Bush ve ABD Kongresi Dalay Lama ile Çin'i çileden çıkardı

Yarım yüzyıldan fazladır Çin işgali altındaki Budist Tibet'in özgürlüğü için mücadele veren sürgündeki 'devlet başkanı' ve ruhani lider Dalay Lama'nın...

PEKİN - Yarım yüzyıldan fazladır Çin işgali altındaki Budist Tibet'in özgürlüğü için mücadele veren sürgündeki 'devlet başkanı' ve ruhani lider Dalay Lama'nın, ABD Başkanı George W. Bush tarafından Beyaz Saray'da ağırlanması, Kongre tarafından da sivillere verilen en üst düzeyde liyakatı ifade eden 'altın madalya' ile ödüllendirilmesi, Washington'ın 21. yüzyılda küresel rakibi Çin'i adeta çileden çıkardı. Pekin 'İlişkiler ciddi zedelenir' uyarısı eşliğinde bu hafta BM'nin İran'la ilgili nükleer krize dair yapacağı Berlin'deki toplantıyı bloke etti.
Çin'de beş yılda bir düzenlenen Halk Kongresi toplanmışken, Bush, Pekin'in 'ayrılıkçı' gördüğü Dalay Lama'yı 2001'den beri üçüncü kez Beyaz Saray'daki rezidansında ağırladı. Kabulün saati önceden açıklanmayarak ve Bush'un resmi çalışma mekânı Oval Ofis'te yapılmayarak öneminin azaltılmasının Pekin'i yatıştıracağı umuldu. Ama Bush, Tibetlilere mesajını, Çin'i sürekli insan hakları ihlalleriyle suçlayan Kongre'nin Dalay Lama'ya 'altın madalya' vereceği bugünkü törene katılarak veriyor. Bu bir Amerikan başkanının 72 yaşındaki Budist liderle ilk kez sivil toplum içine çıkması anlamına geliyor.
Pekin İran toplantısını bloke etti
Hal böyle olunca Çin Dışişleri Bakanı Yang Jieche, "Bu, uluslararası ilişkilerde normların ciddi ihlalidir, Çin halkını rencide etmektedir" diye çıkıştı. Pekin, misilleme olarak Bush yönetiminin bu hafta Berlin'de BM Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesi ve Almanya'nın katılımıyla nükleer programı yüzünden İran'a yaptırımların daha sıkılaştırmasının ele alınacağı toplantıyı bloke etti. Çin Dışişleri sözcüsü Liu Ciançao, "Teknik sebeplerden ötürü Çin İran'la ilgili toplantıya katılmayacak...fakat Çin'in bu konudaki görüşü değişmemiştir" açıklaması yaptı. Liu'nun hemen ardından Bush ve Dalay Lama arasındaki toplantının da Çin-ABD ilişkilerini ciddi biçimde zedelediğini eklemesi dikkat çekti.
'Çinliler hazımsız davranıyor'
Tepkiler karşısında ABD Tibet'in sürgün lideri görülen Dalay Lama'nın pozisyonunu 'küçük' göstermeye çalıştı. Beyaz Saray sözcüsü 'Bush'un Pekin'in kaygılarını anladığı ancak Çinli liderlerin Dalay Lama'nın barış isteyen ruhani biri olduğunu bildikleri umudunda olduğunu' söyledi. Dışişleri'nden adını açıklamayan bir yetkili ise Pekin'in tepkisini 'hazımsızlık' diye niteledi.
Çin, batısında 'dünyanın çatısı' olarak nitelenen Himalaya ülkesini 1950'de işgal ettiğinde, 'devlet başkanı' konumundaki ruhani lidere sürgün yolu gözükmüştü. 1959'da başarısız isyan girişiminde bulunan Dalay Lama, o gün bugündür Hindistan'da yaşıyor. 1989'da Nobel Barış Ödülü'ne layık görülen Budist lider, çoktandır 'bağımsızlıktan' vazgeçip 'gerçek bir özerkliğe' razı oldukları mesajı verse de Pekin'i ikna edemiyor.
Pekin, geçen ay Dalay Lama'yı ağırlayan Almanya Başbakanı Angela Merkel'e misilleme olarak Münih'teki Çin-Alman sempozyumundan çekilmişti. (afp, ap)