ABD ile İran 30 yıl sonra 'baş başa'

ABD ile İran 30 yıl sonra 'baş başa'
ABD ile İran 30 yıl sonra 'baş başa'

Celili, Solana?ya nükleer haklardan vazgeçmeyeceklerini söyledi. Medvedev ile görüşen Kouchner, Tahran?ın araştırma reaktörüne zenginleştirilmiş uranyum satmaya olumlu baktıklarını duyurdu. FOTOĞRAFLAR: AFP

Cenevre'de dün başlayan İran ile 5+1 grubunun nükleer müzakereleri, ABD ile İran'ın temsilcilerinin son 30 yıldaki ilk baş başa görüşmesine vesile oldu. Fransa, İran'a uranyum satmaya yeşil ışık yaktı

CENEVRE - İran ile BM Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesi (ABD, Britanya, Fransa, Rusya, Çin) ve Almanya’nın oluşturduğu 5+1 grubu arasındaki müzakereler dün İsviçre’de Cenevre Gölü’ne bakan 18. yüzyıldan kalma bir villada başlarken, ümit vaat eden gelişmeler yaşandı. ABD yetkilileri, ilk oturuma verilen arada Amerikan heyetine başkanlık eden Dışişleri Bakan Yardımcısı Edward Burns ile İran heyetine başkanlık eden baş nükleer müzakereci Said Celili’nin baş başa görüştüğünü duyurdu. 1979’dan beri diplomatik ilişkisi bulunmayan iki ülke arasında 30 yılın en üst düzey teması gerçekleşirken, taraflar görüşmenin ‘iyi ve verimli’ geçtiğini söyledi. Fransa da, İran Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinecad’ın ‘Bize zenginleştirilmiş uranyum satın’ önerisine yeşil ışık yakarak, pazarlık kapısını açtı. İran heyetinden bir yetkili, “Müzakerelerin başarılı olmasını ve ortama mantığın hâkim olmasını istiyoruz” dedi. 

Yeni tesisi Baradey denetleyecek
Toplantı, İran’ın Kum’daki ikinci uranyum zenginleştirme tesisinin ortaya çıkmasına ABD, Britanya ve Fransa liderlerinin sert tepki göstermesinden bir hafta sonra düzenlendi. Batı ve yaptırımların işe yaramaz olduğu görüşündeki Rusya ile Çin de ikinci tesisin Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (UEAEK) denetimine açılması için bastırırken, dünkü görüşmenin ardından, toplantıya başkanlık eden  AB Yüksek Temsilcisi Javier Solana, Tahran’ın tesisi birkaç hafta içinde UAEK denetimine açmayı taahhüt ettiğini açıklarken, UAEK da  kurumun başındaki Muhammed El Baradey’in ‘çok yakında’ İran’ı ziyaret edeceğini duyurdu.  
Amerikalı yetkililer görüşmeye İran’ın gizli nükleer silah yapmadığına dair kendilerini ikna etmesi gerektiği, İranlı yetkililer ise uranyum zenginleştirmenin ulusal hakları olduğu, bunu pazarlık konusu yapmayacakları şiarıyla gitti. Sürecin sahte olmasına, oyalamaya dönmesine izin vermeyeceklerini söyleyen ABD’li yetkililer, toplantının selameti için masaya yaptırım tehdidi koymayacaklarını, ama müzakerelerin başarısızlığı ihtimaline karşı yeni yaptırım hazırlığı da yaptıklarını belirtti.  ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton görüşmelerin ‘verimli’ geçtiğini belirtse de “Laf olsun diye  konuşmuyoruz. Bunlar meyve vermeli” yorumu yaptı.
Toplantıda, İran’ın nükleer enerji programından söz edip “İslami Cumhuriyet mutlak nükleer haklarından asla vazgeçmeyecektir” vurgusu yapan Celili, küresel nükleer silahsızlanma talebini tekrarladı. Taraflar ekim sonuna kadar tekrar buluşmak için sözleşti.
Britanya, Fransa ve Almanya İran’a uranyum zenginleştirmeyi durdurması karşılığı siyasi ve ekonomik teşvik paketi sunma önerilerinin geçerli olduğunu belirtti.
Moskova’da Rus yönetimiyle görüşen Fransa Dışişleri Bakanı Bernard Kouchner, İran’ın Tahran’daki araştırma reaktörü için zenginleştirilmiş uranyumu bir başka ülkeden satın alma önerisine olumlu baktıklarını duyurdu. Nükleer enerji sanayiinin en güçlü olduğu ülkeler konumundaki Rusya ve Fransa, İran’a uranyum temin edebilir. Rus Devlet Başkanı Dimitri Medvedev ile de görüşen Kouchner, yaptırım fanatiği olmadığını, ama seçenek olarak kalması gerektiğini, Cenevre’de ise İran’a iyi niyetini gösterme fırsatı tanıdıklarını söyledi. (Dış Haberler)