli bir maliyet desteği sağlanabilecek. 

Eğitim ve sağlığa teşvik
En az gelişmiş olan 6. bölgeye sağlanan istihdam odaklı teşvikler de kayda değer. İşgücü maliyetlerinin 6. bölgede yatırım yapacak girişimcilere neredeyse yarı yarıya olacağı anlaşılıyor. Bunların 10 yıl süreli olması da çok yerinde.
Yapısal zafiyetlere dönük teşviklerden biri de özel kesimce yapılacak olan ilk, orta ve lise eğitim yatırımlarına sağlanan güçlü teşvikler. Eğitim yatırımları nerede yapılırsa yapılsın, 5. bölge desteklerinden yararlanması sağlanıyor. Demiryolu ve denizyolu taşımacılığına dönük yatırımların da bu gruba konulması çok olumlu görünüyor.
Bu teşviklerle yapısal eksikliklerin yatırımlarla doldurulması, üretimde gönüllü bir ithal ikamesinin sağlanması hedefleniyor. Vergi indirimleri, muafiyetler, istisnalar ve sosyal güvenlik primi destekleri yapılarak kamu desteği verilecek. Bunların hangisinin ne kadar süre için verileceğini henüz tam olarak bilmiyoruz. Bildiğimiz, yatırımın büyüklüğüne göre destekten yararlanma süresinin de değişeceği biçiminde.
Ama şunu unutmayalım; teşvikler orta vade için iyi ve olumlu, ancak reform yapmadan uzun vadeli çözüme yakın duramayız.