BM Genel Kurulu çok önemli bir virajdan, Obama da liderlik sınavından geçiyor

BM Genel Kurulu çok önemli bir virajdan, Obama da liderlik sınavından geçiyor
BM Genel Kurulu çok önemli bir virajdan, Obama da liderlik sınavından geçiyor

Rus ve Çin lideriyle görüşecek ABD Başkanı?nın programında İran lideri yok. FOTOĞRAF: AP

Obama ilk kez bir ABD Başkanı'nın toplayacağı BM Güvenlik Konseyi'nde nükleer silahsızlanma kararı çıkarmaya çalışacak; bu zirveye Erdoğan ile Kaddafi de katılacak. Erdoğan BM Genel Sekreteri ve 20 liderle görüşecek

NEW YORK - Bu hafta New York’ta başlayacak 64. dönem BM Genel Kurulu çalışmaları, ABD Başkanı Barack Obama’nın Rusya’ya jest olarak Doğu Avrupa’ya füze kalkanı konuşlandırma planını rafa kaldırması ve İran ile masaya oturmaya hazırlanmasının ışığında, çok önemli konuşma, toplantı ve temaslara sahne olacak. BM’de gözler Obama, İran Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinecad ve Rus Devlet Başkanı Dimitri Medvedev’in vereceği mesajlarla İsrail’i yakından alakadar eden nükleer silahsızlanmaya odaklı iki önemli toplantıda olacak. Türkiye’yi Başbakan Tayyip Erdoğan, Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu, Devlet Bakanı Ali Babacan, Başmüzakereci Egemen Bağış, Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’n yer aldığı bir heyet temsil edilecek.

İsrail tasarı kapsamında
Yarın BM Genel Sekreteri Ban Ki-mun’un başkanlığında gün boyu sürecek iklim değişikliği konferansı düzenlenecek. Bu konferansa katılacak 192 ülke yetkilisi arasında Erdoğan da var. Çarşamba günü BM kürsüsünden Obama, Brezilya Devlet Başkanı Lula da Silva, Libya lideri Muammer Kaddafi, Medvedev ve Ahmedinecad konuşacak. Perşembe günü Obama nükleer silahsızlanmayla ilgili karar çıkarmaya çalışacağı BM Güvenlik Konseyi zirvesine başkanlık edecek. İlk kez bir ABD Başkanı’nın liderlik edeceği Güvenlik Konseyi zirvesine Erdoğan ile Kaddafi de katılacak. Obama yönetiminin Konsey’e sunduğu tüm ülkeleri nükleer silahlardan tümüyle arındırılmış dünya hedefi için işbirliğine çağıran tasarının ana hatları şöyle: 

1)
Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Anlaşması’na (NPT) taraf ülkeler yükümlülüklerine tam anlamıyla uymalı, anlaşmaya imza atmayanlar da acilen imzalamalı.  

2) Tüm ülkeler nükleer silahların azaltılması ve silahsızlanmada etkin önlemler alınması müzakerelerinde iyi niyetle yer almalı ve katı uluslararası kontrol altında genel ve tam bir silahsızlanma anlaşması hazırlanması yolunda çaba sarf etmeli. 

3) Tüm ülkeler her türlü nükleer denemeden imtina etmeli ve Nükleer Denemelerin Yasaklanması Uluslararası Anlaşması’na (CTBT) katılmalı. 

BM Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesinin (ABD, Britanya, Fransa, Rusya, Çin) nükleer silahları var. Bunlar bugüne dek NPT’nin nükleer silahların yok edilmesi şartını yerine getirmekten geri durdu. NPT’yi imzalayan 189 ülke arasında İran da var. İmzalamayanlar ise, Ortadoğu’nun nükleer silah sahibi tek ülkesi olan, ama bunu resmen açıklamayan, dolayısıla Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu denetimlerine tabi olamayan İsrail ve atom bombasına sahip düşman kardeşler Hindistan ile Pakistan. Kuzey Kore de, Bush yönetimi tarafından şer eksenine alınınca 2003’te anlaşmadan ayrılıp üç atom bombası denemesi yaptı. Dolayısıyla tasarı kararlaşırsa, en çok dokunacağı ülkelerden biri İsrail olacak. Yine perşembe günü BM, ABD, AB ve Rusya’nın oluşturduğu Ortadoğu Dörtlüsü bakanlar düzeyinde toplanacak. Cuma günü Ahmedinecad basın toplantısı düzenleyecek ve 1996’dan beri 181 ülke tarafından imzalanıp bunların 149’unda onaylanan CTBT’nin yürürlüğe girmesini amaçlayan konferans düzenlenecek. Bunun için ABD ve Çin gibi dokuz ülkenin daha onayı gerek.

Erdoğan’ın günü perşembe
Öte yandan perşembe günü Genel Kurul’da konuşma yapması sonrası G20 zirvesi için Pittsburgh’a geçecek, cuma günü tekrar New York’a dönecek Erdoğan’ın BM Genel Sekreteri ve 20 ülkenin lideriyle ikili görüşmeler gerçekleştirmesi ve bir dizi konuşma yapması bekleniyor. (afp, aa)