İran 'nükleer silahsız dünya' istiyor

İran 'nükleer silahsız dünya' istiyor
İran 'nükleer silahsız dünya' istiyor

Hamaney, ?ABDve Britanya?dan çekinmeye gerek yok. Onlar yıllardır İran karşıtı? dedi. FOTOĞRAF: AP

Nükleer programına açıklık getirmesi istenen Tahran, karşı manevra ile Obama'nın 'Nükleer silahlardan arındırılmış dünya' tezini öneri olarak ortaya attı. Tahran'ın 5+1'lere önerdiği pakette, 'Nükleer silahsız dünya' ile 'temiz nükleer enerji' içeren yeni bir küresel sistem kurma çağrısı yer aldı

TAHRAN/WASHINGTON - ABD Başkanı Barack Obama’nın İran’a nükleer programıyla ilgili müzakelere başlaması için verdiği mühlet ay sonunda dolacakken, Tahran, ilk manevrasını Obama’nın başkan olduktan sonraki ilk Avrupa turunda yaptığı ‘nükleer silahlardan arındırılmış dünya yaratma’ önerisine sahip çıkarak yaptı. Tahran’ın, BM Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesi (ABD, Rusya, Çin, Britanya, Fransa) ile Almanya’dan oluşan 5+1’ler grubuna sunduğu öneride, ‘nükleer silahların tümüyle yok edilmesi ve temiz nükleer enerjiyi’ içerecek yeni bir uluslararası nükleer sistem kurulması yer aldı. 

‘Çifte standart olmasın’
Dışişleri Bakanı Manuçehr Muttaki’nin çarşamba 5+1’lerin elçilerine sunduğu ‘Barış, Adalet ve İlerleme için İşbirliği’ başlıklı paketi, dün New York merkezli araştırmacı gazetecilik kuruluşu ProPublica yayımladı. Propublica’nın nasıl elde ettiğini belirtmediği beş sayfalık gizli pakette, İran, ‘kapsamlı, kapsayıcı ve yapıcı müzakerelere hazır olduğunun altını çizerken, ‘bu müzakerelerin dünya çapında nükleer silahsızlanma kadar temiz nükleer enerji kullanımının çerçevesini oluşturması gerektiği’ vurgulanıyor. Metinde Nükleer Silahların Sınırlandırılması Anlaşması’nı (NTP) imzalamamış olan Ortadoğu’nun tek nükleer silahlı gücüyken, hiç baskı yapılmayan İsrail anılmasa da, ‘bütün ülkelerin katılımıyla her tür çifte standarttan arındırılmış bir düzen istediği’ belirtiliyor.
Pakette İran’ın ‘adalet, demokrasi ve çok taraflılık ilkeleri çerçevesinde bir dizi güvenlik, siyasi, ekonomik ve kültürel meseleyi, bölgesel ve küresel düzeyde ele almaya ve yapıcı işbirliğine hazır olduğu’ da vurgulanıyor. Bu çerçeve ‘güvenlik, ticaret ve yatırım, silahsızlanma, uyuşturucu, terörizm, yasadışı göç, organize suç ve korsanlıkla mücadele’ olarak çiziliyor. Filistinlilerin barış ve kalıcı güvenliğe kavuşmasına yardım edilmesi vurgusu da yapılırken BM ve Güvenlik Konseyi sistemi ile Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu’nda (UAEK) reform gereğine atıf yapılıyor. Özellikle UAEK’nın ‘temiz nükleer enerjinin tarım, sanayi, tıp gibi alanlarda kullanımı için mekanizmalar yaratması gerektiği’ belirtiliyor.
İran’ın, NTP imzacısı olarak, yasal çerçevede uranyum zenginleştirme hakkı varken, şaibeler atom bombası yapabilecek düzeyde zenginleştirme yaptığı iddialarında düğümleniyor. Hal böyleyken Tahran pakette nükleer programına dair detaya yer vermedi.
İran Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinecad’ın danışmanı Mücteba Samari Haşimi de dün Washington Post’la söyleşisinde ‘paketin dünyada mevcut tüm nükleer silahların yok edilmesi ve yenilerinin yapılmasının önlenmesini içeren bir uluslararası sistem önerdiğini’ aktardı. “İran sadece nükleer silahlar yapmak istememekle kalmıyor, nükleer silahlara kesinkes karşı” diyen Haşimi, “Hiçbir ülke bu uluslararası çerçevenin dışında bırakılmamalı” vurgusu eşliğinde her türlü işbirliğine hazır olduklarını kaydetti.
Ancak ABD ile AB’nin ilk tepkisi olumsuz. ABD Dışişleri müsteşarı Philip Crowley, ‘önerilerin kaygılarına yanıt içermediğini’ söylerken, üst düzey bir Dışişleri yetkilisi “Pakette yeni bir şey yok” dedi. AB  Dış Politika şefi Javier Solana da önerilerin İran’ın nükleer programına dair kilit sorulara yanıt niteliği taşımadığını açıkladı. Ancak ABD de AB de değerlendirmelerin devam edeceğini belirtti. 

Obama’ya baskı başlayacak
ABD Kongresi İran’a karşı sert tavır alınması için Obama’ya baskı için harekete geçerken, olası yeni yaptırımlar Rusya ve Çin’e toslayacak gibi. Rusya Başbakanı Vladimir Putin, İran’a saldırının hiçbir işe yaramayacağını belirterek “Bu çok tehlikeli, kabul edilemez, terörizmin patlaması ve aşırılıkçıların etkilerinin artmasına yol açar” uyarısında bulundu. (Dış Haberler)