AB ile Türkiye arasına Darfur girdi

AB ile Türkiye arasına Darfur girdi
AB ile Türkiye arasına Darfur girdi

Geçen yıl Beşir adına kapşonlu yardımcısı Anıtkabir defterini imzaladı. FOTOĞRAF: AA

AB, İKÖ'ye bağlı İSEDAK toplantısı için Türkiye'ye gelecek Sudan lideri El Beşir'e yönelik davetin gözden geçirilmesi çağrısı yaptı. Kimileri bunu 'uyarı', kimileri 'nota' sayarken, Ankara, 'İKÖ üyesi ülke liderleri zaten doğal davetli' yanıtı verdi. Gül nota iddiasına, 'Onlar ne karışırmış ki' diye çıkıştı
Haber: HİLAL KÖYLÜ / Arşivi

ANKARA - Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin (UCM) Darfur’daki olaylar nedeniyle savaş suçu ve insanlığa karşı suç işlediği gerekçesiyle martta hakkında tutuklama kararı çıkartığı Sudan Devlet Başkanı Ömer el Beşir’in İSEDAK toplantısı için Türkiye’ye yapacağı ziyaret AB ile Ankara’nın restleşmesine yol açtı. AB, sert diplomatik uyarıyla Türkiye’den ‘Beşir’in davet edilmesi kararını gözden geçirmesini’ istedi. Önce konuyla ilgili “Özel bir toplantı için geliyor, AB’yi ilgilendirmez” tepkisini veren Cumhurbaşkanı Abdullah Gül ardından AB’nin Türkiye’ye ‘nota verdiği’ iddiaları anımsatılınca, “Onlar ne karışırmış ki! Kim kime nota veriyormuş!” diye çıkıştı.

Gözden geçirilecek davet var mı?
Geçen yıl Ankara’da 21 pare top atışıyla karşılanan Beşir’in UCM’nin tutuklama kararı sonra İstanbul ziyareti tansiyon yükseltti. İnsan hakları örgütlerinin yer aldığı Uluslararası Ceza Mahkemesi Koalisyonu’nun ‘Beşir’i Türkiye’ye almayın’ çağrısına AB de destek verdi. Dönem başkanı İsveç’in Ankara Maslahatgüzarı Urban Andersson, 27 üye adına Beşir hakkında Türkiye’nin UCM’nin kararına göre hareket ederek AB politikilarına uyum göstermesini isteyen bir yazıyı Dışişleri’ne iletti. Reuters yazıda ‘AB Türkiye’yi İslam Konferansı Örgütü toplantısına katılması için Beşir’e yapılan daveti gözden geçirmeye çağırıyor’ denildiğini aktardı. İsveçli yetkililer, Türkiye’nin Beşir’i İstanbul’a geldiği anda tutuklaması gerektiğini savunarak “Türkiye’nin her türlü uygulaması not edilecek. Bir savaş suçlusunun Türkiye’de ağırlanacak olması, AB adına çok üzücü” dedi. Bir AB diplomatı da Türkiy isteklerini ciddiye almazsa konunun aralıkta liderler zirvesine taşınacağını söyledi. 
Gül ise, Elazığ’da ‘AB’nin nota verdiğine’ dair soru üzerine “Onlar ne karışırmış ki. Kim kime nota veriyormuş. Bölgesel bir toplantı. İslam Konferansı Örgütü (İKÖ)  çerçevesinde yapılan bir toplantı bu. İkili bir ziyaret değil. Bunlar çok taraflı ziyaretler, milletlerarası bir örgütün üyeleri olarak herkes ziyaret ediyor. Herkesin böyle görmesi gerekir” yanıtını verdi. 

Nota mı uyarı mı tartışması
Dışişleri yetkilileri “Türkiye UCM’ye taraf olmadığı için tutuklama kararının Ankara için bağlayıcılığı yok” anımsatması yaptı. AB’nin nota mı, yoksa uyarı mı gönderdiği konusunda kafa karışıklığı yaşanırken Dışişleri Sözcüsü Burak Özügergin, “İsveç maslahatgüzarının bir girişim yaptığı doğru. Ancak nota sözkonusu değil. Pozisyonlarını iletmişlerdir. Tutumumuz da belli olmakla birlikte cevabımız üzerinde çalışıyoruz” izahatı getirdi.
Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu da protestonun sözkonusu olmadığını belirtti. Uluslararası toplantılarda ev sahibi ülkenin söz konusu örgütün kurallarına göre hareket ettiğini, üyelere davet gerekmediğini anımsatan Davutoğlu, Beşir için de aynısının geçerli olduğunu vurguladı. Beşir, geçen yıl Ankara’ya gelmiş, bir danışmanının Anıtkabir’de kapşonu ile özel defteri imzalaması tepki çekmişti. Beşir daha sonra Afrika zirvesinde İstanbul’da Gül ve hükümet tarafından ağırlanmıştı.
UCM Koalisyonu da ‘Davos’ta Gazze’de çocukları öldürenleri alkışlamanın insanlık suçu olduğunu ifade eden bir başbakanın Darfur’da  hesap vermekten kaçan birine ev sahipliği yapması kabul edilemez’ dedi. ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilisi Philip Gordon ise toplantıya katılacaklara  karar vermenin ABD’ye düşmeyeceğini belirtirken, “Umudumuz, Türkiye’nin Sudan’a vereceği mesajın, ABD ve AB ile tutarlı olması” uyarısı yaptı. 

Darfur’da ne olmuştu?
Darfur’daki çatışmaların temelinde çölleşme ve nüfus artışı yatıyor. Hayvan otlatamak için aşağılara inen göçebe Araplar ile siyah çiftçiler arasında toprak kavgası yaşanıyor. 2003’te Sudan yönetimini üzerlerine milis göndermekle suçlayan Sudan Kurtuluş Hareketi (SLM) ile Adalet ve Eşitlik Hareketi (JEM) isyan ederek çatışmaları başlattı.  BM’ye göre 300 bin kişi öldü ve 2.5 milyon mülteci var.