Gürcistan'ın ufkunda fırtına var

Gürcistan'ı kimin yönettiği hem AB hem Rusya açısından mühim. Lakin genel seçimi Gürcü Rüyası'nın kazanmasından sonra gelecek bulanık görünüyor.
Haber: SIMON TISDALL / Arşivi

Gürcistan’da dönüm noktası niteliğindeki genel seçimleri muhalefetteki Gürcü Rüyası koalisyonunun kazanması, 1991’deki bağımsızlıktan beri ilk kez iktidarın devrimle değil de seçimle değişmesi anlamına geliyor. Bununla birlikte Gürcistan, kendi çalkantı standardı açısından bile uzun sürecek bir istikrarsızlık dönemine giriyor gözüküyor.
Devlet Başkanı Mihail Saakaşvili, liderliğindeki iktidar partisi Birleşik Ulusal Hareket’in hak ettiği net bir yenilgiye uğradığını lütufkâr biçimde kabul ederek herkesi şaşırttı. Buna rağmen muzaffer muhalifler, aylardır yerden yere vurdukları ve diktatör diye kınadıkları bir adamla birlikte çalışmakta zorlanabilir. Görev süresi Ekim 2013’te bitecek olan Saakaşvili de savaşmadan topal ördek konumunda kalmayı kabullenmeyecektir.

Kremlin’in arka bahçesi
4.5 milyon nüfuslu Kafkas ülkesi Gürcistan’ı kimin yönettiği, boyutuyla orantısız biçimde, hem 1991’de hâkimiyetinden gönülsüzce feragat eden eski sömürgeci efendi Rusya’yı hem de AB ile ABD ’yi alakadar ediyor. Gürcistan’ın boyutuyla ters orantılı stratejik önemi, Asya’nın Kapısı’nda İran, Türkiye ve Rusya ile Karadeniz’in hem kuzeyi hem batısını işaret eden yön tabelalarının asıldığı bir kesişim noktası olmasından kaynaklanıyor.
Enerji fakiri Batı Avrupa açısından Gürcistan, en azından şimdilik Moskova’nın manipülatif kontrolü altında olmayan Hazar petrolü ve gazının yaşamsal önemdeki nakil hattı. Vladimir Putin’in Kremlin’i ise Gürcistan’ı, arka bahçesinin bir parçası, Rus çıkarlarına uygun hareket etmesi gereken yakın çevresindeki malı-mülkü olarak görüyor. Avrupa, Gürcistan’ın, Sovyetler sonrasının liberal piyasa yanlısı ‘doğu çevresine’ ait olduğuna inanıyor.
Gürcistan’ın Barış İçin Ortaklık programıyla katkıda bulunduğu NATO ve AB’ye bir gün katılabileceği fikrini, Rus milliyetçilerinin içlerine sindirmesi imkânsız. 2008’de Putin’in ayrılıkçı Abhazya ve Güney Osetya’nın bağımsızlığına destek için tanklarını Gürcistan’ın içlerine göndermesinden beri, Rusya’nın Gürcistan’ın toplam toprak hacminin beşte birini fiilen kontrol etmesi tesadüf değil.
Bu stratejik denklemde her iki tarafın sorunu aynı: Derebeyi demenin daha münasip kaçacağı Gürcistan liderleri, dostlarının kendilerine söylediklerini yapmama eğiliminde. Saakaşvili’nin son olarak hapishanede işkence skandalı dahil insan hakları ihlalleriyle malul otoriter ve kutuplaştırıcı tarzı, Brüksel’deki destekçilerini hep utandırdı. Batı’nın istediği, Putin rejimiyle kişiselleştirilmiş ve potansiyel olarak tehlikeli bir kavgaya tutuşmuş Gürcistan hükümeti değil, istikrarlı bir hükümet.

Saakaşvili hâlâ güçlü rakip
Gelgelelim Gürcü Rüyası’nın gerisindeki adam olan milyarder Bidzina İvanişvili de, başbakan olarak onaylanırsa, başına buyruk bir müşteri çıkabilir. İvanişvili, Rusya’nın yolsuzluğa battığı oligarklar döneminde çok para kazandı. Söylentilere göre, Gazprom hisselerinin kallavi bir kısmını hâlâ elinde tutuyor. Tahmin edileceği üzere Saakaşvili, kendisine, Kremlin’in maşası yaftasını yapıştırdı ama İvanişvili suçlamayı reddediyor.
Şüphe yok ki Putin, yeminli düşmanı Saakaşvili’nin tabutuna birkaç çivi çakıldığını görmekten memnun kalacak. Lakin kısa süre öncesine değin Tiflis’e bakan lüks malikânesinde Vatandaş Kane tarzı inzivaya çekilerek anonim bir hayat süren kurnaz İvanişvili’nin kendi emirlerini yerine getireceğinden de emin olamayacak. Ukrayna’nın Kremlin yanlısı Devlet Başkanı Viktor Yanukoviç’i klonlamak, Kremlin’in karate kralı için gerçek olamayacak kadar güzel bir hayal. Gürcülerin bir Saakaşvili’yi diğeriyle değiş tokuş ediyor olması, çok daha akla yatkın bir ihtimal.
Yorumcu Thomas de Waal, seçimleri, hiçbiri yapılacaklar listesine daha iyi demokrasiyi almayan titanların kapışması olarak niteliyor.
“Yunan akademisyen-danışman İlya Roubanis, Gürcü siyasetini ‘çoğulcu feodalizm’ diye niteler, ülkeye hâkimiyetini kabul ettirmiş ataerkil bir liderle onu yerinden edip aynı şekilde hükmetmeye uğraşan bir muhalefet lideri arasındaki rekabet olarak betimler (...)
Saakaşvili, milletvekili adayı olmadığı halde, iktidar partisinin seçim kampanyasını bizzat yürüttü. Gürcülerin Ortaçağ’daki kralı İnşa Eden David gibi yeni bir ulus inşa ettiği ve kendisiyle ekibinin işlerini bitirmelerine izin verilmesini hak ettiği mesajını verdi.’’
Bu vizyon, İvanişvili’nin parlamento zaferi tarafından muhtemelen ölümcül biçimde ıskartaya çıkarıldı. Fakat Amerikan siyaset dergisi New Republic’ten James Kirchick’in işaret ettiği gibi, İvanişvili’nin liderlik ehliyeti henüz sınanmadı, siyasi programı hem cafcaflı hem de muğlak ve Saakaşvili de hâlâ dişli ve güçlü bir rakip. Birbirine gevşek biçimde bağlı altı partiden oluşan Gürcü Rüyası koalisyonu, olası ayrılıklara ve parlamentoda saf değiştirmelere açık durumda. Tümüyle yeni sulara giren Gürcistan’da hiçbir zaman sakin olmamış siyasi manzara, her zamankinden daha fırtınalı hal alıyor gibi görünüyor. (2 Ekim 2012)