İran Montazeri'yi kaybetti

İran Montazeri'yi kaybetti
İran Montazeri'yi kaybetti

Montazeri?nin ölümüyle yaşadığı Kum kenti yasa büründü. Sözleri ve dini unvanlarına sansür uygulanan, adı ders kitapları ve sokaklardan kaldırılan Montazeri, reformcu kuşağın ilham kaynağıydı. FOTOĞRAFLAR: AP, AFP

Humeyni'nin halefi olsa da kurulan rejime sert eleştirileri yüzünden gözden düşen Büyük Ayetullah Montazeri 87 yaşında Kum'da öldü. Ahmedinecad'ı 'diktatörlükle' suçlamış Montazeri'nin yasını tutmak için muhalefet sokakta

TAHRAN - İran’da muhalif denince akla ilk gelen isim olan 87 yaşındaki Büyük Ayetullah Hüseyin Ali Montazeri öldü. İslam Devrimi lideri Ayetullah Ruhullah Humeyni’nin ardından Şii hiyerarşisinde en üst düzey kişilikken, İslam cumhuriyetinin kurduğu rejime siyasi eleştirileri sebebiyle gözden düşen Montazeri, hazirandaki cumhurbaşkanlığı seçiminde Mahmud Ahmedinecad’ın tartışmalı zaferine karşı muhalefeti destekleyerek yine ön plana çıkmıştı. Dün ölüm haberi duyulur duyulmaz, muhalif din adamları Montazeri’nin Şiiler için kutsal Kum kentindeki evinde toplandı. Meclisteki reformcuların sitesi bugünkü cenaze için İsfahan, Şiraz ve diğer kentlerden binlerce kişinin Kum yollarına düştüğünü duyurdu. Tahran Üniversitesi’nde öğrenciler yas tutmaya, başkent meydanlarında muhalifler toplanmaya başladı. Yüzlerce taraftarı memleketi Necefabad’da sokaklara döküldü.
Resmi haber ajansı IRNA, protestolarda ‘isyancıların molla lideri’ diye nitelediği Montazeri’nin ölüm haberini verirken sadece ‘evinde vefat ettiğini’ duyurdu, dini unvanını anmadı. Torunu Montazeri ‘nin uykusunda öldüğünü belirtirken, doktoru “Damar sertliği ve şekeri vardı, insülin iğnesi kullanıyordu, ciğerlerinden rahatsızdı ve astımı vardı” bilgisi verdi.
Muhalefet lideri Mir Hüseyin Musavi ile Mehdi Kerrubi, bugünü ulusal yas günü ilan edip halkı Büyük Ayetullah’ın cenazesine katılmaya çağırdı. Yabancı medyanın töreni haberleştirmesi yasaklandı. 

Hamaney’den imalı taziye
Ailesine taziyelerini ileten dini lider Ayetullah Ali Hamaney, başsağlığı mesajında, ‘büyük üstat ve din alimi’ diye nitelediği Montazeri için “İmam’ın (Humeyni) son dönemlerinde kendisi için zor ve tehlikeli bir imtihan söz konusu oldu. Yüce Allah’tan, rahmetini esirgememesini istiyorum” ifadelerini kullandı.
Şah’a karşı yıllarca mücadele eden Montazeri, Humeyni’nin öğrencisiydi. Ayetullah Burucerdi ve Ayetullah Tabatabai gibi büyük alimlerden de ders almış Montazeri’nin, Humeyni ile arası 1989’daki ölümünden birkaç ay önce arası bozuldu. Humeyni’nin “Siyasetten uzak dur” talimatına aldırmadan, anayasa değişikliğiyle dini liderin yetkilerinin kısıtlanmasını istiyordu. Kendisi yerine dini lider olan Hamaney’in teolojik yeterliliğini sorgulamasının bedelini 1997’den itibaren beş yılı ev hapsinde geçirerek ödedi. Montazeri’nin sözleri ve dini ünvanlarına resmi medya sansür uyguladı, adı ders kitaplarından çıkarıldı. Ama bu sebeplerden reformcu kuşağın ilham kaynağıydı. 

ABD’den övgüler
Ağustosta protestoların kanla bastırılmasını kınayıp “Rejimin çökmesine neden olabilir” uyarısı yapmış Montazeri, din adamlarını sessizliklerini bozmaya çağırmıştı. Nükleer krize çareyi ABD ile görüşmekte görüyordu. Dün Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Konseyi sözcüsü Mike Hammen, taziyelerini iletip, “Evrensel haklara olan sarsılmaz bağlılığıyla uluslararası çapta saygın ve tanınmış bir kişilikti” ifadelerini kullandı. (afp, aa)