İran'dan ikinci nükleer şok

İran'dan ikinci nükleer şok
İran'dan ikinci nükleer şok

G20 zirvesinin açılışında Obama, Brown ve Sarkozy ortak açıklama ile İran?ı kınayıp gizli nükleer tesisi derhal UAEK?ya açmasını istedi. FOTOĞRAF: AFP

İran 1 Ekim'de başlayacak nükleer müzakereler öncesi gizli kalmış ikinci uranyum zenginleştirme tesisini ifşa ederek dünyayı şaşırttı. ABD, Fransa ve Britanya liderlerinden yaptırım tehdidi gecikmedi

NEW YORK - İran’ın nükleer programına karşı artan yaptırım baskısına Pekin fren yaparken Tahran bizzat ikinci bir uranyum zenginleştirme tesisini ifşa etti. Tahran, Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (UAEK) Başkanı Muhammed Baradey’e 21 Eylül’de mektup yazıp Natanz dışında ikinci uranyum zenginleştirme tesisini haber verdi. UAEK tesisi incelemek üzere uzman göndermek istediğini iletirken ABD, Fransa ve Britanya liderleri dün Pittsburgh’taki G20 zirvesinin açılışında ortak açıklama ile Tahran’ı kınayıp yaptırım tehdidinde bulundu.
New York Times’ın Amerikalı yetkililere dayandırdığı haberine göre Tahran’ın 160 km güneybatısında Kum kenti yakınlarında inşa edilen tesis henüz tamamlanmadı. 3 bin santrifüj kapasitesindeki tesisin gelecek yıl üretime geçmesi planlanıyor. Reuters İran’ın ‘pilot işletme’ olarak nitelediği tesiste santriefüj ve silindir gibi uranyum zenginleştirmede gerekli malzemenin henüz olmadığını aktardı. Bir Beyaz Saray yetkilisi ise tesisten uzun süredir haberdar olduklarını, İran’ın Batılı istihbaratların tesisi öğrenmesi üzerine UAEK’yı bilgilendirdiğini söyledi.
UAEK’nun ağustosta ziyaret ettiği Tahran’ın 250 km güneyindeki Natanz tesislerinde halihazırda 4 bin 952 santrifüj çalışır vaziyette ve 3 bin 716  yeni santrifüj inşa edilmiş durumda.
İfşaat, İran Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinecad’ın Tahran’da tıbbi ilaç üreten araştırma reaktörü için ABD’den yüzde 20 oranında zenginleştirilmiş uranyum istemesinin yanı sıra nükleer programın silaha yönelik olmadığını göstermek için Batılı uzmanlarla ortak toplantı önermesi ve BM Güvenlik Konseyi’nin liderler zirvesinde nükleer silahsızlanma çağrısı yapan tarihi bir kararı almasının ardından geldi. Uranyum zenginleştirmede yüzde 3-5 seviyesini yakalayan İran, yüzde 99’luk zenginleştirme gerektiren atom bombası peşinde koşmadığında ısrarlı. Nitekim İranlı kaynaklar ikinci tesisde de ‘elektrik üretilecek’ gerekçesini gösterirken İran nükleer şefi Ali Ekber Salih, “Tesis gizli olsa neden UAEK’yı bilgilendirelim ki” diye sordu.

İran’ı aralıkta yaptırım bekliyor
Salihi, “Var olan nükleer tesislerimize yönelik tehditleri göz önüne alarak nükleer faaliyetlerimizi sürdürme kararı aldık. Yeni tesis nükleer programın süreceğinin garantisidir” dedi. Yeni tesislerin ‘yarı sanayi’ ölçeğinde ve nükleer yakıt üretmeye yönelik olduğunu kaydeden Salihi, “Bu tesislerin tüm faaliyetleri, UAEK’nın belirlediği çerçevede olacak” vaadinde bulundu.
Tesisin ortaya çıkışı, BM Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesi ile Almanya’dan oluşan 5+1 ülkeleriyle 1 Ekim’de başlayacak nükleer pazarlıklarda İran’ın işini zorlaştırdı. Nitekim dün Pittsburgh’taki G20 zirvesinin açılışında ABD, Fransa ve Britanya İran’ı gizli tesis kurmakla suçlayıp sert yaptırım uyarısı yaptı. ABD Başkanı Barack Obama, “İran kuralları çiğniyor. Bu tesisin biçim ve büyüklüğü barışçıl programa uymuyor. İran barışçıl niyetini eylemle ortaya koymalı yoksa uluslararası hukuk karşısında sorumlu tutulmalı” diye çıkıştı. Britanya Başbakanı Gordon Brown, “İran’ın aldatma düzeyi şok edici. Kumda çizgiyi çizme zamanı” derken Fransa Cumhurbaşkanı Nicolas Sarkozy Tahran’ı talepleri karşılamazsa aralıkta yaptırımların beklediğini söyledi.  

Çin frene basıyor
ABD’nin Doğu Avrupa’ya kalkan kurma planını çöpe atmasına karşılık İran konusunda saf değiştiren Rusya Devlet Başkanı Dimitri Medvedev, 4. BM yaptırım paketine “Yaptırımların en iyi yol olduğunu düşünmesem de duruma etki edecek olasılıklar tükendiğinde yaptırımlara başvurabiliriz” sözleriyle yeşil ışık yakmıştı.
İtalya Dışişleri Bakanı Franco Frattini İtalya’nın dönem başkanlığını yaptığı G8’in Rusya’nın talebi üzerine İran’a yıl sonuna kadar süre tanıdığını belirtti. Ancak BM Güvenlik Konseyi’nde veto hakkı bulunan Çin’den ‘oyunu bozan’ bir açıklama geldi. Dışişleri Bakan Yardımcısı Ha Yafei gazetecilerin dün Pekin’in hâlâ İran’a karşı ‘yaptırıma’ karşı olup olmadığına dair sorusu üzerine “Şahsen yaptırım kelimesini sevmiyorum. Mesele diyalogla çözülmeli” yanıtını verdi. Çin hükümet sözcüsü Ma Zhaouxu da durumu yakından takip ettiklerini açıklarken, İran’ı UAEK ile işbirliği yapmaya çağırdı.
 İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu BM Genel Kurulu’nda İran’ın nükleer programını en büyük kürüsel tehdit olarak niteleyip “Bütün dünyayı zorbaların nükleer bomba elde etmekten men etmeye çağırıyoruz” ifadelerini kullandı. Başbakan Tayyip Erdoğan da ekim sonu ya da kasım başında nükleer kriz gündemiyle Tahran’ı ziyaret planlıyor. (Dış Haberler)