Ermeni diyasporasını öfkelendiren protokollerin içeriği

ZÜRİH - Ermenistan ile Türkiye arasında normalleşme öngören ‘Diplomatik İlişkilerin Kurulması’
ve ‘İlişkilerin Geliştirilmesi’ başlıklı protokoller, iki ülke sınırlarının karşılıklı tanınması ve iki ay içinde açılmasını öngörüyor. Protokollerin içeriği şöyle: 

‘Sınırların dokunulmazlığına saygı’
İlişkilerin Kurulmasına Dair Protokol
İki ülke aralarındaki sınır uluslararası hukukun ilgili anlaşmaları uyarınca karşılıklı tanınacak ve ortak sınır açılıcak. Gerek ikili gerekse uluslararası ilişkilerde, ‘eşitlik, egemenlik, diğer ülkelerin iç işlerine müdahale etmeme, toprak bütünlüğü ve sınırların dokunulmazlığı’ ilkelerine saygılı olunacak. Karşılıklı diplomatik temsilcilikler açılacak. İki ülke, terörizmin tüm biçimlerini, şiddeti ve aşırıcılığı kınayarak işbirliğine gidecek.
İlişkilerin Geliştirilmesine Dair Protokol
* İkili ilişkiler karşılıklı çıkarlara saygı ve güven temelinde geliştirilecek. Ortak çıkarlar temelinde siyasi, ekonomik, enerji, ulaştırma, bilimsel, teknik, kültürel ve diğer alanlarda ilişilerin geliştirilmesinde kararlı davranılacak. Uluslararası ve bölgesel örgütlerde işbirliği, özellikle BM, AGİT, Avrupa Konseyi, Avrupa-Atlantik İşbirliği Konseyi ve KEİ kapsamında geliştirilecek. Bölgede demokratik ve sürdürülebilir gelişmenin sağlanması, istikrar ve güvenin artırılması için işbirliği yapılacak. Bölgesel ve uluslararası uyuşmazlık ve çatışmaların uluslararası hukuk ilkeleri temelinde barışçı çözümüne çalışılacak. Bu ilkeler uyarınca protokolün yürürlüğe girmesinden itibaren iki ay içinde ortak sınır açılacak. 
* İki ülke dışişleri bakanlıkları arasında düzenli siyasi istişareler yapılacak. İki halk arasında karşılıklı güven tesisi için mevcut sorunların tanımlanması ve tavsiyelerde bulunulmasına yönelik, tarihi
kaynak ve arşivlerin tarafsız bilimsel incelemesini de içerecek şekilde diyalog uygulamaya konulacak. 
* Ulaştırma, iletişim, enerji altyapısı ve şebekelerinden en iyi istifade için tedbirler alınacak. İşbirliği için ikili hukuki çerçeve geliştirilecek. Kurumsal iletişim için uzman ve öğrenci değişimini teşvik edilecek. Kültürel mirasın korunması için ortak kültürel projeler başlatılacak. İki ülke vatandaşlarına gerekli yardım ve koruma için 1963 tarihli Viyana Sözleşmesi uyarınca konsolosluk alanında işbirliği tesis edilecek. Ticaret, turizm ve ekonomik işbirliği için somut tedbirler alınacak. Çevre konularına dair diyalog ve işbirliği güçlendirilecek. 
* Bu yükümlülüklerin hızla uygulanması için hükümetlerarası komisyon ve alt komisyonlar oluşturulacak. İki protokolün yürürlüğe girmesini izleyen günden iki ay sonra dışişleri bakanlıkları başkanlığında ayrı çalışma grubu oluşturulacak. Hazırlanacak çalışma kuralları, protokolün yürürlüğe girmesini izleyen üç ay içinde bakanlar seviyesinde onaylanacak. 

‘Yürürlükte iki aydan sonra sınırlar açık’
* (Protokolün ek belgesindeki takvim): Ortak sınır iki protokolün yürürlüğe girmesinden sonra iki aylık süre içinde açılacak. Hükümetlerarası komisyon ile alt komisyonlarının çalışma kurallarını hazırlayacak çalışma grubu protokolün yürürlüğe girmesini izleyen günden iki ay sonra toplanacak. Çalışma kurallarının bakanlar düzeyinde onayı, protokolün yürürlüğe girmesinden sonra üç aylık süre içinde gerçekleşecek. Hükümetlerarası komisyonun ilk toplantısı, çalışma kurallarının bakanlar düzeyinde onaylanmasından hemen sonra. Alt komisyonların çalışmaları, Hükümetlararası komisyonun ilk toplantısından en geç bir ay sonra. 

‘1915’e belgelere göre tarafsız inceleme’
* ‘Siyasi istişare alt komisyonu’, ‘ulaştırma, iletişim ve enerji altyapı ve şebekeleri alt komisyonu’, ‘hukuki konulara dair alt komisyon’, ‘bilim ve eğitim alt komisyonu’; ‘ticaret, turizm ve ekonomik işbirliği alt komisyonu’, ‘çevre sorunlarına ilişkin alt komisyon’ ve ‘tarihsel boyuta ilişkin alt komisyon’ kurulacak. Tarih alt komisyonu sorunların tanımlanması ve tavsiyelerde bulunulmasına yönelik olarak, tarihsel kaynak ve arşivlerin tarafsız bilimsel incelenmesini de içerecek şekilde diyaloğun uygulamaya konulması için çalışacak. Bu diyalogda Türk, Ermeni ve uluslararası uzmanlar da yer alacak.