İsrail'le ABD, Arap Barış Planı'na sarılıyor

Irak bozgunu ile Ortadoğu'da İran'ın artan etkisini Arap-İsrail barışıyla dengelemeye çalışan Bush yönetimi, manevralarının meyvesini topluyor.

KUDÜS/RİYAD - Irak bozgunu ile Ortadoğu'da İran'ın artan etkisini Arap-İsrail barışıyla dengelemeye çalışan Bush yönetimi, manevralarının meyvesini topluyor. ABD, Şii İran'a karşı Sünni Arap-İsrail ittifakı kurma çabasını yoğunlaştırırken, 13. kez bölgeyi turlayan Dışişleri Bakanı Condoleezza Rice Araplara İsrail'e el uzatma çağrısı yaptı. Arap Birliği, 2002 tarihli Suudi barış planıyla ilgili çalışma grupları kurma kararıyla, ilk kez İsrail'le müzakereden yana tavır koydu. İsrail de Suudi planına sıcak bakarken, Filistinli mülteciler sorununa adil çözüm gibi kilit unsurlarının değiştirilmesini istiyor. Gözler bugün Suudilerin evsahipliğindeki Arap zirvesinde liderlerin plandan ödün verip vermeyeceğine çevrildi.
Plan ne öngörüyor?
Önce Arap devletleri yumuşatma, sonra Filistinlilere barış anlaşması kabul ettirme hesabındaki İsrail Başbakanı Ehud Olmert için Suudi planı tek paket olması açısından iyi bir fırsat. Zira plan, İsrail'in 1967 sınırlarına çekilmesi, Gazze, Batı Şeria ve Doğu Kudüs'te Filistin devletinin kurulması ve mülteciler sorununa adil çözüm karşılığında Arap devletlerinin İsrail'i tanımasını öngörüyor.
Arap dışişleri bakanları önceki gün, liderlere planı virgülünü değiştirmeden sunmayı kararlaştırdı. Planı benimsetmek ve BM Güvenlik Konseyi'ne kaydettirmek için kurulacak çalışma grupları ise, İsrail dahil tüm taraflarla müzakere yürütecek. İsrail'le teması ise Yahudi devletiyle barış anlaşması imzalamış Mısır ile Ürdün'ün yürütmesi bekleniyor.
Suudi planı 2002'de Beyrut zirvesinde oybirliğiyle kabul edildiğinde ABD, İsrail ve Hamas reddetmişti. Bugünse İsrail planda en çok şunların değiştirilmesini istiyor: 1948'te İsrail'in kuruluşunda topraklarından edilen Filistinlilerin dönmesi çağrısı ile Filistinli mültecilerin Arap devletlerine yerleşmelerinin kalıcılık kazanmaması vurgusu... Ne 1948 tarihli/194 sayılı BM kararı, ne de Suudi planı Filistinli mültecilerin dönüş hakkı ifadesini içeriyor. Onun yerine mültecilerin dönüşüne izin verilmesi ya da tazminat çağrısı yapıyor. Buna rağmen Rice, "Plan tüm işi İsrail'e bırakan statik ilkeler olmaktan çıkıp müzakereleri içeren aktif diplomatik çabaya dönüşmeli" dedi. Hamas'ın sürgün lideri Halid Meşal ise, mültecilerin dönüşü ve Filistin halkının kendini savunması gibi meşru haklarından taviz verilmemesini istedi.
Rice, Başkan Bush'un görevinin biteceği 2008 sonuna dek barış anlaşmasına varılabileceğine inandığını söylerken, "Arap devletleri İsrail'e ulaşmalı ki, İsrail'e Ortadoğu'daki yerini kabul ettiğini gösterebilsinler" diye ekledi. Ayrıca Olmert ile Filistin lideri Mahmud Abbas'ın artık iki haftada bir görüşeceklerini açıkladı.
Erdoğan da katılıyor
Suudilerin 1976'dan beri ilk kez evsahipliği yaptığı Arap zirvesinde, Türkiye de başbakan düzeyinde katılıyor. Kalabalık bir heyetle Riyad'a giden Başbakan Tayyip Erdoğan, bugünkü açılış oturumundaki konuşmasında Türkiye'nin bölgesel sorunların çözümüne dair görüşlerini anlatacak ve Filistin Başbakanı İsmail Haniye ile Abbas dahil liderlerle görüşecek. Zirve yarın akşam sonuç bildirisinin yayımlanmasıyla noktalanacak. (Dış Haberler)