İşte Türkiye-Ermenistan açılımında iki tarihi protokol

İşte Türkiye-Ermenistan açılımında iki tarihi protokol
İşte Türkiye-Ermenistan açılımında iki tarihi protokol

Türkiye ile Ermenistan arasındaki Alican sınır kapısında aylar öncesinden yenileme çalışmaları başlatıldığı basına sızmıştı. FOTOĞRAF: MUKADDER YARDIMCIEL / DHA

Ermenistan ile Türkiye'nin İsviçre arabuluculuğunda parafe ettiği 'Diplomatik İlişkilerin Kurulması' ve 'İlişkilerin Geliştirilmesi' başlıklı iki protokol, atılacak somut adımlarla iki ülke sınırlarının karşılıklı tanınması ve açılmasını içeriyor. Ayrıca her türlü siyasi, kültürel, ekonomik işbirliğinin çerçevesi çiziliyor

ANKARA - Ermenistan ile Türkiye İsviçre’nin arabuluculuğu ile vardıkları mutabakat uyarınca ‘Diplomatik İlişkilerin Kurulması’ ve ‘İlişkilerin Geliştirilmesi’ başlıklı iki protokolü paraf etti. Varılan mutabakat uyarınca iç siyasi istişarelere açılacak iki protokolle 16 yıl önce kesilen diplomatik ilişkilerin yeniden tesisi yolunda altı haftalık süre biçiliyor. Protokollerin imzalanıp yürürlüğe girmesinden iki ay sonra da sınırların açılması öngörülüyor. Protokollerin içeriği şöyle: 

Sınırlar karşılıklı tanınacak
‘Diplomatik İlişkilerin Kurulmasına Dair Protokol’: İki ülke aralarındaki sınır uluslararası hukukun ilgili anlaşmaları uyarınca karşılıklı tanınacak ve ortak sınır açılıcak. Gerek ikili gerekse uluslararası ilişkilerde, ‘eşitlik, egemenlik, diğer ülkelerin iç işlerine müdahale etmeme, toprak bütünlüğü ve sınırların dokunulmazlığı’ ilkelerine saygılı olunacak. Karşılıklı diplomatik temsilcilikler açılacak. İki ülke, terörizmin tüm biçimlerini, şiddeti ve aşırıcılığı kınayarak işbirliğine gidecek. 

Her alanda somut adımlar
‘İlişkilerin Geliştirilmesine Dair Protokol’: İlişkilerin her alanda geliştirilmesi için somut adımları içeriyor. Buna göre; taraflar ikili ilişkileri karşılıklı çıkarlara saygı ve güven temelinde geliştirme hedefi koyuyor. Ortak çıkarlar temelinde siyasi, ekonomik, enerji, ulaştırma, bilimsel, teknik, kültürel ve diğer alanlarda ilişilerin geliştirilmesinde kararlı davranılacak. Uluslararası ve bölgesel örgütlerde işbirliği, özellikle BM, AGİT, Avrupa Konseyi, Avrupa-Atlantik İşbirliği Konseyi ve KEİ kapsamında geliştirilecek. Bölgede demokratik ve sürdürülebilir gelişmenin sağlanması, istikrar ve güvenin artırılması için işbirliği yapılacak. Bölgesel ve uluslararası uyuşmazlık ve çatışmaların uluslararası hukuk ilkeleri temelinde barışçı çözümüne çalışılacak. Bu ilkeler uyarınca protokolün yürürlüğe girmesinden itibaren iki ay içinde ortak sınır açılacak. 

Güven teşekkülü
* İki ülke dışişleri bakanlıkları arasında düzenli siyasi istişareler yapılması. İki halk arasında karşılıklı güven tesisi için mevcut sorunların tanımlanması ve tavsiyelerde bulunulmasına yönelik, tarihi kaynak ve arşivlerin tarafsız bilimsel incelemesini de içerecek şekilde diyaloğun uygulamaya konulması. 
* Ulaştırma, iletişim, enerji altyapısı ve şebekelerinden en iyi şekilde istifade edilmesi için tedbirler alınacak. İşbirliği için ikili hukuki çerçeve geliştirilecek. Kurumsal iletişim için uzman ve öğrenci değişimini teşvik edilecek. Kültürel mirasın korunması için ortak kültürel projeler başlatılacak. İki ülke vatandaşlarına gerekli yardım ve koruma için 1963 tarihli Viyana Sözleşmesi uyarınca konsolosluk alanında işbirliği tesis edilecek. Ticaret, turizm ve ekonomik işbirliği için somut tedbirler alınacak. Çevre konularına dair diyalog ve işbirliği güçlendirilecek. 

Komisyonlarla yürünecek
* Bu yükümlülüklerin hızla uygulanması için hükümetlerarası komisyon ve alt komisyonlar oluşturulacak. İki protokolün yürürlüğe girmesini izleyen günden iki ay sonra dışişleri bakanlıkları başkanlığında ayrı çalışma grubu oluşturulacak. Hazırlanacak çalışma kuralları, protokolün yürürlüğe girmesini izleyen üç ay içinde bakanlar seviyesinde onaylanacak. 

Protokol takvimi net
* Protokolün ek belgesinde şu takvim var: Ortak sınır iki protokolün yürürlüğe girmesinden sonra iki aylık süre içinde açılacak. Hükümetlerarası komisyon ile alt komisyonlarının çalışma kurallarını hazırlayacak çalışma grubu protokolün yürürlüğe girmesini izleyen günden iki ay sonra toplanacak. Çalışma kurallarının bakanlar düzeyinde onayı, protokolün yürürlüğe girmesinden sonra üç aylık süre içinde gerçekleşecek. Hükümetlerarası komisyonun ilk toplantısı, çalışma kurallarının bakanlar düzeyinde onaylanmasından hemen sonra. Alt komisyonların çalışmaları, Hükümetlararası komisyonun ilk toplantısından en geç bir ay sonra. 

Tarih alt komisyonu da var
* Şu alanlarda komisyonlar kurulacak: ‘Siyasi istişare alt komisyonu’, ‘ulaştırma, iletişim ve enerji altyapı ve şebekeleri alt komisyonu’, ‘hukuki konulara dair alt komisyon’, ‘bilim ve eğitim alt komisyonu’; ‘ticaret, turizm ve ekonomik işbirliği alt komisyonu’, ‘çevre sorunlarına ilişkin alt komisyon’ ve  ‘tarihsel boyuta ilişkin alt komisyon’ kurulacak. Tarih alt komisyonu sorunların tanımlanması ve tavsiyelerde bulunulmasına yönelik olarak, tarihsel kaynak ve arşivlerin tarafsız bilimsel incelenmesini de içerecek şekilde bir diyaloğun uygulamaya konulması için çalışacak. Bu diyalogda Türk, Ermeni ve uluslararası uzmanlar da yer alacak.